فرهنگ و اندیشه

بهترین مجسمه‌ی دنیا

بهترین مجسمه‌ی دنیا
مستند «بهترین مجسمه‌ی دنیا» درباره‌ی شهید «دریاقلی سورانی» است. در مقاله‌ی حاضر کوشش می‌شود تا تحلیلی نشانه شناسانه از ‌این مستند ارائه شود. بنابراین، متن‌های هنری و ادبی، روایت‌ها، خرده روایت‌ها و بینامتن‌هایی که در شکل‌گیری مستند نقش داشته‌اند و جایگاه هر یک در ساختار فیلم مورد شناسایی و بررسی قرار می‌گیرد و برای این منظور، از نشانه‌شناسی ترامتنی ژنتی بهره گرفته شده است. برای‌ این مطالعه ابتدا چکیده‌ای از مستند ارائه می‌شود، پس از آن ویژگی‌ها و عنصرهای داستانی مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد، سپس مقایسه‌ای بین فیلم سینمایی «شب واقعه» و ‌این مستند صورت می‌پذیرد و سرانجام شکل‌گیری معنا در نظام‌های مختلف هنری بررسی می‌شود. ادامه ...

فرزند خرمشهر

فرزند خرمشهر
سینمای مستند ایران در طول دوران جنگ و پس از آن، فیلم‌هایی فراهم کرده که اکنون به متن‌هایی برای مطالعه‌ی فرهنگی تبدیل شده‌اند. در این میان، عنوان‌بندی یا تیتراژ، به عنوان یک «پیرامتن درونی»، نقشی هدایت‌گر برای خوانش متن برعهده دارد. یک دیدگاه، تیتراژ را فقط شناسنامه‌ی فیلم یا برنامه می‌داند؛ دیدگاه دیگر، آن را زنگ اعلام شروع فیلم در نظر می‌گیرد و دیدگاه سوم، تیتراژ را فرصتی برای فضاسازی ذهنی تماشاگر تلقی می‌کند. تیتراژ فیلم مستند نیز از این گونه تعریف‌ها جدا نیست؛ اگر چه، ماهیت اسنادی این نوع سینما، پرداخت موضوع را متفاوت می‌سازد؛ در واقع، این فیلم‌های مستند ممکن است درباره‌ی پرتره‌ی اشخاص، شرایط تاریخی، اجتماعی و یا جنگ به عنوان یک واقعیت تاریخی باشد. ادامه ...

مدرنیسم و پسامدرنیسم در داستان

مدرنیسم و پسامدرنیسم در داستان
این مقاله به ارزیابی مؤلفه‌های داستان‌های مدرن و پسامدرن می‌پردازد و اشتراک‌ها و افتراق‌های آنها را می‌پژوهد. فقدان نظم همان‌طور که رمان‌نویسان مدرنیست را متقاعد ساخت که نظم را در اعماق ذهن اعاده کنند، داستان‌نویسان پسامدرن را نیز بر آن داشت که تألیف یک رمان اصولاً با شکل‌دادن یا بر ساختن واقعیت خاص تفاوتی ندارد. به همین‌رو فراداستان با تردید بر وقوف خداگونه‌ی نویسنده بر متن، توجه را بر نگارش و نه آگاهی نویسنده می‌گذارد تا جهان را از طریق نظام دل به خواهانه‌ی زبان مقوله‌بندی کند. ادامه ...

چرا داستان‌های ما جهانی نمی‌شوند؟

چرا داستان‌های ما جهانی نمی‌شوند؟
این مقاله به عوامل تاریخی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگیِ جهانی شدنِ ادبیاتِ داستانیِ یک کشور می‌پردازد و آنگاه، این پرسش را محور کار خود قرار می‌دهد که چرا داستان‌های ایرانی، خلاف داستان‌های ژاپنی، جهانی نمی‌شوند؟ گسست تاریخی در ایران، انقطاع تمدن و کمبود سنت داستانی، از جمله‌ی پاسخ‌های نویسنده به این پرسش هستند. ادامه ...

تولد مرگ

تولد مرگ
نوشتن از مرگ لزوماً به منزله‌ی نفی زندگی، تأیید تقدیر و بی‌اعتنایی به تغییر نیست؛ و نیز نه ارائه‌ی راه‌حل برای فرهنگی که در بعضی مراحل تاریخی به مرگ و عزا بیش از زندگی عشق می‌ورزد. نوشتن از مرگ به مؤلف امکان می‌دهد که لایه‌های مختلف مرگ‌اندیشی را بر حسب سنت‌های فکری، گفتارهای مسلط و دریافت‌های فردی بکاود و پرسش‌اش را در برابر شرایطی قرار دهد که به وی تحمیل می‌شود. تولید ساختارهای روایی مختلف از مقوله‌ای واحد هم منبعث از تحولات تاریخی است و هم مبتنی بر نحوه‌ی پیوند مؤلف با زبان، سنت و فرهنگ، بر بستر تاریخ. به عبارت دیگر، مقوله‌ی مرگ هم چون هر مقوله‌ی دیگری دستخوش صیرورت تاریخی است که معنایی متفاوت تولید می‌کند. ادامه ...

مکان داستان: بوطیقای شهر

مکان داستان: بوطیقای شهر
می‌توان ادعا کرد که «لحظه‌ی استثنایی» و «راز» رمان مدرن و فیلم مدرن را باید در دگرگونیِ مکان جست‌وجو کرد. شهر به منزله‌ی تجسدِ مادی مدرنیته، عرصه‌ی نمایشِ انبوهی از ناسازه‌های اجتماعی است. در واقع ماهیتِ پارادوکسیکالِ شهر به مثابه نمایشِ تعارضات طبقاتی، عرضه و سرکوبِ میل و... در تجربه‌ی نگاه‌ِ انسانِ پرسه‌زن است که می‌تواند به خلق ایده بینجامد. این مقاله، مکان را کانون توجه خود در ادبیات و سینما قرار داده است. ادامه ...

نفت، دلار، خاله‌بازی

نفت، دلار، خاله‌بازی
بحث حکومت و قدرت سیاسی مطرح نیست. مسئله، اعتقاد نداشتن به کارکردهای علمی یک فرهنگ عمومی است. سؤال این است که وقتی بعضی از علوم به درد ما نمی‌خورد، چرا با صرف هزینه‌های گزاف برایش دانشگاه و نهاد آموزشی درست می‌کنیم؟ آیا می‌توان گفت ایرانیان همه این کارها را برای پرستیژ می‌کنند؟ ادامه ...

بینامتنیت؛ گسترش افق‌ها و امکان‌ها

بینامتنیت؛ گسترش افق‌ها و امکان‌ها
تأویل، در واقع ردیابی شبکه‌ای از روابط متنی است که کنشِ خواندن، یا حرکت در میان متون، ما را به آن وارد می‌کند. می‌توان با تأویل، بر فاصله‌ی تاریخی و گسست گذشته و آینده غلبه کرد. مجموعه‌ی نشانه‌ها در دل یک افسانه یا اسطوره، در این هم‌زیستی یا جانشینی حضور دارند. ادامه ...

گذری بر سیمای جنگ در کتاب‌های تاریخیِ فارسی

گذری بر سیمای جنگ در کتاب‌های تاریخیِ فارسی
موضوع این مقاله انعکاس تصویر جنگ در کتاب‌های تاریخی فارسی و معرفی این کتاب‌هاست. نویسنده می‌کوشد تا در این مختصر، مهم‌ترین و مشهورترین متون تاریخی - ادبیِ فارسی را که بخش قابل ملاحظه‌ای از آن‌ها در مقوله‌ی ادبیات جنگ می‌گنجند همراه با نمونه‌ای کوتاه معرفی کند و هم چنین منظومه‌های تاریخی مرتبط با موضوع جنگ را نیز فهرست‌وار ذکر نماید. ادامه ...

جهانی شدن بوم‌گرایی

جهانی شدن بوم‌گرایی
تجددی که در مشروطیت طرح می‌شود، در واقع، حاصل‌اش ظهور نویسنده‌هایی چون جمال‌زاده و هدایت و بزرگ علوی و چوبک است. نویسنده‌های ایرانی سعی کردند که نوع ادبیات غرب را تقلید کنند و تا حدودی می‌شود گفت که نسبت به سابقه‌ی ادبی خودمان بیگانه بودند. این مقاله، به چراییِ ناکارآمدیِ ما در تولید داستان ایرانی می‌پردازد. ادامه ...

برگزیده‌ها
آخرین مقالات
بهترین مجسمه‌ی دنیا

بهترین-مجسمه-ی-دنیامستند «بهترین مجسمه‌ی دنیا» درباره‌ی شهید «دریاقلی سورانی» است. در مقاله‌ی حاضر کوشش می‌شود تا تحلیلی ادامه ...

فرزند خرمشهر

فرزند-خرمشهرسینمای مستند ایران در طول دوران جنگ و پس از آن، فیلم‌هایی فراهم کرده که اکنون به متن‌هایی برای مطالعه‌ی ادامه ...

آخرین روزهای زمستان

آخرین-روزهای-زمستانآخرین روزهای زمستان، یکی از مهم‌ترین آثاری است که در مورد دفاع مقدس، شهدا و یکی از بزرگ‌ترین فرماندهان ادامه ...

آیا مارکس دانشمند بود؟

آیا-مارکس-دانشمند-بودهر توضیحی درباره عقاید مارکس همچنین در حکم ارزیابی آن‌ها نیز هست. دستاوردهای اصلی مارکس -عقیده‌اش درباره ادامه ...

پول بی روح

پول-بی-روحمارکس امید داشت کمونیسم جایگزین سرمایه‌داری شود: یعنی نظامی که با نابودی مالکیت خصوصی، رویارویی میان ادامه ...

راز استثمار

راز-استثماراقتصاددان‌های کلاسیک، نظام اقتصادی سرمایه‌داری را نظامی طبیعی و اجتناب ناپذیر قلمداد می‌کردند. در برابر ادامه ...

هگل‌گرایی واژگون

هگل-گرایی-واژگونهگل‌گرایی از دید مارکس، وارونه شده است؛ هگل، «ذهن» را واقعیت غایی و جهان مادی را به مثابه تجلی «ذهن» ادامه ...

هدف تاریخ

هدف-تاریخبه عقیده‌ی مارکس، روابط تولیدی و نیروهای مولد همه‌ی چیزهای دیگر را تعیین می‌کند. نیروهای مولد مناسبات ادامه ...

بازگشت بسوی خدا در قوس صعود عرفانی

بازگشت-بسوی-خدا-در-قوس-صعود-عرفانیآیات قرآن و تعبیر (النِّهایاتُ‏ هِىَ‏ الرُّجوعُ‏ الى الْبِدایاتِ)، از آغاز و ختم جهان و بر پا شدن روز ادامه ...