مروری بر زندگینامه، آثار و اندیشه های خانم آنه ماری شیمل
 
چکیده
خانم پروفسور «آنه ماری شیمل» محقق و نویسنده توانای آلمانی را سالها است که در سراسر جهان و بخصوص جهان اسلام به عنوان یک اسلام‌شناس و ایران‌شناس برجسته می‌شناسند.

تعداد کلمات 1350/ تخمین زمان مطالعه 7 دقیقه
نویسنده: محبوبه پلنگی

خانم پروفسور «آنه ماری شیمل» محقق و نویسنده توانای آلمانی را سالها است که در سراسر جهان و بخصوص جهان اسلام به عنوان یک اسلام‌شناس و ایران‌شناس برجسته می‌شناسند. دهها کتاب و صدها مقاله، ثمره تلاشهای این بانوی شرق‌شناس است. به موازات قلم توانای او، بیان شیوا و جذاب وی نیز موجب دعوت پی در پی و سفرهای فراوان خانم «شیمل» به نقاط مختلف جهان برای ایراد سخنرانی در محافل علمی و دانشگاهی بوده است. آنچه بر شخصیت علمی و ادبی و فکری پروفسور شیمل افزوده است، شهامت و شجاعت توأم با وارستگی اوست که در جریان دفاع از فتوای امام خمینی(ره) در باره سلمان رشدی آشکار گشت و وی را آماج حملات بی‌امان صهیونیست‌ها و عوامل آنها نمود. پایداری مظلومانه ولی باصلابت وی در برابر این هجوم همه‌جانبه موجب محبوبیت بیشتر او گردید تا همان طور که ذکر شد به انتخاب وی به عنوان نویسنده برتر آلمان در سال 1995 در جریان نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت انجامید.
با مروری بر زندگینامه و فهرست آثار مهم این بانوی دانشمند، به آشنایی بیشتری از این بانوی شرق‌شناس و اسلام‌شناس می‌توان رسید.
«آنه ماری شیمل» در سال 1929 در شهر «ارفورت» در شرق آلمان به دنیا آمد. او 15 ساله بود که به فراگیری زبان عربی پرداخت. شیمل در 16 سالگی دوره دبیرستان را به پایان رساند و در دانشگاه برلین به تحصیل زبان و ادبیات عرب و اسلام‌شناسی پرداخت و در سال 1941 با اخذ درجه دکترا، فارغ‌التحصیل شد.
خانم «شیمل» سپس به عنوان مترجم و بعد به عنوان استاد رشته علوم اسلامی به استخدام دانشگاه «ماربورگ» در آمد. او در سال 1954 به دعوت دانشگاه آنکارا به ترکیه رفت و در این دانشگاه به تدریس ادبیات کلاسیک ترک پرداخت. در سال 1961 کرسی استادی در رشته‌های عرب‌شناسی و اسلام‌شناسی در دانشگاه بن آلمان به او واگذار شد. خانم «شیمل» از سال 1967 در دانشگاه هاروارد آمریکا نیز به تدریس پرداخت. او همزمان با فعالیت متناوب در این دو دانشگاه در بسیاری از سایر دانشگاههای جهان نیز به عنوان استاد میهمان فعالیت می‌کرد.آنچه بر شخصیت علمی و ادبی و فکری پروفسور شیمل افزوده است، شهامت و شجاعت توأم با وارستگی اوست که در جریان دفاع از فتوای امام خمینی(ره) در باره سلمان رشدی آشکار گشت و وی را آماج حملات بی‌امان صهیونیست‌ها و عوامل آنها نمود. پایداری مظلومانه ولی باصلابت وی در برابر این هجوم همه‌جانبه موجب محبوبیت بیشتر او گردید تا همان طور که ذکر شد به انتخاب وی به عنوان نویسنده برتر آلمان در سال 1995 در جریان نمایشگاه بین‌المللی کتاب فرانکفورت انجامید.
وی که یکی از محققان بزرگ در علوم و عرفان اسلامی در جهان غرب محسوب می‌شود، علاوه بر کتابهای متعددی که در این زمینه تألیف کرده، آثار بسیاری از شعرا، عارفان و فیلسوفان مشرق‌زمین را به زبان آلمانی ترجمه کرده است.
در سال 1995 جایزه صلح ناشران آلمان که یکی از معتبرترین جوایز فرهنگی این کشور محسوب می‌شود به وی اعطا شد. اعطاء این جایزه به سبب انتقادی که او از سلمان رشدی، نویسنده کتاب «آیات شیطانی» به عمل آورده بود مورد اعتراض برخی از محافل ادبی در آلمان قرار گرفت. ولی شیمل در مقابل تمام انتقادات پایداری نشان داد و این جایزه طی مراسمی از سوی رییس جمهوری وقت آلمان به ایشان تقدیم شد. بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان از جمله دانشگاههای سند در هندوستان، اسلام‌آباد، پیشاور، اوپسلا سوئد، قونیه و تهران به وی دکترای افتخاری اعطا کرده‌اند. در اسلام‌آباد پاکستان حتی یک خیابان به نام وی نامگذاری شده است. خانم پروفسور «شیمل» علاوه بر زبانهای عربی، ترکی، فارسی، سندی و پشتو، با زبانهای انگلیسی، فرانسه و سوئدی به خوبی آشنا است. در اینجا قسمتی از اندیشه و افکار ایشان و نقطه نظراتی را که از برخی از مصاحبه‌ها برگردان و ترجمه شده است با هم می‌خوانیم.
شیمل: ارادت من به دین اسلام بر کسی پوشیده نبود. وقتی در ترکیه دانشکده الهیات را افتتاح می‌کردند، به کسی احتیاج داشتند که بتواند تاریخ مقایسه‌ای ادیان را درس بدهد، چرا که نمی‌خواستند اساتید و وعاظ، آینده را به شیوه سابق تعلیم دهند، بلکه در نظر داشتند روش تدریس مدرن اروپایی را به کار برند.
 
بیشتر بخوانید: نذر آقای بزرگ شهر

وی در مصاحبه ‌ای در برنامه دوم تلویزیون آلمان می‌گوید:
متأسفانه در آلمان اطلاعات ناقص و اغلب نادرستی در مورد اسلام، ایران و انقلاب اسلامی وجود دارد و متقابلاً در ایران نیز تقریبا هیچ گونه اطلاع قابل ملاحظه‌ای در مورد آلمان وجود ندارد.
در مصاحبه‌ای دیگر وی می‌گوید: خانم عارفه بزرگی با افکاری بسیار شبیه «مولانا جلال‌الدین بلخی» و با دیوان اشعاری هم مضمون با اشعار مولانا، معاصر آن عارف بزرگ در آلمان می‌زیسته است. وقتی اشعار این خانم را می‌خوانم با خود می‌گویم خداوند متعال در آن زمان تجلی عظیمی داشته که وجه مذکر آن در ایران و وجه مؤنث آن در آلمان بوده است. من همواره با ملاحظه این گونه تشابهات غرق در حیرت می‌شوم.
شیمل در یکی از مصاحبه‌هایش اشاره‌ای به ادعیه اسلامی دارد و می‌گوید:
من خود همواره دعاها، احادیث و اخبار اسلامی را از اصل عربی آن می‌خوانم و به ترجمه‌ای مراجعه نمی‌کنم. من خودم بخشی کوچک از کتاب مبارک صحیفه سجادیه را به آلمانی ترجمه و منتشر کرده‌ام، قریب هفت سال پیش. دعای رؤیت هلال ماه مبارک رمضان و دعای وداع با آن ماه را. وقتی مشغول ترجمه این دعاها بودم، مادرم در بیمارستان بستری بود و من که به او سر می‌زدم پس از آنکه او به خواب می‌رفت در گوشه‌ای از آن اتاق به کار پاکنویس کردن ترجمه‌ها مشغول می‌شدم. اتاق مادرم دو تختی بود. در تخت دیگر خانمی بسیار فاضله بستری بود که کاتولیکی مؤمن و راسخ العقیده و حتی متعصب بود. وقتی فهمید که من دعاهای اسلامی را ترجمه می‌کنم، دلگیر شد که مگر در مسیحیت و در کتب مقدسه خودمان کمبودی داریم که تو به ادعیه اسلامی روی آوردی!؟ وقتی کتابم چاپ شد یک نسخه برای او فرستادم. یک ماه بعد او به من تلفن زد و گفت: صمیمانه از هدیه این کتاب متشکرم، زیرا هر روز به جای دعا آن را می‌خوانم. بله واقعا ترجمه ادعیه امامان معصوم(ع) مخصوصا صحیفه حضرت زین‌ العابدین(ع) برای بسیاری از مردم جهان غرب کارساز است.
آنه ماری شیمل، در یک مصاحبه تلویزیونی در خصوص حکم اعدام سلمان رشدی می‌گوید: من طبیعتا از این حکم جانبداری نمی‌کنم، اما نباید فراموش کرد که رشدی احساسات دینی میلیونها مسلمان را جریحه ‌دار کرده است. من همچنین می‌خواستم توضیح بدهم که حمله به پیامبران در تاریخ اسلام همیشه گناهی بزرگ محسوب شده است.
وی در خصوص دین اسلام می‌گوید:
اسلام دینی است که می‌تواند به حق ادعا کند تمام جهان را در بر می‌گیرد. مسلمانان هر کجا که زندگی کرده‌اند، دین خود را اساس زندگی خود قرار داده‌اند. گروههای اسلامی با این روش زندگی، طی اعصار و قرون از غرب آفریقا تا خاک چین را درنوردیده‌اند. همین گروهها هستند که اکنون در سازمان کشورهای اسلامی با یکدیگر متحد شده‌اند. وی در مورد وحدت مسلمین در یکی از مصاحبه‌هایش می‌گوید:
اصولی که مسلمانان به آن ایمان دارند، این وحدت را به وجود می‌آورد. اعتقاد به خدای یگانه و اعتقاد به این اصل که محمد خاتم تمام انبیاء بزرگی است که از آغاز خلقت جهان مردم را به راه راست هدایت کرده‌اند. تفاوتها به ویژه در آداب و رسوم قومی وجود دارد. آنها (مسلمانان) همگی در اصول هم‌عقیده‌اند. به سبب فقدان عظیم آگاهی کاری از دست رسانه‌های عمومی هم برنمی‌آید. باید به فعالیت گسترده‌ای دست بزنیم. من و دوستانم تلاش می‌کنیم مردم را تا اندازه‌ای به درک تاریخ اسلام ترغیب کنیم. من این را وظیفه خود می‌دانم که در باره مناسبات ادبی آلمان و مشرق‌زمین اظهار نظر کنم و بدین ترتیب تصویر غلطی را که در اینجا ترسیم شده بزدایم.
وی در یکی از مصاحبه‌هایش در مورد مسلمانان ترک می‌گوید:
وقتی من جلوی یک مسجد آیه‌های قرآن را می‌خوانم، ترکها شگفت‌زده از من می‌پرسند، شما می‌توانید این را بخوانید، خدای من این چقدر مایه تأسف است.
پروفسور «آنه ماری شیمل» طی دوران طولانی فعالیت علمی و فرهنگی خود بیش از 70 کتاب تألیف و ترجمه کرده است. فهرستی که در زیر می‌خوانید تنها گزیده‌ای است از کتابهای تازه منتشر شده این دانشمند برجسته:
      • جهان اسلام
      • اسلام در شبه‌قاره
      • مقدمه ‌ای بر اسلام
      • زیباترین دعاهای اسلامی
      • سال اسلامی، اوقات و اعیاد
      • از جام زرین اشعار ترکی
      • آیا عرفان جهان‌شمول است؟
      • رؤیاهای خلیفه، تعبیر خواب در فرهنگ اسلامی
      • صوفی‌گری، مقدمه‌ای بر عرفان اسلامی
      • رومی
      • با جان و دل زن هستم، زن در اسلام
      • در قلمرو مغولان
      • با نام خدای مهربان
      • کوه، بیابان، اماکن مقدس، سفر به هند و پاکستان
      • محمد اقبال
      • و محمد پیامبر اوست، ستایش پیامبر در ایمان اسلامی
      • ستاره و گل، جهان تصویری در شعر فارسی
      • حکمت اسلام

منبع: ماهنامه پیام زن