سفرنامه‌ی یک زائر

نویسنده: یونس فرهمند
ابوعبدالله محمدبن عبدالله بن محمدبن ابراهیم لواتی، مشهور به ابن بطوطه در اوایل سده هشتم در طنجه چشم به جهان گشود. در سن22 سالگی با هدف زیارت خانه خدا آهنگ حج کرد و زمانی به مغرب بازگشت که ابوعنان بر تخت حکومت نشسته بود؛ (1) از این‌رو، سخت مورد تکریم سلطان واقع شد و حتی به تشویق و فرمان او عزم سفر به سرزمین سیاهان کرد و سرانجام پس از سفری یک ساله به فاس بازگشت. (2) این بار سلطان مرینی، ابن جزی را مأمور کرد تا گزارش جهانگردی وی را به رشته تحریر درآورد. (3) با این وصف مبالغه نخواهد بود اگر امروزه بر نقش سلطان مرینی در تدوین این سفرنامه که نام تحفة النظار فی غرائب الامصار و العجایب الاسفار بر خود دارد، انگشت تأکید نهیم. باری مطالبی از سفرنامه که با سلطان مرینی پیوند می‌یابد، از نقایص معمول نوشته‌های تاریخی؛ یعنی مبالغه و بزرگ‌نمایی در حق سلطان خالی نیست، (4) اما گزارش‌های بسیاری نیز دارد که در تاریخ اجتماعی می‌توان از آن بهره گرفت؛ خاصه اینکه ابن بطوطه خود را با کاروانی تجاری همراه کرده و مرحله به مرحله راه‌های تجاری و مشکلات آن را بیان داشته است. (5) گزارش سفر او به سرزمین سیاهان و محموله‌های تجاری، چون سنگ طلا، نمک و غیره که در هر مرکز تجاری بارگیری می‌شد، به جهت انحصاری بودن آن از این هم مهمتر می‌نمایاند. (6) از این‌رو در مبحث تجارت با سرزمین سودان این پژوهش همواره به آن توجه شده است.

نمایش پی نوشت ها:
1- «ابن بطوطه»، دبا، ج3، ص122-126.
2- کراچکوفسکی، ص333.
3- ابن بطوطه، ج1، ص152.
4- همو، ج4، ص197-205.
5- همو، ج1، ص161.
6- همو، ج4، ص235 و پس از آن.

منبع مقاله :
فرهمند، یونس؛ (1394)، مرینیان: سیاست، جامعه و فرهنگ در مغرب سده‌های میانه، تهران: پژوهشکده‌ی تاریخ اسلام، چاپ اول.