عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر که حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار او است. بحارالأنوار، ج43، ص261

راهبردهاي‌ مديريت‌ فرايند مدار در مدرسه‌

راهبردهاي‌ مديريت‌ فرايند مدار در مدرسه‌
چهارشنبه 27 بهمن 1389  07:05 ب.ظ

راهبردهاي‌ مديريت‌ فرايند مدار در مدرسه‌

راهبردهاي‌ مديريت‌ فرايندمدار در مدرسه‌

سيمين‌دخت‌ مرادمند

چكيده‌

در اين‌ مقاله‌ ابتدا در قسمت‌ مقدمه‌ تحولات‌ علم‌ مديريت‌ آموزشي‌ جهت‌ مشخص‌ نمودن‌سير تحول‌ و تكامل‌ اين‌ علم‌ به‌صورت‌ مختصر بيان‌ شده‌ است‌. در ادامه‌ در دو فصل‌ جداگانه‌،به‌صورت‌ بسيار مختصر، ابتدا در فصل‌ اول‌ مدرسه‌ به‌عنوان‌ يك‌ سيستم‌ اجتماعي‌ مطرح‌ شده‌تا فرآيند و جايگاه‌ آن‌ در محيطهاي‌ آموزشي‌ مشخص‌ شود و در ادامه‌ در فصل‌ دوم‌ مقاله‌نكات‌ كلي‌ در مورد مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌، آورده‌ شده‌ است‌ تا به‌اين‌ طريق‌ در دو فصل‌ مجزاولي‌ مرتبط مديريت‌ فرآيندمدار و بهبود مستمر كيفيت‌ و ارتباط آنها با يكديگر تبيين‌ گردد.در فصل‌ سوم‌، نقطه‌ نظرهاي‌ نگارنده‌ با توجه‌ به‌اقتباس‌ از منابع‌ ذكر شده‌ در پايان‌ مقاله‌، درمورد اهميت‌ مديريت‌ بر فرآيندها، روش‌ها و ابزارهاي‌ اين‌ مديريت‌ و در نهايت‌ گام‌ها واقدام‌هايي‌ كه‌ لازم‌ است‌ صورت‌ پذيرد، جهت‌ بهبود كيفيت‌ آموزشي‌، بيان‌ شده‌ است‌.

در جهان‌ امروز منابع‌ محدود است‌. منظور از منابع‌، معناي‌ عام‌ آن‌ است‌. منابع‌ مالي‌،مادي‌ و انساني‌ و از سوي‌ ديگر تقاضا براي‌ آموزش‌ روز به‌روز در حال‌ افزايش‌ است‌. از منظرديگر، جهان‌ در حال‌ تبديل‌ شدن‌ به‌دهكده‌ي‌ جهاني‌ است‌ جايي‌ كه‌ وسايل‌ ارتباطي‌ امكان‌تعامل‌ بين‌ افراد را بيش‌ از پيش‌ فراهم‌ مي‌سازد. دراين‌ جهان‌، مدرسه‌ مكاني‌ براي‌ انتقال‌معلومات‌ نيست‌ بلكه‌ مدرسه‌ مكاني‌ است‌ براي‌ يادگيري‌ و آموزش‌ خودگرداني‌ به‌افراد، براي‌رسيدن‌ به‌اين‌ هدف‌ مطلوب‌. بايد بر فرآيندها مديريت‌ كرد و از روش‌هاي‌ ساده‌ در عين‌ حال‌قدرتمندي‌ كه‌ در عرصه‌ي‌ پررقابت‌ بازارهاي‌ جهاني‌ امتحان‌ خود را پس‌ داده‌، استفاده‌ كرد.زيرا كه‌ در آموزش‌ استفاده‌ از شيوه‌ي‌ آزمون‌ و خطا با توجه‌ به‌كاركردن‌ با انسان‌ها روشي‌معقول‌ نيست‌. پس‌ بايد كه‌ از مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌ بهره‌ برد كه‌ امتحان‌ خود را پس‌ داده‌ است‌.و اساس‌ كار را رضايت‌ دانش‌آموزان‌ قرار داد. براي‌ گسترش‌ مفاهيم‌ نو و براي‌ آماده‌ نمودن‌كاركنان‌ براي‌ پذيرش‌ تغييرات‌، بايد از آموزش‌ مديران‌ استفاده‌ كرد. اميد است‌ مديران‌آموزشي با صلابت‌ و استحكام‌ از مديريت‌ سنتي‌ به‌سمت‌ رويكردي‌ نو در مديريت‌ قدم‌بردارند و با مديريت‌ بر فرآيندها به‌بهبود روز به‌روز و مستمر كيفيت‌ آموزش‌ اقدام‌ نمايند.

مقدمه‌

علم‌ مديريت‌ آموزشي‌ نسبت‌ به‌ساير علوم‌ داراي‌ عمر طولاني‌ نيست‌ و از زمان‌پيدايش‌ نگاه‌ علمي‌ به‌مقوله‌ آموزش‌ شايد بيش‌ از حدود يك‌ قرن‌ نمي‌گذرد ولي‌ارتباط دو طرفه‌ي‌ علم‌ و انسان‌ باعث‌ تغيير و توسعه‌ي‌ اين‌ علم‌ در همين‌ زمان‌ كوتاه‌گرديده‌ است‌.

تكامل‌ علم‌ اداري‌ مي‌تواند به‌سه‌ مرحله‌ي‌ كلي‌ تقسيم‌ شود:

- تفكر سازماني‌ كلاسيك(‌1900)

- رويكرد روابط انساني‌ (1930(

- رويكرد علم‌ رفتاري‌ (1950(

اين‌ مراحل‌ تا به‌امروز نيز به‌رشد و توسعه‌ي‌ خود ادامه‌ مي‌دهند. (هوي‌ ميسكل‌)

از جمله‌ آخرين‌ نظريه‌هايي‌ كه‌ در زمينه‌ي‌ سازمان‌ و مديريت‌ با رويكرد رفتاري‌بيان‌ شده‌ است‌، نظريه‌ي‌ نوين‌ تحليل‌ سيستمي‌ سازمان‌ مي‌باشد. اين‌ نظريه‌ همه‌ي‌عناصر سازمان‌ را مورد توجه‌ قرار داده‌ و كل‌ سازمان‌ و هم‌چنين‌ اجزاي‌ تشكيل‌دهنده‌ي‌ آن‌ را با يك‌ ديد فراگير مي‌نگرد.

مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌ به‌دنبال‌ نظريه‌ي‌ نوين‌ سيستم‌ها و نظريه‌ي‌ اقتضايي‌ گسترش‌يافتند. لذا در ابتدا مدرسه‌ به‌عنوان‌ يك‌ سيستم‌ مورد بحث‌ و بررسي‌ قرار مي‌گيرد، درادامه‌ در مورد مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌ و در نهايت‌ نحوه‌ي‌ استفاده‌ از آن‌ در مدرسه‌سخن‌ گفته‌ مي‌شود.

1-1) مدرسه‌ به‌عنوان‌ يك‌ سيستم‌ اجتماعي‌

مفهوم‌ سيستم‌ چه‌ از نظر علوم‌ فيزيكي‌ و چه‌ از نظر علوم‌ اجتماعي‌ داراي‌ پيشينه‌اي‌غني‌ است‌. در واقع‌ همچنان‌ كه‌ آلفر وايتهد(99) و جورج‌ هومنز(100) هر دو اظهار كرده‌اندفكر يك‌ كل‌ سازمان‌ يافته‌ (سيستم‌) كه‌ در داخل‌ يك‌ محيط قرار دارد، براي‌ علم‌اساسي‌ و ضروري‌ است‌. در آموزشگاه‌ها، سيستم‌ تعامل‌ اجتماعي‌، عبارت‌ است‌ از كل‌سازمان‌ يافته‌اي‌ كه‌ از اجزاي‌ متعاملي‌ كه‌ در داخل‌ يك‌ رابطه‌ ارگانيك‌ به‌هم‌ مربوطهستند، تشكيل‌ مي‌شود. مدرسه‌ به‌عنوان‌ يك‌ سيستم‌ اجتماعي‌ با وابستگي‌قسمت‌هاي‌ مختلف‌ خود به‌يكديگر، مجموعه‌اي‌ است‌ كه‌ از محيط خود متمايز بوده‌ وبا شبكه‌ پيچيده‌اي‌ از روابط اجتماعي‌ و فرهنگي‌ مشخص‌ مي‌گردد (مديريت‌آموزشي‌...، ترجمه‌ عباس‌زاده‌، 1380)

در يك‌ سيستم‌، افراد، مواد و وسايل‌ وارد سيستم‌ مي‌شوند كه‌ به‌اينها ورودي‌سيستم‌ يا درون‌داد گفته‌ مي‌شود. در درون‌ سيستم‌ فعاليت‌هايي‌ صورت‌ مي‌پذيرد،به‌اين‌ فعاليت‌ها و رفتارها، فرايند گويند و آنچه‌ از سيستم‌ خارج‌ مي‌شود كه‌ شامل‌افراد سوادآموخته‌ يا وسايل‌ ساخته‌ شده‌ يا علم‌ و تخصص‌ و يا.... مي‌باشد،خروجي‌ها يا برون‌داد سيستم‌ گويند. آنچه‌ در رابطه‌ با سيستم‌ مهم‌ است‌، رابطه‌ بين‌محيط و سيستم‌ است‌ كه‌ در عين‌ جدابودن‌ و تمايز بين‌ مدرسه‌ و محيط بيرون‌، ارتباطو تعامل‌ دو طرفه‌ بين‌ محيط و سيستم‌، برقرار است‌. مدارس‌ درون‌ داد خود را از محيطگرفته‌، آنها را تغيير شكل‌ داده‌ و برون‌داد توليد مي‌كنند. (شكل‌ 1-1)

برخي‌ از مديران‌ مدارس‌ ريشه‌ بسياري‌ از مشكلات‌ و راه‌ حل‌ مربوط را درورودي‌هاي‌ سيستم‌ مدرسه‌ جستجو مي‌كنند. به‌همين‌ دليل‌ است‌ كه‌ روز به‌روز برتعداد مدارسي‌ كه‌ بر پايه‌ي‌ معدل‌ سال‌ گذشته‌ فراگيران‌ يا آزمون‌ ورودي‌ دانش‌آموزمي‌پذيرند، افزوده‌ مي‌گردد. آنان‌ بر اين‌ باور هستند كه‌ با افزايش‌ ظرفيت‌ ورودي‌هاي‌سيستم‌ مدرسه‌ از قبيل‌ افزايش‌ تعداد دانش‌آموزان‌، برتر درسي‌، منابع‌ مادي‌، فيزيكي‌و پول‌ مي‌توان‌ همه‌ تنگناها و مشكلات‌ مدرسه‌ را برطرف‌ كرد. آنان‌ توجه‌ به‌اين‌ مطلب‌ندارند كه‌ مدرسه‌ يك‌ سيستم‌ باز اجتماعي‌ شامل‌ ورودي‌، فرايند و خروجي‌ است‌ كه‌اگر بر فرآيند، مديريت‌ و تمركز صورت‌ نپذيرد، حتي‌ با ورودي‌هايي‌ كه‌ ظرفيت‌ بالايي‌دارند، در صورت‌ ضعف‌ در فرايند، خروجي‌هاي‌ مطلوب‌ حاصل‌ نخواهند شد.

اگر چه‌ توجه‌ به‌منابع‌ موجود و مورد انتظار در ورودي‌هاي‌ سيستم‌ مدرسه‌ بسيارحائز اهميت‌ است‌ و تأثير آن‌ را نمي‌توان‌ انكار نمود ولي‌ با تمركز بر فرآيند سيستم‌مدرسه‌ و تلاش‌ در جهت‌ بهبود و ارتقاي‌ فرايند همراه‌ با تعيين‌ استراتژي‌هاي‌ مرتبطمي‌توان‌ در جهان‌ امروز كه‌ دنياي‌ محدود شدن‌ منابع‌ و امكانات‌ و از سوي‌ ديگرافزايش‌ تصاعدي‌ تقاضاي‌ آموزش‌ است‌ بهره‌وري‌ سيستم‌ را بهبود بخشيد.

با اصلاح‌ و بهبود فرايندها مي‌توان‌ حتي‌ با امكانات‌ و منابع‌ كمتر در ورودي‌هاي‌سيستم‌ مدرسه‌، بسياري‌ از مشكلات‌ و نابساماني‌ها را مرتفع‌ كرد.

 

 

 

 

 

 

 

حلقه‌ بازخورد نهايي‌

حلقه‌ بازخورد بيروني‌

 

(2-1مديريت‌ فرايند مدار(101(

مديريت‌ فرايندمدار يا فرايندمحور مفهومي‌ است‌ كه‌ با گسترش‌ فرهنگ‌ مديريت‌جامع‌  (TQM)منزلت‌ يافت‌.

مفهوم‌ مديريت‌ فرايندمدار، بهبود مستمر كيفيت‌ و رضايت‌ دانش‌آموزان‌ از طريق‌بهبود فرايند است‌. در TQM تمركز بر مشتري‌ از طريق‌ اعمال‌ مديريت‌ بر فرايندمحقق‌ مي‌شود.

جهت‌ آشنايي‌ هر چه‌ بيشتر با مديريت‌ فرايندمدار ابتدا بايد با مديريت‌ كيفيت‌جامع‌ بيشتر آشنا شويم‌.

(1-2كيفيت‌ چيست‌؟

جهت‌ آشنايي‌ با مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌، ابتدا بايد با مفهوم‌ كيفيت‌ آشنا شويم‌.سؤالي‌ كه‌ مطرح‌ مي‌شود، اين‌ است‌ كه‌ كيفيت‌ چيست‌؟

نظر حاكم‌ در مورد كيفيت‌ تا سال‌ها چيزي‌ بود كه‌ مي‌توانيم‌ آن‌ را مبتني‌ برمحصول‌ بناميم‌. در اين‌ تعبير محصولي‌ كيفيت‌ برتر دارد كه‌ از اجزاي‌ به‌كار رفته‌مطلوب‌ به‌تعداد بيشتري‌ داشته‌ باشيم‌. نظريه‌اي‌ كه‌ امروزه‌ هسته‌ي‌ مديريت‌ كيفيت‌جامع‌  (TQM)را مي‌سازد، مفهوم‌ مبتني‌ بر مصرف‌ كننده‌ يا متكي‌ بر مشتري‌ است‌.آنان‌ چه‌ مي‌خواهند؟ چه‌ چيز آنان‌ را خوشحال‌ مي‌كند؟ (بوي‌دل‌، تام‌(102)، 1380)

جنبه‌ي‌ اساسي‌ كيفيت‌ مبتني‌ بر مشتري‌ وقتي‌ پديد مي‌آيد كه‌ ما مشتري‌ را نه‌ تنهابرحسب‌ مشتريان‌ برون‌ سازماني‌ بلكه‌ بر حسب‌ مشتريان‌ درون‌ سازماني‌(در مدارس‌،دانش‌آموزان‌) در نظر بگيريم‌.

2-2) TQM ) چيست‌؟

شكل‌ (1-2) جنبه‌هاي‌ اصلي‌ TQM را نشان‌ مي‌دهد.

تأكيد در TQM عبارت‌ است‌ از كار بر روي‌ دو رابطه‌ي‌ كليدي‌ يعني‌:

- روابطي‌ كه‌ بين‌ افراد و مشتريان‌ وجود دارد.

- روابطي‌ كه‌ بين‌ افراد و عرضه‌كنندگان‌ وجود دارد.

در اين‌ جريان‌ بايد به‌طور مستمر به‌بهبود فرآيندها پرداخت‌. اين‌ امر جهت‌ رقابت‌در بازار و استمرار راضي‌ كردن‌ مشتري‌ها است‌. اين‌ بهبود مستمر با چند ابزار اساسي‌كيفي‌ انجام‌ مي‌گيرد.

بهبود مستمر لازم‌ است‌ كه‌ توسط گروه‌ها يا تيم‌هاي‌ هم‌بسته‌ به‌طور متمايز و قابل‌تشخيص‌ انجام‌ شود.

بهبود هميشه‌ نتيجه‌ي‌ يك‌ كار تيمي‌ است‌ و اين‌ يعني‌ آنكه‌ در مديريت‌ كيفيت‌جامع‌ بايد همكاران‌، تيمي‌ كارآمد باشند و بتوانند بقيه‌ را نيز تقويت‌ كنند. هم‌چنين‌به‌اين‌ معنا است‌ كه‌ اگر مي‌خواهيد همكار تيمي‌ خود باشيد، لازم‌ است‌ بر خودتان‌مديريت‌ كنيد. بنابراين‌ بايد در TQM به‌اين‌ نكات‌ توجه‌ كنيم‌:

- توسعه‌ روابط كارآمد و مؤثر با مشتريان‌ (دانش‌آموزان‌)

- استفاده‌ از ابزارهاي‌ كيفي‌ براي‌ بهبود مستمر سيستم‌ها/فرايندها

خود مديريت‌

خوشحال‌ سازي‌ مشتري‌ط  بهبودسيستم‌ ط   تواناسازي‌ عرضه‌ كنندگان‌

 

قدرت‌ بخشيدن‌ به‌ ديگران‌

 

شكل‌ (1-2(T.Q.M

3-2)دمينگ‌

يكي‌ از بزرگ‌ترين‌ نظريه‌پردازان‌ در مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌، دكتر دبليو ادواردزدمينگ‌ است‌. او كنترل‌ آماري‌ فرايند (SPC) را به‌ژاپني‌ها آموخت‌ و هميشه‌ اين‌ نظررا حفظ كرده‌ كه‌ مديريت‌ بايد دركي‌ از انحرافات‌ آماري‌ داشته‌ باشد. آموزش‌ او منجربه‌كاهش‌ ضايعات‌ و دوباره‌كاري‌ها شد و به‌بهبود بهره‌وري‌ انجاميد.

دمينگ‌ اصرار دارد كه‌ تغيير سيستم‌ها و فرآيندها با مسؤوليت‌ مديران‌ است‌ و آنان‌بايد انحرافات‌ در سيستم‌ها و فرآيندها را با استفاده‌ از نمودارهاي‌ كنترل‌ بشناسند وكنترل‌ كنند.

شهرت‌ دمينگ‌ نتيجه‌ي‌ نظريه‌هاي‌ او و به‌ويژه‌ برنامه‌ي‌ 14 نكته‌اي‌(103) چرخه‌دمينگ‌(104) اوست‌.

14 نكته‌ي‌ او فلسفه‌اي‌ براي‌ مديريت‌ ارائه‌ مي‌كند:

(4-2 نكته‌ي‌ دمينگ‌

1 - ايجاد انسجام‌ و ثبات‌ در هدف‌

2 - پذيرش‌ فلسفه‌ي‌ جديد

3 - حذف‌ نياز به‌بازرسي‌ انبوه‌

4 - متكي‌ نكردن‌ كسب‌ و كار به‌هزينه‌

5 - بهبود مستمر

6 - نهادينه‌ كردن‌ آموزش‌ در ضمن‌ كار

7 - نهادينه‌ كردن‌ رهبري‌

8 - حذف‌ ترس‌

9 - درهم‌ شكستن‌ موانع‌ بين‌ بخش‌هاي‌ سازماني‌

10 - حذف‌ پرخاش‌ و نصيحت‌گري‌

11 - حذف‌ استانداردهاي‌ كار

12 - حذف‌ موانعي‌ كه‌ افراد خواهان‌ مهارت‌ كاري‌ را كنار مي‌گذارد

13 - نهادينه‌ كردن‌ برنامه‌اي‌ محكم‌ براي‌ يادگيري‌ و خودبهسازي‌

14 - همه‌ را به‌كار در زمينه‌ي‌ تغيير و تبديل‌ واداشتن‌

دمينگ‌ روشي‌ سيستماتيك‌ براي‌ حل‌ مسأله‌ و بهبود ارائه‌ مي‌كند كه‌ به‌چرخه‌ي‌دمينگ‌ معروف‌ است‌. (بوي‌ دل‌، 1380(

برنامه‌اقدام‌

اجرابررسي‌

چرخه‌ي‌ دمينگ‌

از اين‌ روش‌ مي‌توان‌ در مراحل‌ مختلف‌ انجام‌ كار استفاده‌ نمود و هر كاري‌ را پس‌ ازاجرا دوباره‌نگري‌، اصلاح‌ و بهبود بخشيد. البته‌ مفهوم‌ كيفيت‌ در دهه‌هاي‌ اخير تغييرزيادي‌ كرده‌ و از وظيفه‌ي‌ تخصصي‌ يك‌ بخش‌ كاركردي‌ به‌وظيفه‌ي‌ فراگير و سازماني‌تبديل‌ شده‌ است‌. توجه‌ به‌كيفيت‌ و بهبود آن‌ در تمامي‌ فرايندها و فعاليت‌هاي‌سازماني‌ از هدف‌گذاري‌ خدمات‌ پس‌ از فروش‌، گسترش‌ يافته‌ است‌. كيفيت‌ محصول‌نهايي‌ يا خدمات‌ ارائه‌ شده‌، تجمع‌ مشخصات‌ كيفي‌ مراحل‌ و فرايندهاي‌ جامع‌سازماني‌ قلمداد مي‌گردد.

 

TQM و مديريت‌ فرايندمدار در مدرسه‌

مدارس‌ به‌عنوان‌ يك‌ سيستم‌ اجتماعي‌، از طريق‌ ورودي‌ها و فرايندها،دانش‌آموختگان‌ را به‌جامعه‌ تحويل‌ مي‌دهند پس‌ بايد به‌فرايندها مديريت‌ نمود يعني‌بر تمامي‌ فعاليت‌هايي‌ كه‌ در مدرسه صورت‌ مي‌گيرد، با اين‌ هدف‌ كه‌ بدون‌ داشتن‌بازرسي‌هاي‌ مكرر در طول‌ انجام‌ كار، خطاها را مشخص‌ و برطرف‌ كرد تا در كيفيت‌محصول‌ بهبود مستمر حاصل‌ شود.

سؤالي‌ كه‌ در اينجا مطرح‌ مي‌شود اين‌ است‌ كه‌ محصول‌ چيست‌؟ آيا محصول‌(نتايج‌ واسطه‌اي‌) و يا حتي‌ برون‌داد نهايي‌ آموزش‌ است‌ يعني‌ نمره‌هاي‌ كسب‌ شده‌ درطول‌ سال‌ دانش‌آموزان‌، تعداد فارغ‌التحصيلان‌، تعداد كساني‌ كه‌ گواهينامه‌ دريافت‌كرده‌اند؟ اگر به‌آموزش‌ از ديدگاه‌ فراسوي‌ كلان‌ بنگريم‌، بايد سعي‌ در بهبود پيامدهادر جريان‌ آموزش‌ نماييم‌. نبايد بهبود كيفيت‌ را به‌نتايج‌ خرد و كلان‌ محدودكرد، بايدافزايش‌ اثرات‌ اجتماعي‌ دانش‌ آموختگان‌ را موردنظر قرار داد و در نهايت‌ هدف‌ ازبهبود كيفيت‌ در مدرسه‌ را در افزايش‌ خودكفايي‌ فردي‌، اعتماد به‌نفس‌، اتكا به‌خود درسطح‌ جامعه‌ و خودگرداني‌ افراد دنبال‌ كرد.

1-3) نقش‌ مديران‌ در بهبود كيفيت‌ آموزش‌

براي‌ بهبود كيفيت‌ و بهسازي‌ آموزش‌، از طريق‌ بهبود فرايندهاي‌ مدرسه‌، اولين‌موضوعي‌ كه‌ مطرح‌ مي‌شود نقش‌ مديران‌ مدارس‌ در بهبود مستمر كيفيت‌ و تكيه‌ برفرايندها است‌ كه‌ نقشي‌ بسيار شاخص‌ است‌ زيرا كه‌ عامل‌ اصلي‌ كنترل‌ افراد، فرايند ياسيستم‌ است‌. مسؤوليت‌ فرايند نيز با مديريت‌ است‌. تقريبٹ هميشه‌ اين‌ مديريت‌ است‌كه‌ در آموزش‌ كاركنان‌ ناتوان‌ است‌. مواد و ابزار نامناسب‌ براي‌ كار فراهم‌ مي‌كند،به‌طراحي‌ ضعيف‌ از فرايندها اقدام‌ مي‌كند و از افراد انتظار دارد كه‌ در شرايط بد كاركنند اما وقتي‌ كاركرد ضعيف‌ است‌، همين‌ مديران‌ خشمگين‌ مي‌شوند (همان‌ منبع‌).

پس‌ ابتدا بايد مديران‌ نقش‌ خود را در بهبود مستمر كيفيت‌ و انجام‌ بهتر فعاليت‌هابپذيرند. براي‌ اين‌ كار بايد آموزش‌ مستمر و مداوم‌ براي‌ مديران‌ وجود داشته‌ باشد.اين‌ آموزش‌هاي‌ مستمر مي‌تواند باور مديران‌ را در مورد مديريت‌ سنتي‌ تغيير دهد وآنان‌ با رويكردي‌ نو به‌بازانديشي‌، بازسازي‌ و بازآفريني‌ آموزش‌ بپردازند. در جهت‌مديريت‌ فرايندمدار بايد از شعار معروف‌ مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌ بهره‌ جست‌ و آن‌ايجاد رضايت‌ در مشتري‌ است‌. بايد فعاليت‌هاي‌ مدرسه‌ در جهت‌ ايجاد رضايت‌ وپويايي‌ و نشاط مشتريانشان‌ كه‌ همانا فراگيران‌ هستند، باشد. البته‌ در عين‌ تمركز بردانش‌آموزان‌ در مديريت‌ فرايندمدار رضايت‌ همه‌ي‌ كاركنان‌ مدرسه‌ به‌ويژه‌ معلمان‌مورد توجه‌ است‌.

2-3) اصول‌ مهم‌ در پياده‌ كردن‌ مديريت‌ فرايندمدار

پياده‌ كردن‌ مديريت‌ فرايندمدار در مدرسه‌ و براي‌ بهبود كيفيت‌ بايد چند اصل‌ مهم‌و كليدي‌ را بپذيريم‌:

- درك‌ نياز به‌ تغيير

- داشتن‌ تفكر و برنامه‌ريزي‌ استراتژيك‌

براي‌ مديريت‌ فرايندمدار بايد مدير، برنامه‌ريزي‌ استراتژيك‌ داشته‌ باشد. اين‌برنامه‌ريزي‌ در سطوح‌ مختلف‌ صورت‌ مي‌گيرد ليكن‌ در تمام‌ سطوح‌ نظام‌ آموزشي‌فرايند برنامه‌ريزي‌ استراتژيك‌ داراي‌ چهار مرحله‌ي‌ زير مي‌باشد.

- تعيين‌ سطح‌ برنامه‌ريزي‌

- گردآوري‌ داده‌ها

- برنامه‌ريزي‌

- اجرا و ارزيابي‌

- نتيجه‌ي‌ برنامه‌ريزي‌ استراتژيك‌ تفكر استراتژيك‌ است‌. دستيابي‌ به‌اين‌ تفكر،مهم‌ترين‌ تجربه‌اي‌ است‌ كه‌ براي‌ مديران‌ حاصل‌ مي‌شود. بهبود و آينده‌ي‌ جامعه‌،مستلزم‌ انتخاب‌ اين‌ شيوه‌ تفكر است‌ (مشايخ‌، 1374).

- هدف‌گذاري‌ و تعيين‌ اهداف‌ واقعي‌ و قابل‌ دسترس‌

- پذيرفتن‌ خطاها و حركت‌ در جهت‌ از بين‌ بردن‌ آنها

- توجه‌ به‌مشاركت‌ تمامي‌ افراد ذي‌نفع‌ در امر آموزش‌. شامل‌: دانش‌آموزان‌، اوليا،معلمان‌، براي‌ بهبود كيفيت‌

- اهميت‌ دادن‌ به‌كار تيمي‌  و جايگزين‌ نمودن‌ كار تيمي‌ به‌جاي‌ كار فردي‌

- تمايل‌ به‌ساده‌ نمودن‌ كارهاي‌ پيچيده‌

- توجه‌ به‌تدريجي‌ و مستمر بودن‌ كيفيت‌بخشي‌ به‌آموزش‌ و پرهيز از كسب‌ نتايج‌آني‌ و گسسته‌

3-3) ابزارهاي‌ اصلي‌ كيفيت‌

اقداماتي‌ كه‌ مي‌توان‌ آنها را ابزارهاي‌ اصلي‌ كيفيت‌ نام‌ گذارد، در عين‌ ساده‌ بودن‌بسيار قدرتمندند. اين‌ ابزارها عبارتند از:

1 - نمودارها

2 - هيستوگرام‌ و نمودارهاي‌ دستي‌

3 - توفان‌ فكري‌

4 - شيوه‌ي‌ گروه‌ اسمي‌

5 - تحليل‌ پارتو

6 - نمودار جريان‌

7 - نمودار استخوان‌ ماهي‌

هر يك‌ از اين‌ ابزارها مي‌تواند با كمك‌ در موارد زير براي‌ بهبود كيفيت‌ مفيد باشد.

- درك‌ اينكه‌ در سيستم‌ فرايند چه‌ مي‌گذرد؟

- تصميم‌گيري‌ درباره‌ي‌ آنچه‌ بايد در مرحله‌ي‌ بعد انجام‌ داد و اينكه‌ اولويت‌ دركجاست‌؟

- عرضه‌ مورد گزارش‌

- شرح‌ برنامه‌ها براي‌ پيشبرد بهبود كيفيت‌

- روشن‌ نمودن‌ نتايج‌ اقدامات‌ صورت‌ گرفته‌ براي‌ بهبود كيفيت‌ (بوي‌ دل‌، 1380(.

با وجود تنوع‌ ابزارهاي‌ اصلي‌ كيفيت‌، همه‌ي‌ آنها نوعي‌ يادداشت‌برداري‌ مستمراست‌. از علت‌ها و نحوه‌ي‌ انجام‌ كار، به‌نظر نگارنده‌ هر مديري‌ مي‌تواند خلاقيت‌داشته‌ باشد و از روش‌هاي‌ ابتكاري‌ نيز بهره‌ گيرد. به‌هر صورت‌ بهبود كيفيت‌ آموزش‌به‌صورت‌ چرخه‌ است‌ كه‌ اين‌ نشان‌ دهنده‌ي‌ استمرار و پويايي‌ بهبود كيفيت‌ مي‌باشد.

4-3) 4 گام‌ چرخه‌ي‌ بهبود كيفيت‌

هر چرخه‌ داراي‌ چهار گام‌ اصلي‌ است‌ (شكل‌ 3-1(

 

تحرك‌ بخشيدن‌

به‌مواجه‌ با موضوع‌

ريشه‌داركردن‌ جذب‌ بهترين‌

تغييرات‌، استقرار روش‌ها

سيستم‌ها و راه‌ حل‌هاي‌

بهبوديافته‌

روشن‌ كردن‌ وضعيت‌ايجاد جهش‌ تلاش‌ براي‌

 تغيير بهبود و ارزيابي‌

 

گام‌ اول‌: آمادگي‌ براي‌ برخورد با موضوع‌

در اين‌ گام‌ بايد تصميم‌ گرفت‌ كه‌ روي‌ كدام‌ موضوع‌ بايد كار كرد و چه‌ كسي‌ بايداين‌ كار را انجام‌ دهد، به‌عبارت‌ ديگر در اين‌ گام‌ اولويت‌بندي‌ انجام‌ مي‌گيرد با توجه‌به‌موقعيت‌ و وضعيتي‌ كه‌ در آن‌ قرار گرفته‌ايم‌ براي‌ تشخيص‌ موارد ذكر شده‌ مي‌توان‌ ازابزارها، روش‌ها و مدل‌هاي‌ ارتقاي‌ مستمر كيفيت‌ استفاده‌ كرد.

 

گام‌ دوم‌: روشن‌ كردن‌ وضعيت‌

در اين‌ مرحله‌ بايد به‌مشاهده‌، جمع‌آوري‌ داده‌ها و سپس‌ تحليل‌ داده‌ها پرداخت‌.تقريبٹ هميشه‌ بهتر است‌ كه‌ اين‌ كار با ترسيم‌ نمودار از فرايند آغاز شود. به‌اين‌ ترتيب‌مسأله‌ را مستقيمٹ مي‌توان‌ روشن‌ كرد.

پس‌ از اين‌، فرايند را ضمن‌ جريان‌ كار آن‌ بايد ديد. در ادامه‌ لازم‌ است‌ كه‌ به‌تحليل‌فرايند پرداخته‌ شود. شيوه‌هاي‌ تحليل‌ فرايند جهت‌ پاسخ‌ به‌اين‌ سؤال‌ كه‌ دلايل‌ ممكن‌براي‌ اينكه‌ امور آن‌چنان‌ كه‌ مطلوب‌ است‌ نمي‌گردند، چه‌ هستند؟ را مي‌توان‌ برگزيد.يك‌ شيوه‌ي‌ مفيد براي‌ رسيدن‌ به‌پاسخ‌ چنين‌ سؤالي‌ شيوه‌ي‌ پنج‌ چرا است‌. در مواردپيچيده‌ نيز مي‌توان‌ از نمودار علت‌ و معلولي‌ بهره‌ جست‌.

گام‌ سوم‌: ايجاد جنبش‌

پس‌ از تحليل‌ جامع‌ وضعيت‌ بايد كوشيد تا فرايند را چنان‌ تغيير داد كه‌ بهبود موردنظر حاصل‌ گردد. در اين‌ گام‌ بايد برنامه‌ريزي‌ و اقدام‌ لازم‌ انجام‌ شود. در واقع‌ در اين‌گام‌ كوشش‌ مي‌شودكه‌ راه‌ حل‌هاي‌ مختلف‌ انتخاب‌ و از بين‌ آنها بهترين‌ راه‌ حل‌ بهبود،انتخاب‌ و اجرا گردد. در بررسي‌ راه‌ حل‌هاي‌ ممكن‌، تا آنجا كه‌ ممكن‌ است‌ بايد ازشيوه‌ي‌ توفان‌ فكري‌ استفاده‌ كرد.

در اين‌ گام‌ مي‌توان‌ از نمودار جرياني‌ جهت‌ نشان‌ دادن‌ تغييرات‌ حاصل‌ نسبت‌به‌وضعيت‌ سابق‌ بهره‌ برد. براي‌ كمك‌ به‌تدارك‌ راه‌ حل‌هاي‌ مختلف‌، همكاري‌ تمامي‌افراد فعال‌ در زمينه‌ي‌ فرايند لازم‌ است‌. سپس‌ بايد اين‌ راه‌ حل‌ها را آزمود. پس‌ ازآزمون تغييري‌ خاص‌، بايد با جمع‌آوري‌ داده‌ها و به‌ارزيابي‌ نتايج‌ پرداخت‌. براي‌ارزيابي‌ باز بايد به‌جمع‌آوري‌ داده‌ها، گفتگو با افراد درگير، ترسيم‌ منحني‌ و نمودارميله‌اي‌، پارتو يا جريان‌ پرداخت‌.

از تمامي‌ اين‌ نكات‌ نتيجه‌ مي‌گيريم‌ كه‌ كدام‌يك‌ از تغييرات‌ ارزش‌ ادغام‌ در رونداستاندارد كار را دارد.

گام‌ چهارم‌: ريشه‌داركردن‌ تغييرات‌

تا اينجا موضوع‌ها انتخاب‌، وضعيت‌ را مشاهده‌ و تحليل‌ راه‌ حل‌هاي‌ ممكن‌ رافراهم‌ و آزمايش‌ كرديم‌. حالا بايد اين‌ تغييرات‌ موفق‌ وارد روند انجام‌ كار گردند.نتايج‌ حاصل‌ تثبيت‌ و استاندارد شده‌ از طريق‌ برنامه‌هاي‌ آموزشي‌ وارد فرايند گردند ودوباره‌ چرخه‌ از نو آغاز شود و بهبود مستمر در كيفيت‌ به‌صورتي‌ پويا تداوم‌ يابد.

 

سخن‌ آخر

مدارس‌ ما نيازمند مديران‌ دانش‌ و رهبران‌ اثربخش‌ و تحول‌ آفرين‌ در سازمان‌هاي‌يادگير هستند. مديراني‌ كه‌ فرآيندمدار و آينده‌گرا باشند. مديران‌ فرايندمدار، مديراني‌هستند كه‌ روش‌هاي‌ گردآوري‌ منابع‌ مالي‌، انساني‌ و دانش‌ مورد نياز براي‌ نوآوري‌ دربرنامه‌ي‌ درسي‌ اثربخش‌ را به‌خوبي‌ بشناسند. يعني‌ به‌جاي‌ تمركز در ورودي‌هاي‌سيستم‌ مدرسه‌، به‌فرايند توجه‌ شود و ديدگاه‌هاي‌ آينده‌ را بررسي‌ كرده‌ و راه‌هايي‌براي‌ تغيير پيش‌نهاد كنند (توراني‌، 1382).

مديران‌ مدارس‌ هرگاه‌ آموزش‌ لازم‌ را در جهت‌ مديريت‌ فرآيندمدار و بهبود كيفيت‌فرا گرفته‌ و باور كنند كه‌ هدف‌ از كار ايشان‌، رضايت‌ دانش‌آموزان‌ است‌، خود در راه‌ايجاد تغيير پيشقدم‌ مي‌شوند. ايشان‌ درمي‌يابند لازمه‌ي‌ فعاليت‌ در جهت‌ بهبود،انجام‌ يك‌ سري‌ اقدامات‌ اساسي‌ است‌ كه‌ لزومٹ اعمالي‌ سخت‌ و طاقت‌فرسا نيستندبلكه‌ چون‌ اين‌ اقدامات‌ بر پايه‌ي‌ برنامه‌ريزي‌، مشاركت‌ عمومي‌، ايجاد توافق‌ عمومي‌به‌همراه‌ ساده‌ كردن‌ امور پيچيده‌ و به‌كار بستن‌ تجربه‌ها براي‌ جلوگيري‌ از خطاهاي‌مجدد مي‌باشند، باعث‌ افزايش‌ رضايت‌ شغلي‌ و در نهايت‌ باعث‌ آسان‌ترشدن‌ و مدون‌گرديدن‌ مديريت‌ خواهند شد.

ايشان‌ با استفاده‌ از ابزارهاي‌ كيفيت‌، مجموعه‌ي‌ علل‌ را مشخص‌ كرده‌ و ضمن‌اينكه‌ سعي‌ نمي‌كنند مشكلات‌ را مخفي‌ كنند، در جهت‌ حل‌ عيوب‌ گام‌ بر مي‌دارندبراي‌ حل‌ مشكلات‌ يا خطاها هميشه‌ از آزمون‌ خطا استفاده‌ مي‌كنند. آنان‌ از چرخه‌ي‌بهبود كيفيت‌ استفاده‌ مي‌كنند تا دوباره‌كاري‌ها كم‌ شود و خطاها در مراحل‌ بعدي‌تكرار نشوند.

مديران‌ با استفاده‌ از اين‌ نكات‌ كليدي‌، بر فرايندها مديريت‌ مي‌كنند و به‌اين‌ وسيله‌باعث‌ افزايش‌ كميت‌ يا كيفيت‌ خروجي‌هاي‌ سيستم‌ نسبت‌ به‌ورودي‌هاي‌ آن‌ مي‌شوندو در نهايت‌ باعث‌ فرستادن‌ دانش‌آموختگاني‌ با علم‌ و اخلاق‌ بالا به‌جامعه‌ خواهندشد.

 

منابع‌

بازرگان‌، عباس‌، ارزشيابي‌ آموزشي‌، وزارت‌ خارجه‌، 1381.

بوي‌ دل‌، تام‌، مديريت‌ كيفيت‌ جامع‌، كارآفرينان‌ بصير، 1380.

توراني‌، حيدر، مديريت‌ فرايند مدار در مدرسه‌، 1383.

كافمن‌، راجر و هرمن‌، جري‌، برنامه‌ريزي‌ استراتژيك‌ در نظام‌ آموزشي‌، مترجم‌ مشايخ‌ و بازرگان‌، بارز، 1374.

هوي‌ و ميسكل‌، مديريت‌ آموزشي‌ تئوري‌، تحقيق‌ و عمل‌، مترجم‌ سيدعباس‌زاده‌، دانشگاه‌ اروميه‌، 1380.

دوشنبه 17 دی 1386
مشاهده :2112 مرتبه
منبع  :پژوهش و تحقيقات آموزش و پرورش اصفهان
فرستنده : مديريت
hossein3010

hossein3010
کاربر نقره ای
تاریخ عضویت : خرداد 1389 
تعداد پست ها : 1946
محل سکونت : تهران
دسترسی سریع به انجمن ها