عضویت العربیة English
امام جواد علیه‌السلام: عزّت مؤمن در بى نیازى او از مردم است. بحارالأنوار، ج 75، ص 109

قیام مردم تبریز ، نقطه عطف تاریخ انقلاب

قیام مردم تبریز ، نقطه عطف تاریخ انقلاب
شنبه 30 بهمن 1389  07:28 ق.ظ

در بررسی مسیر حوادث منجر به پیروزی انقلاب اسلامی ، قیام مردم تبریز در 29 بهمن سال 56 ، نخستین حلقه زنجیره‌ای بود که قیام 19 دی قم را به قیام های پی در پی ایران زمین متصل کرد.

 
 

به گزارش واحد مرکزی خبر ، آذربایجان شرقی در کمتر از یک قرن ، 2 نقش عمده در تحولات ایران ایفا نموده است ؛ قیام مردم تبریز در دوره استبداد صغیر و شکست محمدعلی شاه و قیام 29 بهمن56 علیه محمدرضا شاه که هر کدام از آنها تاثیر شگرفی در روند تاریخ معاصر ایران به جا گذاشته است .

29 بهمن بنیانگذار روش نوینی بودکه بعدها تاریخ نگاران انقلاب اسلامی ازآن به عنوان روش "اربعین ها " یاد کردند و مردم تبریز نخستین شهری بودند که در بزرگداشت شهدای 19 دی 1356 قم ، اربعین به پاکردند و همچون آبا واجداد خود که استبداد داخلی و استعمار خارجی را در برهه های حساس تاریخ ایران از جمله در دوران سیاه قاجار به ستوه آوردند و با جانفشانی قهرمانان خود و امضاء فرمان مشروطیت آزادی و استقلال را به مردم ایران به ارمغان آوردند ، این بار نیز تبریز نقش تاریخی خود را با خلق قیام پرشور 29 بهمن به خوبی ایفا کرد .

در روز 29 بهمن 1356 غیرت دینی مردم در پاسخ به اهانت یک مامور به ساحت مقدس مسجد قیزللی ، تمامی مظاهر فساد و دولت مفسد را به آتش کشانید و رژیم را آن چنان شوکه کرد که در جلسات محرمانه و غیرمحرمانه در تحلیل این قیام مهار نشدنی جز دروغ بافی های واهی و مسخره ای چون بیگانه بودن قیام کنندگان پیدا نکردند و این خود گواه روشنی بر ماهیت اصیل و مردمی قیام بود.

غلامرضا کرباسچی در کتاب 7 هزار روز تاریخ ایران و انقلاب اسلامی می نویسد : علاوه بر مبارزاتی که توسط مردم تبریز طی سالهای متمادی علیه رژیم ستمشاهی انجام گرفت قیام 29 بهمن از ویژگی های خاصی برخوردار بود.

وی می افزاید:هرچند که بزرگداشت مراسم چهلم شهدای قم در بیشتر نقاط کشور انجام شد ولی حرکت و قیام مردم تبریز در این روز در نوع خود بی نظیر بود .

به نوشته وی قیام مردم تبریز به قدری عظیم بود که برخی تحلیلگران این قیام را هم سنگ با قیام 15 خرداد دانسته اند.

قیام 15 خرداد 42 که در واقع نقطه عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی است نشان از مجاهدتها و فداکاریهای مردم غیور آذربایجانی دارد و به دنبال همین جریان بود که در آبان ماه 1342 شهر تبریز در سوگ غیور مردانی چون مرحوم طیب ، حاج رضایی و حاج اسماعیل رضایی که به عنوان عاملان قیام 15 خرداد اعدام شدند نشست و مردم آن در13 آذرماه 1342 به مبارزات خود شدت بخشیدند .

در این روز رژیم ، دهها نفر از علمای تبریز را دستگیر و زندانی کرد که آیت الله شهید قاضی طباطبایی و حجت الاسلام خسروشاهی ، انزابی ، بنابی ، دروازه ای و وحدت اهری از آن جمله اند .

چهلم شهدای قم و مسائل دیگری که طی سالهای قبل از آن پیش آمده بود باعث شد مردم تبریز به پا خیزند و درپی دعوت عده ای از علما و روحانیان،چهلم شهدای قم را طی مراسمی باشکوه برگزار کنند.

یکی از فرماندهان دفاع مقدس می گوید : آن سال دانشجوی سال سوم دانشکده فنی دانشگاه تبریز بودم و در بهمن ماه آن سال مساله مهم برای دانشجویان مسلمان ، چگونگی برپایی مراسم اربعین شهدایی بود که در روز نوزدهم دی ماه در شهر قم به دست ایادی رژیم شاهنشاهی مظلومانه به شهادت رسیده بودند.

دکتر حسین علایی می افزاید : در آن دوران جامعه ایران در خفقان و اختناق شدیدی به سر می برد ،رژیم شاهنشاهی در اوج تسلط بر مردم بود و هرگونه جنبش اجتماعی و سیاسی را به شدت سرکوب می کرد ، دانشگاه ها نیزتحت کنترل ساواک قرار داشتند و دانشجویان نیز زیر نظر ومراقبت دائمی گارد دانشگاه بودند بنابراین تلاش برای برپایی حرکت دانشجویی در بزرگداشت شهدای قم ، کار ساده ای نبود و دغدغه بسیاری از دانشجویان مبارز بود.

این استاد دانشگاه ادامه می دهد : دانشجویان دانشگاه، 2 هفته قبل از 29 بهمن تلاش کردند تا در بازار بزرگ تبریز تظاهراتی در حمایت از آیت الله العظمی خمینی ، مرجع بزرگ تقلید شیعیان که حدود 13 سال از تبعید ایشان به کشورهای ترکیه و عراق می گذشت و نیز در اعتراض به شهادت رساندن فرزند ایشان و همچنین اعتراض به کشتار طلاب و مردم قم در 19 دی ، برگزار کنند.

وی می گوید: برپایی مراسم چهلم شهدای قم اقدام مهمی بود که از عهده دانشجویان دانشگاه به تنهایی برنمی آمد پرچمداری را می خواست تا نفوذ کلام وی و محبوبیت الهی او ، مردم تبریز را به مسجد کشانده و آنان را مقابل رژیم سلطنتی شاه به حرکت درآورد که در این حرکت اعتراضی بازاریان تبریز با اشاره آیت الله سید محمد علی قاضی طباطبایی، روحانی مبارز و برجسته تبریز که در آن هنگام ظهرها در مسجد مقبره بازار اقامه نماز جماعت می کرد با دانشجویان همراه شدند .

اعلایی می افزاید : خوشبختانه تبریز از وجود آیت الله قاضی طباطبایی از شاگردان مجاهد و برجسته حضرت امام خمینی بهره مند بود، روحانی مبارزی که در جریان قیام پانزده خرداد 1342 از سوی رژیم شاهنشاهی زندانی شده بود و مدتهای مدیدی از عمر خود را نیز در تبعید گذرانده بود و به همین خاطر مردم تبریز او را از جان و دل دوست می داشتند.

وی ادامه می دهد : مدتی قبل در 12 آبان ماه ، مراسم بزرگداشت فرزند ارشد امام خمینی ، آیت الله سید مصطفی خمینی در مسجد آیت الله بادکوبه ای در کنار بازار پنبه فروشان تبریز با شکوه زیادی از سوی آیت الله قاضی طباطبایی و با کمک برخی از دانشجویان دانشگاه تبریز برگزار شد ، مردم تبریز در این مراسم با حضور گسترده خود نشان دادند که برای مخالفت با اقدامات رژیم شاهنشاهی و نیز شکستن فضای پلیسی و امنیتی حاکم ، آمادگی لازم را دارند.

این مدرس دانشگاه اضافه می کند : گرچه ساواک تعدادی از دانشجویان شرکت کننده در این مجلس ختم از جمله حمید صفاری دانشجوی دانشکده کشاورزی را دستگیر کرد ولی روحیه انقلابی دانشجویان نیز در حال افزایش بود و روزهای پس از جنایت 19 دی ، تعدادی از علمای مبارز هم در برخی از مساجد بازار تبریز و همچنین مسجد سید حمزه و مسجد شعبان که آیت الله قاضی طباطبایی نمازهای جماعت مغرب و عشاء را در آن اقامه می کرد به طرح جنایات رژیم شاهنشاهی به صورت تلویحی پرداخته بودند و زمینه لازم را بین مردم برای برپایی یک حرکت گسترده اسلامی به وجود آورده بودند.

وی می گوید :مراجع عظام تقلید و علمای بزرگ قم با صدور اعلامیه هایی چهلمین روز شهادت شهدای 19 دی را روز عزای عمومی در سرتاسر ایران اعلام کرده بودند با این وجود گذشت حدود 40 روز از جنایت جلادان شاه در قم، زمینه لازم را در افکار مردم متدین تبریز برای اعتراض به فجایع عمّال رژیم شاهنشاهی به وجود آورده بود.

اعلایی ادامه می دهد : آیت الله قاضی طباطبایی نیز به همراه برخی علمای دیگر تبریز از جمله آیات و حجج اسلام آقایان سید حسن انگجی ، جعفر اشراقی ، یوسف هاشمی ، عبدالحمید شربیانی ، عبدالمجید واعظی، عبدالحسین غروی، کاظم دینوری و عبدالله سرابی طی صدور اعلامیه ای از مردم دعوت کردند تا برای بزرگداشت شهدای قم در روز شنبه 29 بهمن ماه ، مطابق با 10ربیع الاول 1398 هجری قمری ضمن تعطیل کردن خیابانها و بازار درمسجد قزلّی واقع در خیابان فردوسی یعنی مدخل بازارتبریز گردهم آیند.

وی می گوید : در روز جمعه تعدادی از دانشجویان در مسیر کوهنوردی به چاره اندیشی برای برنامه 29 بهمن پرداختند و تصمیم گرفتند تا به طور دسته جمعی از دانشگاه حرکت کنند و به مسجد قزلی بروند ، در این راستا تلاش زیادی شد تا به مناسبت چهلم شهدای قم ، ابتدا دانشجویان در دانشگاه تبریز دست به تجمع و تظاهرات اعتراضی بزنند و سپس دسته جمعی به سوی مجلس بزرگداشت اعلام شده از سوی علمای تبریز حرکت کنند.

اعلایی اضافه می کند : درارزیابی قیام 29 بهمن تبریز نقش آیت الله قاضی از اهمیت خاصی برخوردار است ایشان طی‌ این‌ دوران‌ یعنی 1342 تا 1356 در کارخانه ها‌ بویژه ‌ تراکتورسازی‌ و حتی‌ در اداره های‌ دولتی‌ افرادی‌ را جذب‌ کرده‌ بود و تدارک‌ گسترده‌ای‌ در جریان‌ بود که‌ از این‌ فرصت‌ ایجاد شده‌ چیزی‌ را که‌ سالها در انتظارش‌ بود به‌ نحو احسن‌ به‌ اجرا درآورد.

وی ادامه می دهد : آیت‌الله‌ قاضی‌ از دانشجویان‌ خواسته‌ بود در جریان‌ قیام‌ از حمله‌ به‌ اماکن‌ دولتی‌ و عمومی‌ و مردمی‌ جلوگیری‌ کنند در غیر این‌ صورت‌ او تایید نخواهد کرد،تدارکات‌ گسترده‌ای‌ هم‌ برای‌ مقابله‌ با نیروهای ‌ ساواک‌ و شهربانی‌ صورت‌ گرفته‌ بود از جمله‌ قرار بود در چند نقطه‌ حساس‌ شهر ،کامیونهای‌ آجر خالی‌ کنند.

اعلایی تصریح می کند : از چند روز قبل اعلامیه ای به صورت بسیار گسترده در شهر تبریز توزیع شد که با هماهنگی شهید آیت الله قاضی طباطبایی و سید محسن موسوی تبریزی تنظیم شده بود و در آن 11 نفر از علمای طراز اول تبریز تعطیلی بازار،تشکیل مجلس یاد بود و بزرگداشت شهدای 19 دی قم را خواستار شده بودند ، این اطلاعیه از روز 26 بهمن در بیشتر مکانهای عمومی شهر نصب و روز 29 بهمن روز عزا و تعطیل عمومی اعلام شد البته تعدادی از مردم نیز به جرم پخش و توزیع این اعلامیه بازداشت شدند.

طبق این اطلاعیه زمان مراسم 29بهمن ،10 تا 12صبح در مسجد قزلی (حاج میرزا یوسف ) تعیین شد. در ساعت مقرر ، مردم و بازاریان با تعطیل کردن مغازه ها و بازارها به سوی مسجد سرازیر ولی با درهای بسته مسجد مواجه شدند ، علت بسته شدن درب مسجد ممانعت شهربانی از ورود مردم به آن بود و نیروهای شهربانی هم به متفرق کردن مردم پرداختند.

روز 29بهمن مصادف با شنبه و همزمان با امتحانات برخی از دانشجویان بود ، در این روز علاوه بر این که شهر حالت تعطیل به خود گرفت ، حدود نیمی از دانشجویان نیز از حضور در دانشگاه خودداری کردند و بخش زیادی از دانشجویان هم که در دانشگاه حضور داشتند به تظاهرات ، دادن شعار و شکستن شیشه ها و تعطیل کردن کلاسها پرداختند و حدود ساعت 11 از دانشگاه خارج و به طرف مرکز شهرحرکت کردند.

دکتر اعلایی می گوید : گرچه همه کلاس ها تعطیل شد ولی امکان برپایی چنین حرکتی به وجود نیامد و فقط صدای یک بمب صوتی ضعیف در محوطه دانشگاه ، توجه همه را به یاد شهدای قم جلب کرد. وی ادامه می دهد : دانشجویان مبارز از جمله آقایان علی اکبر مهدوی پور ( شاه بیگ ) ، مرتضی بوجاری ( ایشان در جریان عملیات خیبر در سال 1362 در مجنون جنوبی به شهادت رسید) و محمد گرجی دانشجویان دانشکده کشاورزی و عباس خامه یار و حسام صفویه دانشجوی دانشکده علوم و حسن نوربخش، محمد علی افتخار، محمود عابدی و مهدی شفیعی دانشجویان دانشکده فنی و هاشم صدری و سید مهدی موسوی دانشجویان دانشکده داروسازی به صورت جداگانه خود را به مرکز شهر برای شرکت در مجلس ترحیم شهدای قم به ابتدای بازار رساندند من هم ساعت حدود 9 صبح خود را به جلوی مسجد حاجی میرزا یوسف آقا (قزلی) رساندم و از حضور انبوه مردم در آن جا تعجب کردم و به خوبی فهمیدم که شعور و احساس مذهبی مردم ، تنها امکان و قدرتی است که می تواند به راحتی قشرهای مختلف را دور هم جمع کند.

اعلایی اضافه می کند :آقای اکبر شاه بیگ به سمت دانشگاه ، اعتراضات مردم را همراهی می کرد و می گفت که برخی از مردم به بالای کوه عون ابن علی بروند و دکل تلویزیون را بیندازند تا تلویزیون شاهنشاهی قطع شود .

بررسی اسناد تاریخی نشان می دهد که ماموران ساواک از قبل اطلاع داشتند که در مسجد مذکور مجلس ختم و عزاداری جهت گرامی داشت شهدای 19 دی قم برقرار است به همین جهت ماموران را به فرماندهی سرگرد حق شناس رییس کلانتری بازار در جلوی مسجد قیزللی مستقر می شوند و از ورود مردم جلوگیری می کنند.

یکی از جوانان شجاع تبریزی به نام شهید محمد تجلا روبه حق شناس می کند و می گوید که چرا اجازه نمی دهید به مسجد وارد شویم که حق شناس با توهین به ساحت مقدس مسجد می گوید مگر نمی بینید که در طویله تان را بسته ایم که این سخن به غیرت آن جوان برمی خورد و با آجر به طرف حق شناس حمله ور می شود و سرگرد مذکور با کلت کمری جوان را در دم هدف قرار می دهد و او را به شهادت می رساند .

مردم چون آتشفشانی می خروشند و جنازه جوان را به دوش می گیرند و با شعارهایی چون لا اله الا الله ،تظاهرات به راه می اندازند و نخستین شهید 29 بهمن بر روی دوش هزاران تبریزی تشییع می شود و جمعیت زیادی نیز از خیابانهای اطراف به آن می پیوندند.

کنترل جمعیت قیام کننده با هیچ نیرویی ممکن نبود ، مردم این شهر بزرگ از پیر و جوان گرفته تا زن و مرد به خیابانها ریختند آشوب همه شهر را فرا گرفته بود مردم هر محله با پرچم سیاه به خیابانهای مرکزی شهرحرکت کردند، حوالی ظهر روز 29 بهمن تقریباً شهر به دست انقلابیون افتاده بود و شعارها نیز دستگاه حاکم را هدف گرفت و نخستین بار شعار مرگ برشاه در تبریز علنی شد.

حضور زنان تبریزی نیز به همراه این دسته ها و در حالی که پیشاپیش همه حرکت می کردند ، چشمگیر بود.

عضو کنونی شورای شهر و از شاهدان عینی نیز می گوید : ماموران دولتی به جز کاخ استانداری ، کنترل هیچ نقطه مهم شهر را در دست نداشتند در این قیام همه قشرهای مردم حضور داشتند و به ویران کردن مراکز وابسته به دولت اقدام می کردند ، انهدام این مراکز و ساختمانها در حدی بود که چهره تبریز به شهری جنگ زده شبیه شده بود.

خاماچی می افزاید : انقلابیون ساختمان حزب رستاخیز ، اداره روزنامه رستاخیز ، سازمان جوانان ، کاخ جوانان ، چند سینما ، اداره های فرهنگ و هنر و آموزش و پرورش ،خانه جوانان شیر و خورشید، کارخانه های پپسی کولا و آبجوسازی ، ساختمان شماره هفت کلانتری ، سازمان زنان ، 137 شعبه بانک ، ساختمان فرهنگ ایران و آمریکا ، ایران و فرانسه ، ایران و انگلیس ، هتل شاه اسماعیل و چند ساختمان دیگر را تخریب کردند.

محمدرضا پهلوی نیز دستور مقابله شدید با تظاهرکنندگان را صادر کرد ، جمشیدآموزگار نخست وزیر وقت در تماس با استاندارآذربایجان شرقی دستور شاه را ابلاغ کرد.

دستور شاه‌ از این قرار بود.

1- در نظام‌ امور و وظایف‌ محوله ، به‌ هیچ ‌وجه‌ سستی‌ به‌کار برده‌ نشود. 2- دستگیرشدگان‌ و زخمی‌ها بازجویی‌ و شناسایی‌ شوند. 3- کسانی‌ که‌ مغازه‌ها را بسته‌اند ، نهایت‌ شدت‌ عمل‌ به‌ آنها اعمال‌ شود و 4 - مامورین‌ درباره‌ بانکهایی‌ که‌ به‌ آنها خسارت‌ وارد شده ، گزارش‌ تهیه‌ کرده‌ و مشخصات‌ متهمین‌ به‌ دادگاه‌ داده‌ شوند، تا خسارات‌ وارده‌ جبران‌ گردد.

نتیجه‌ مکالمه‌ تلفنی نخست‌وزیر با استاندار آذربایجان‌ شرقی‌ ‌ به‌ شرح‌ زیر بود.

1- استاندار آذربایجان‌ شرقی با نهایت‌ قدرت‌ عمل‌ کند. 2- دستگیرشدگان‌ بازجویی‌ شوند. 3- درصورت‌ مقاومت‌ سرکوب‌ گردند. 4- تیم‌ فیلمبرداری‌ از تهران‌ اعزام‌ می‌گردد مامورین‌ در انجام‌ ماموریت‌ آنها، جهت‌ فیلمبرداری‌ از اماکن‌ و تاسیسات‌ خسارت‌ دیده‌ تسهیلات‌ لازم‌ فراهم‌ کنند . 5- بنا به‌ اوامر مطاع‌ مبارک‌ شاهنشاه‌ آریامهر، کلیه‌ پمپ‌ بنزین‌ها و مخازن‌ نفت‌ و بنزین‌ و کارخانجات‌ باید تحت‌ مراقبت‌ شدید قرار گیرند. 6- تیمسار استاندار با آقای‌ قاضی‌ واعظ‌ شهر تماس‌ تلفنی‌ حاصل‌ نموده‌ و مقرر گردید که‌ همراه‌ چند نفر از روحانیان‌ در مساجد مختلف‌ شهر تبریز مردم‌ را به‌ رعایت‌ نظم‌ و آرامش‌ دعوت‌ نمایند.

ساعت 12 و 30 دقیقه با دستور مستقیم شخص شاه ، نیروهای ارتش سوار برتانک و نفربر برای سرکوبی قیام وارد شهر شدند البته گفته می شود که سربازان ارتش ، تیر مستقیم به سوی مردم شلیک نکردند و حاضر به کشتن مردم نبودند ، بلکه فقط ساواکی ها بودند که مردم را به خاک وخون کشیدند.

ماموران ساواک به طرز ناجوانمردانه ای مردم را هدف قرار دادندعده ای از ساواکی ها با سوار شدن بر آمبولانس ناگهان با باز کردن درب آمبولانس مردم را به رگبار گلوله می بستند ، آمار متفاوتی از شهدا ، مجروحان و دستگیرشدگان این روز گزارش شده است اما طبق آمارهای رسمی ، 6 نفر شهید و125 نفر زخمی شدند ولی بر اساس آمارهای غیررسمی ، تعداد شهدا را 200 تن و مجروحان را 500 نفر و شمار بازداشت شدگان حدود هزار نفر اعلام بود.

جمشید دژم خوی در تحقیقی با عنوان قیام 29 بهمن تبریز به نقل از روزنامه های محلی که عکس شهدای این قیام را چاپ کردند تعداد شهدا را 14 نفر اعلام می کند که شامل محمد تجلا ، علی نجفیان‌پور ، ضربعلی فتحی ، بهمن اره‌چی ، حبیب نقی‌نژاد ، محمدباقر رنجبر آذرفام ، پرویز حسن‌زاده ، سید حسن جدیری گلابی ، سعید فیض صالح‌الوندی ، قربانعلی شاکری ، بالاآقا کشاورزی ، اصغر علی‌زاده ، محرم جبرئیلی، و جعفر درگاهی است.

کارشناس مسائل سیاسی می گوید : قیام خونین مردم تبریز در 29 بهمن 56 حادثه ای بسیار مهم در تاریخ انقلاب اسلامی محسوب می شود زیرا اولین بار در این روز ، شعار "مرگ برشاه" به طور علنی سر داده شد و خط قرمز رژیم پهلوی در این روز شکسته شد.

حسن ابراهیمی می افزاید : علاوه بر شعار پرطنین "درود بر خمینی" ، شعارهای دیگر این روز عبارت بودنداز"وای اگر خمینی حکم جهادم دهد ،کس نتواند که جوابم دهد" و شعاربه یادماندنی"بیز بوشاهی ایستمیریخ والسلام"(ما این شاه را نمی خواهیم والسلام).

درپی‌ این‌ اقدامات ، ساعت‌ 16 نیز جلسه‌ای‌ با حضور مقامات‌ مسوول‌ آذربایجان‌ شرقی‌ برای‌ رسیدگی‌ و ارزیابی‌ این‌ قیام‌ تشکیل‌ شد البته با مقاومتهایی‌ که‌ در پادگان‌ تبریز برای‌ سرکوبی‌ مردم‌ صورت‌ گرفته‌ بود امکان‌ استفاده‌ از نیروهای‌ این‌ پادگان‌ برای‌ رژیم‌ فراهم‌ نشد از این‌رو از پادگانهای‌ عجب‌شیر ، مراغه‌ و مرند درخواست‌ کمک‌ کردند.

آیت‌الله‌ قاضی‌ وقتی‌ از عزیمت‌ این‌ نیروها اطلاع‌ پیدا کرد، تلاش‌ کرد هیجانهای‌ مردم‌ را کنترل‌ کند تا مبادا با ورود نیروهای‌ تازه‌نفس این‌ قیام‌ به‌ یک‌ قتل‌عام‌ عمومی‌ تبدیل‌ شود.

اولین‌ واکنشی‌ که‌ رژیم‌ پس‌ از اعلام‌ حکومت‌ نظامی‌ در تبریز نشان‌ داد ، آغاز موج‌ دستگیری‌ بعضی‌ از مردم به ‌ویژه‌ دانشجویان‌ مظنون‌ به‌ شرکت‌ در قیام‌ بود ، شاه نیز‌ دستور داد مامورانی‌ را که‌ در پیش‌بینی‌ و جلوگیری‌ از واقعه‌ تبریز قصور کرده‌اند تنبیه‌ شوند.

سپهبد اسکندر آزموده استاندار آذربایجان‌هم به‌ تهران‌ احضار شد و رییس‌ شهربانی‌ هم‌ تسلیم‌ کمیسیون‌ بررسی‌ واقعه‌ شد ، کلماتی‌ نظیر کمونیستها ، مارکسیستهای‌ اسلامی‌ و مزدوران‌ خارجی ، مرتب‌ از سوی‌ عوامل‌ بلندپایه‌ رژیم‌ تکرار می‌شد این‌ ادعا چنان‌ بی‌اساس‌ بود که‌ حتی‌ امریکایی‌ها نیز آن‌ را قبول‌ نداشتند.

آیات عظام و علما در بیانیه های جداگانه ای به خاک و خون کشیده شدن مردم تبریز را محکوم کردند که در راس آنها امام خمینی قرار داشتند.

ایشان با صدور اطلاعیه ای خطاب به مردم شریف آذربایجان و تبریز فرمودند سلام بر اهالی شجاع و متدین آذربایجان عزیز ، درود برمردان برومند و جوانان غیرتمند تبریز ، درود برمردانی که در مقابل دودمان بسیار خطرناک پهلوی قیام کردند و با فریاد مرگ برشاه خط بطلان برگزافه گوییهای او کشیدند

زنده باشند مردم عزیز تبریز که با نهضت عظیم خود مشت محکم بردهان یاوه گویان زدند شما آذربایجانی هیا غیور بودید که در صدر مشروطیت برای کوبیدن استبداد و خاتمه دادن به خودکامگی و خودسری سلاطین جور بپاخاستید و فداکاری کردید ، من به شما اهالی محترم آذربایجان نوید می دهم نوید پیروزی نهایی .

آیت الله گلپایگانی نیز در پیامی اعلام کرد: ... این مصیبت بزرگ را خدمت حضرات آقایان علما و عموم مردم مسلمان و غیور آذربایجان خصوصاً خانواده های مصیبت زده و داغدار تسلیت عرض مینمایم...حادثه تبریز را تاریخ در شمار حرکتهای مسلمانان برای دفاع از اسلام ثبت می نماید... واقعه تبریز سند عینی و زنده درک و شعور همبستگی ملت مسلمان با علمای اعلام و انزجار و تنفر از استکبار و استبداد است.

آیت الله مرعشی نجفی نیز در این باره گفت : ... آیا دفاع از اسلام و جامعه روحانیت وظیفه هر فرد مسلمان نیست؟ آیا اجتماع مؤمنین به مناسبت چهلمین روز مقتولین قم که با کمال آرامش در مساجد تبریز تشکیل می شد جرم است؟

آیت الله سید عبدالله شیرازی طی تلگرافی به آیت الله قاضی و سایر علمای تبریز بیان داشت: ... حوادث اسفناک تبریز که به عنوان پشتیبانی از احکام اسلام و هماهنگی با مقام شامخ روحانیت به وجود آمد موجب تألم و تأثر شدید اینجانب و حوزه مقدسه خراسان گردید.

آیات عظام ، حاج سید محمد وحیدی، حاج شیخ محمد صدوقی ، سید محمدصادق روحانی ، بهاءالدین محلاتی و حوزه علمیه قم ، روحانیون مبارز خراسان ، طلاب گیلانی و مازندرانی مقیم قم، طلاب اصفهانی مقیم قم ، روحانیت مبارز ایران مقیم بیروت، فضلا و محصلین همدانی حوزه علمیه قم، حوزه علمیه مشهد، جامعه روحانیت خمین، جمعی از روحانیون تهران، جامعه روحانیت کاشان و روحانیان یزد نیز اعلامیه هایی در مورد این قیام صادر و چهلم شهدای تبریز را عزای عمومی اعلام کردند.

اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان اروپا و جنبش مسلمانان مبارز نیز اعلامیه هایی منتشر کردند .

رحیم نیکبخت کارشناس مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران درباره تاثیرات قیام 29 بهمن تبریز می گوید:

قیام 29 بهمن بعد از قیام 15 خرداد بزرگترین حرکت و قیام قبل از پیروزی انقلاب اسلامی محسوب می شود ، چهلم هایی که بعد از قیام 29 بهمن تبریز در سراسر ایران گرفته شد حکایت گستردگی و ابعاد غیر قابل تصور این قیام است.

بلافاصله بعد از قیام مردم تبریز رژیم پهلوی به تحریف اهداف قیام کنندگان پرداخت، رسانه های رژیم و رسانه های بین المللی حامی آن اعلام کردند که قیام کنندگان 29 بهمن ، آذربایجانی نبودند بلکه یک عده کمونیست و مارکسیست بودند که از آن سوی مرزها وارد آذربایجان شده بودند.

فردای قیام ، اسکندر آزموده استاندار آذربایجان شرقی با صدور اطلاعیه ای تبریزی بودن قیام کنندگان را انکار کرد و آنان را خارجیانی دانست که از آن سوی مرزها به تبریز آمده بودند.

اما این پایان ماجرا نبود ، از جمله مراکزی که در قیام 29 بهمن تبریز در آتش خشم مردم انقلابی منهدم شد دفتر تشکیلات فرمایشی شاه موسوم به حزب رستاخیر بود و یک هفته پس از واقعه 29 بهمن یعنی در پنجم اسفند 56 ، محمود جعفریان قائم مقام حزب رستاخیر برای شرکت در جلسه شورای این حزب به تبریز سفر کرد .

سپهبد آزموده استاندار آذربایجان شرقی در آن روز با حقارت و ذلالت تمام برای خوش‌خدمتی به اربابان خود با چشمانی گریان خطاب به جعفریان گفت :... اما چه کنم که تبریز گریان است ، گریه کردند، من هم گریه کردم ، آن روز گفتم و حالا هم تکرار می کنم روز بیست و نهم ، به خدا قسم ، به خدا سوگند ، کاش همان جا از بین رفته بودم ... آذربایجانی کجایی؟ این‌ها که شما دیدید آذربایجانی نبودند، این‌ها تبریزی نبودند.

جمشید آموزگار نخست وزیر بلافاصله به تبریز اعزام شد و میتینگی در میدان عالی‌قاپو ( استانداری) و با دعوت اجباری کارکنان دولت ، دانشجویان، دانش‌آموزان، اهالی روستاهای تابعه و شهرستانهای اطراف برگزار شد و در آن به سخنرانی پرداخت.

آموزگار خطاب به جمعیت گفت : باید پرسش کنیم آنها که ادعا می‌کنند به طرفداری از مردم تظاهرات کرده‌اند و با این کار خود جوانان بی‌گناه ما را تحریک به تخریب و آشوبگری نموده‌اند، آیا این نامش طرفداری از توده های مردم است؟ آیا مفهوم آزادی این است که معدودی ورشکسته سیاسی بخواهند با این اعمال شرورانه سبب سلب آزادی از اکثریت مردم شوند؟ جای تاسف است که این گونه اقدامات در هنگامی صورت می گیرد که انقلاب شاه و ملت ، ایران را به سوی دروازه‌های تمدن بزرگ سوق می‌دهد ،حوادثی که در آغاز سخنانم به آن اشارت رفت نباید موجب تشویش و نگرانی بشود اگرچه در چند هفته اخیر هزاران نامه و تلگرام و پیام از ده‌ها هزار ایرانی وطن‌پرست به دست رسیده که همه خواستار مقابله و رویارویی با معدودی خراب‌کار و آشوب‌گر و مجازات تمام مسببین بودند آنچه را که اطمینان می‌دهم این است که البته دولت به وظایف قانونی خود عمل خواهدکرد ولی معدودی آشوبگرکه جز پوچ‌گرایی و هرج‌و‌مرج‌طلبی اندیشه دیگری در سرندارند می‌توانند برای مدتی هر چند کوتاه آسایش و رفاه توده‌ها را برهم بزنند و در اینجاست که ضروت همبستگی، پیوند و همدلی بار دیگر به ثبوت می‌رسد که همگی در صفوف متشکل به راهنمایی و ارشاد فرمانده عالیقدر خود به پیش برویم و به دنیا نشان دهیم که هیچ نیرویی را یارای مقاومت با خواسته ملت ایران برای رسیدن به دروازه‌های تمدن بزرگ نیست و دولت اطمینان می‌دهد که با هر‌گونه هرج‌و‌مرج‌طلبی و آشوبگری چه از سوی چپی‌ها و چه از سوی راستی‌ها مبارزه خواهد کرد.

علاوه بر این جشمید آموزگار در اقدامی کاملاً عوام‌فریبانه طی مصاحبه‌ای مطبوعاتی در تبریز گفت: 300 هزار آذربایجانی در تبریز طی قطعنامه‌ای پیوند خود با شاه را تجدید کردند .

اما به وضوح بر همگان روشن بود که با وجود تبلیغات مسموم بلندگوهای رژیم طاغوت در زیر سوال بردن حرکت کوبنده و انقلابی مردم تبریز ، مردم سایر شهرهای ایران نیز با مردم قهرمان این شهر پیمان بستند و در چهلم شهدای تبریز به سوگ نشستند ، مشهد ، اهواز ، کرمان ، قم ، یزد ، جهرم ، اصفهان ، شیراز و قزوین از جمله شهرهایی بودند که با برپایی مراسم‌ ویژه و راهپیماییهای گسترده ،رژیم خودکامه و منفور پهلوی را به باد انتقاد گرفتند .

زندانیان سیاسی زندان قصر نیز در 20 اسفند 56 به پاس قیام 29 بهمن تبریز دست به اعتصاب غذا زدند.

هاشمی نماینده میاندوآب و محمود جعفریان قائم مقام حزب رستاخیز نیز از جمله افرادی بودند که ضمن تشریح قیام مردم تبریز به نوعی در صدد تحریف قیام بر آمدند .

هاشمی پس از واقعه تبریز در مجلس شورا گفت : مایه تاسف است که گروهی فریب خورده با حمایت امپریالیزم و استعمار ، مردم شاه دوست و میهن پرست تبریز را به اضطراب و وحشت وا داشته و تظاهرات ضد ملی به راه انداختند .

محمود جعفریان نیز ضمن تشریح قیام گفت : دستهای ویرانگر تبریز متعلق به ملت ایران نبود ،ملت ایران خواهان مجازات کسانی است که وحشیانه به خانه و زندگی او هجوم برده اند و اموالش را به آتش کشیده اند.

استاندار وقت به تهران فرا خوانده شد و مسوولان سازمان امنیتی استان برکنار شدند و شاه دستور داد تا ماموران که در پیش بینی و جلوگیری از واقعه تبریز قصور کرده اند تنبیه شوند.

یکی از ویژگیهای مهم قیام تبریز ، بازتاب جهانی آن بود ، زیرا این قیام در یکی از حساسترین نقاط ایران روی داد ودارای گستردگی زیادی بود و تمامی قشرهای مردم در آن شریک بودند.

بازتاب قیام تبریز در رسانه های گروهی جهان ، سبب مطرح شدن نهضت و انقلاب در سطح جهان شد.

در واکنش به قیام مردم تبریز، رسانه های جمعی ایران از جمله رادیو ـ تلویزیون و مطبوعات وابسته به رژیم ، متوسل به درج اکاذیب شدند که در بعضی از رسانه های خارجی هم منعکس شد.

ابعاد حرکت مردمی تبریز در 29 بهمن 56 چنان وسیع بود که واحد خبر رادیو و تلویزیون آذربایجان روز بعد از حادثه خبری را بدین مضمون به خبرگزاری پارس و رادیو تلویزیون ملی ارسال کرد : در تظاهرات روز گذشته تبریز که تا شامگاه ادامه یافت، تظاهرکنندگان در خیابانهای پهلوی، فردوسی، شهناز، چهارراه باغ گلستان، ملل متحد، امین، کورش، شاه بختی، شاهپور، دارایی، شمس تبریزی و نقاط دیگر این شهر به راه افتادند ، طبق گزارش‌های رسیده در اثر این حوادث 73 بانک، هشت سینما، صدها مغازه، ده ها اتومبیل و اماکن دولتی از جمله ساختمان حزب رستاخیز به آتش کشیده شد و در اثر این آتش‌سوزیها که ساعتها ادامه داشت هزاران برگ از اسناد بانکی و مقادیر قابل توجهی اسکناس نیز سوخته است.

در این خبر همچنین اعلام شد : همچنین در تظاهرات روز گذشته 18 نفر جان خود را از دست داده و 60 نفر از مجروحان این واقعه در بیمارستانهای تبریز بستری شده‌اند طبق اطلاعات به دست آمده تاکنون 650 نفر در این رابطه دستگیر و بازداشت شده‌اند.

در پی ارسال این خبر، رادیو و تلویزیون ملی ایران با دستپاچگی تمام خبر تحریف شده‌ای را به نقل از خبرگزاری پارس در اخبار روز 30 بهمن 56 پخش کرد.

متن خبر که در ساعت 14 روز 30 بهمن از رادیو ایران پخش و در واقع اعلامیه دولت تلقی می‌شد به این شرح بود: به گزارش خبرگزاری پارس، روز گذشته طی اغتشاشاتی که به وسیله چند گروه در تبریز روی داد ، چندین محل به آتش کشیده شد و شیشه‌های تعدادی از مغازه‌ها در هم شکست قبلاً اعلام شده بود که عده ای در مساجد و تکایا اجتماع خواهند کرد لکن بر اثر تحریکات پاره‌ای از عوامل شناخته شده که خود را مارکسیستهای اسلامی می‌نامیدند‌، چند گروه در خیابانهای شهر به راه افتادند و در حالی‌که شعارهای کمونیستی و ضد ملی می‌دادند به مغازه‌ها و بانکها حمله بردنداین افراد در طول راه تعدادی از وسایط نقلیه را نیز به آتش کشیدند اما سرانجام با دخالت ماموران متفرق شدند.

متعاقب این خبر رادیو و تلویزیون ملی در گزارش خود از مجلس شورای ملی گفت:در جلسه علنی امروز مجلس شورای ملی و به دنبال نطقهای پیش از دستور نمایندگان پیرامون وقایع تبریز، " هولاکو رامبد " وزیر مشاور در امور پارلمانی طی سخنانی گفت: در شهر تبریز عده‌ای اوباش و به صراحت بگویم مزدوران خارجی که معلوم نیست از کدام راه و کدام مرز وارد ایران شده اند ، عملی شبیه آنچه لشگر مغول کرده انجام دادند و با تمام زشتی ،فجایعی در شهر تبریز به وجود آورند و به مراکز فرهنگی ، خیریه و عمومی و آنچه که منحصراً برای خدمت به مردم بود صدمه زدند البته آن چه برای همه روشن است پیشرفت ایران متوقف شدنی و برگشتنی نیست و دولت در نهایت قدرت و کمال مراقبت در حفظ امنیت، وظایف قانونی خود را انجام خواهد داد.

بخش فارسی رادیو لندن هم در مورد تظاهرات تبریز اعلام کرد: طبق گزارش خبرگزاری پارس، بر اثر برخورد شدید افراد پلیس با تظاهرکنندگان ، لااقل 6 تن در تظاهرات تبریز به قتل رسیده اند و بسیاری مجروح شده اند ، اغتشاشات پس از تجمع عده ای در بعضی از مساجد آغاز شد و تظاهرکنندگان سپس به خیابانها سرازیر شدند و شعارهای کمونیستی و ضددولتی دادند و به هنرسرای فنی شهر و چند بانک حمله آوردند گفته می شود چهار بانک و چند میهمانخانه آتش زده شده است به گفته سخنگوی آتش نشانی تبریز در بیش از 100 محل در آن شهر آتش سوزی رخ داد خبرگزاری پارس، شورشیان را مارکسیست اسلامی نامیده است سایر خبرگزاریها از قول مسافرانی که از تبریز به تهران آمده اند، گفته اند که اوضاع آن شهر مغشوش است و جریان را با تظاهرات شدیدی که 6 هفته پیش در قم رخ داد مقایسه کرده اند در گزارش آن خبرگزاریها به علاوه گفته میشود که شاید رابطه ای بین تظاهرات قم و تظاهرات تبریز موجود باشد.

روزنامه تایمز به نقل از خبرگزاری فرانسه و رویتر نوشت: در اغتشاشات و تظاهراتی که در تبریز، دومین شهر بزرگ و صنعتی ایران، توسط مارکسیستهای اسلامی به راه افتاد، 6 نفر کشته و 125 نفر زخمی شدند. تایمز در ادامه گزارش خود با اتکا به منابع خبری دولتی در ایران افزود: اغتشاش کنندگان که علیه حکومت و به طرفداری از کمونیستها در خیابانها به راه افتاده و فریاد می کشیدند در سر راه خود به 73 بانک، هشت سینما، چهار هتل و انستیتو تکنولوژی تبریز حمله کرده و 28 ماشین را به آتش کشیدند و شیشه ها را خرد کردند پلیس ضمن مقابله با اغتشاش کنندگان، ساکنان هتل و توریستهای خارجی مقیم هتل را تحت حمایت خود گرفت آتش سوزی که توسط تظاهرکنندگان مارکسیست اسلامی به راه افتاده بود تا ساعتها در تبریز ادامه داشت اغتشاش تبریز از حادثه قم که هفته ها قبل اتفاق افتاد به مراتب وسیعتر بود.

روزنامه فاینشنال تایمز نیز گزارش کوتاهی از حادثه تبریز چاپ کرد و نوشت : در این واقعه 6 نفر کشته و 125 نفر زخمی شدند و تظاهرکنندگان که پیروان مارکسیستهای اسلامی بودند، دهها بانک و چهار هتل و تعداد زیادی سینما را مورد حمله قرار داده و ماشینها را به آتش کشیدند.

روزنامه هرالد تریبون هم از قول خبرگزاری یونایتدپرس واقعه تبریز را چاپ کرد و نوشت : اغتشاش کنندگان که همه از پیروان گروههای مذهبی و مارکسیست اسلامی بودند در شهر تبریز ضمن اغتشاش و فریاد در خیابانها ، چهار بانک را به آتش کشیده و به تعداد دیگری از ساختمانها خسارت وارد کردند ، تظاهرکنندگان همچنین 9 سینما را مورد حمله قرار داده و تعداد زیادی از اماکن و مراکز دیگر را به آتش کشیدند.

وقتی که خبر قیام تبریز به گوش مردم اطراف تبریز بخصوص روستائیان رسید آنان نیز برای نشان دادن همبستگی و اتحاد خود با برادران مبارزشان عازم این شهر شدند صبح روز یکشنبه 30 بهمن که تظاهرات ادامه داشت تعداد کثیری از روستائیان روستاهای حومه تبریز با اطلاع از این که در تبریز به فرمان امام و مجتهدشان جهاد اسلامی آغاز شده است همگی کفن پوشیده برای شرکت در جهاد به تبریز آمدند ، فقط در دروازه شاطر علی یا همان دروازه تهران400 نفر از روستائیان باسمنج ، هروی و بیرق را ژاندارمها دستگیر کردند .

کارشناس مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران در رابطه با مهم ترین نتایج قیام 29 بهمن تبریز تصریح می کند : این قیام چهره واقعی حکومت و رژیم پهلوی را آشکار کرد و موجب محبوبیت و مقبولیت روزافزون حضرت امام به عنوان رهبر حرکت اسلامی شد.

نیکبخت می افزاید : این قیام زمینه های حرکت در سایر شهرها را فراهم آورد و چهلم ها پشت سر هم به وقوع پیوست تا به پیروزی انقلاب اسلامی منجر شد.

در مدت کمتر از یکسال بعداز قیام با شکوه تبریز ، انقلاب اسلامی ایران به پیروزی رسید و کارشناسان مسائل تاریخ معاصر ایران می گویند که قیام تبریز پیوند دهنده یوم الله 15 خرداد و پیروزی انقلاب در 22 بهمن 1357 بوده است.

به قول پرویز راجی سفیر وقت ایران در لندن ، قیام مردم تبریز در طول تاریخ بی نظیر بود و پس از آن ناظران سیاسی در لندن رفتن شاه از سلطنت ایران را بعید ندانستند.

شاه ، قیام مردم تبریز را که پس از سفر کارتر رییس جمهور آمریکا به تهران صورت گرفته بود به کمونیستها و مارکسیستهای اسلامی و افرادی که از آن سوی مرزها آمده اند، نسبت داد او نمی خواست بپذیرد که مردم ایران ، خود او و رژیمش را بر نمی تابند و اگر فرصتی بیابند مخالفت خویش را با وی نشان می دهند.

این قیام عظیم، برگزاری مراسم چهلم های پی در پی را در ایران به یک سنت و روش موفق به منظور براندازی رژیم شاهنشاهی تبدیل کرد و راهگشای قیامهای بعدی مردم در شهرهای یزد ، جهرم و کرمان شد.

قیام 29 بهمن تبریز بسیار گسترده تر از 19 دی در قم بودو حکایت از عمق نفوذ مذهب بین مردم و ناراحتی عمیق آنها از سلطنت پهلوی داشت و به خوبی نشان داد که رژیم شاهنشاهی از کمترین پایگاه مردمی برخوردار نیست.

این قیام موجب شد تا مردم آذربایجان در مسیر نهضت امام خمینی یک گام بلند بردارند و شوک عظیمی به رژیم سلطنتی وابسته به آمریکا وارد کنند و ناقوس سقوط او را به صدا درآورند.

حضرت آیت الله خامنه ای در دیداری که دیروز با مردم استان داشتند بیان کردند : مهمترین ویژگی حرکت مردم تبریز در29 بهمن سال 56 ، الگو شدن آن برای حرکتهای بعدی ملت ایران بود و اگر قیام 29 بهمن 56 روی نمی داد ، قیام 19 دی مردم قم به فراموشی سپرده و روند حرکت ملت ایران در مسیر نهضت اسلامی متوقف می شد.

رهبر معظم انقلاب اسلامی مهمترین ویژگی مردم آذربایجان و تبریز را شور و شعور، و عزم راسخ همراه با بصیرت دانستند و خاطرنشان کردند: این ویژگیها از جمله بصیرت همراه با قدرتِ تحلیل باید همچون 33 سال گذشته در نسل جوان و همچنین نسلهای بعدی حفظ و تقویت شود.

آنروز .. تازه فهمیدم .. 

 در چه بلندایی آشیانه داشتم...  وقتی از چشمهایت افتادم...

hojat20

hojat20
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : تیر 1388 
تعداد پست ها : 42154
محل سکونت : بوشهر
دسترسی سریع به انجمن ها