عضویت العربیة English
امام صادق علیه‌السلام: صله رحم و نیکى، حساب (قیامت) را آسان و از گناهان جلوگیرى مى‌کند. کافى، ج2، ص157

توان نظامي عراق در جنگ برعليه ايران

توان نظامي عراق در جنگ برعليه ايران
شنبه 30 بهمن 1389  01:56 ب.ظ

تجاوز عراق به ايران در سال1980 و شروع جنگ نابرابر هشت ساله اين رژيم برضد جمهوري اسلامي، در مقايسه با ساير بحران‌هاي بين‌المللي از جهاتي داراي ويژگي‌هاي منحصر به فردي است. يكي از اين ويژگي‌ها ميزان كمك‌هاي تسليحاتي كشورهاي مختلف به عراق در طول جنگ هشت ساله با ايران بوده است. بدون ترديد كمك‌هاي تسليحاتي چند كشور به ويژه فرانسه و شوروي سابق و هم‌چنين كمك‌هاي مالي كشورهاي شوراي همكاري خليج‌فارس در نجات رژيم صدام‌حسين از منجلابي كه خود ايجاد كرده بود، نقش اساسي داشته است. اين گزارش، تنها خلاصه‌اي از ميزان كمك‌هاي نظامي به عراق و هم‌چنين توان نظامي اين كشور تا پايان سال1987، ارائه مي‌دهد و علي‌رغم گذشت بيش از13 سال از خاتمه جنگ، بدون شك مي‌توان گفت كه كمك‌ها و حمايت‌هاي مستمر كشورهاي مختلف از عراق، بيش از پيش حاكي از مظلوميت مردم ايران در قبال جنگي است كه عراق به آنان تحميل كرده بود.

آنتوني كوردزمن، محقق مركز مطالعات بين‌الملل و استراتژيك، اعتقاد دارد كه قدرت‌هاي خارجي، عراق را در مقابل ايران مسلح كردند و اجازه ندادند كه ايران به سلاح‌هاي جديد دست يابد. ايران سال1988 - 1987 ، در جنگ نفتكش‌ها با بريتانيا و امريكا وارد جنگ شد و با خاتمه جنگ اين كشور، بيش از40 -60 درصد از سلاح‌هاي زميني خود را از دست داد.1

هزينه‌هاي دفاعي عراق‌
هزينه‌هاي دفاعي عراق قبل از سال1980، حدود 15 - 21 درصد از توليد ناخالص ملي اين كشور را تشكيل مي‌داد. براي نمونه، در سال 1975 بودجه دفاعي عراق در حدود3 ميليارد دلار بود كه 17 درصد از توليد ناخالص ملي را تشكيل مي‌داد؛ و اين ميزان در سال1979 به6/4 ميليارد دلار يعني در حدود 15 درصد از توليد ناخالص ملي كاهش يافت. ولي بعد از سال1980 و با شروع جنگ تحميلي، اين ميزان تا سال1982 ، به50 درصد از توليد ناخالص ملي افزايش يافت. بودجه دفاعي عراق در سال1986 در حدود11 ميليارد دلار تخمين زده شده است.

جنگ با ايران، هزينه‌هاي اقتصادي و مالي زيادي براي دو كشور داشت؛ و تهاجم ارتش عراق نه تنها خسارات چشمگيري بر ايران وارد ساخت، بلكه بسياري از پروژه‌هاي زيربنايي عراق را نيز متوقف كرد. درآمد عراق از محل صادرات نفت در سال1980 ، حدود بيست ميليارد دلار بود و با استفاده از35 ميليارد دلار ذخاير نفتي،‌ اين كشور توانست هزينه‌هاي دفاعي خود را به طور قابل توجهي افزايش دهد.

درآمد نفتي عراق در سال1984 به حدي كاهش يافت كه اين كشور از كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس درخواست وام كرد. درآمد نفتي عراق در سال1986، بين 5 - 8 ميليارد دلار تخمين زده شده بود، در صورتي كه هزينه‌هاي جنگي اين كشور ماهانه، بين ششصد تا يك ميليارد دلار برآورد مي‌شد.
صاحب‌نظران امور مالي و نظامي تخمين زده‌اند كه تا پايان سال1987 ، عراق تمامي ذخيره 35 ميليارد دلاري خود را صرف هزينه‌هاي جنگي كرده و بيش از40 تا 85 ميليارد دلار نيز مقروض شده بود. عراق بخش اعظم بدهي‌هاي خود را از اعضاي شوراي همكاري خليج فارس به ويژه عربستان سعودي و كويت دريافت كرده بود كه اين ميزان بين30 - 60 ميليارد دلار بود.

 

خريدهاي تسليحاتي عراق‌
عراق تا پايان هفتمين سال جنگ برضد ايران، به بزرگ‌ترين بازار تسليحاتي جهان تبديل شده بود، و علاوه بر خريده‌هاي تسليحاتي از شوروي سابق و فرانسه، از خريداران تسليحات كشورهاي چين، آلمان، ايتاليا، برزيل، لهستان، چكسلواكي و مصر بود. آژانس خلع سلاح و كنترل تسليحاتي امريكا در سال 1987 تخمين زده بود كه واردات تسليحاتي عراق در طول سال‌هاي 1981 - 1985، بيش از24 ميليارد دلار بوده است.

نگاهي به خريدهاي تسليحاتي عراق از شوروي سابق نشان مي‌دهد كه اين ميزان از95 درصد در سال1972 به63 درصد در سال1979 ، كاهش يافته است. شوروي سابق در سال1987 ، بيش از8 ميليارد دلار سلاح در اختيار عراق گذاشته بود؛ و بزرگ‌ترين صادركننده سلاح به عراق بود.
وزارت دفاع امريكا در گزارش سالانه خود در سال1987 ، اشاره كرده بود كه شوروي سابق اگرچه ادعاي بيطرفي در اين جنگ را مي‌كرد، ولي كمك‌هاي بي شائبه نظامي در اختيار عراق قرار داده بود. مسكو در اوايل سال1987، 24 ميگ 29 به عراق تحويل داد. اين نوع جنگنده‌ها در آن زمان فقط در اختيار سوريه و هندوستان بود. به علاوه، شوروي براي تأمين هزينه خريد اين جنگنده‌ها، وام‌هايي به عراق داد كه بهره بسيار پايين داشتند؛ و اين كشور با توجه به بحران مالي كه با آن رو به رو بود، از اين پيشنهاد شوروي استقبال كرد.

شوروي در طول جنگ هشت ساله، تلاش فراواني نمود تا با اعطاي تسهيلات اعتباري و مالي به عراق مانع خريدهاي تسليحاتي اين كشور از كشورهاي ديگر شود. براي نمونه در ‌سال، 1987 شوروي با ارائه تسهيلات مالي بهتر، مانع از اين شد كه عراق شصت ميراژ2000 را با ارزش3 ميليارد دلار، از فرانسه خريداري كند. به علاوه، عراق از خريد3 ميليارد دلار بالگرد و تجهيزات راداري فرانسه خودداري كرد، ولي مشخص نيست كه آيا شوروي در اين موضوع نقش داشته است يا خير. عراق تا اوايل سال1988 ، بين 8 تا10 ميليارد دلار به شوروي مقروض بود.
دولت سوسياليست فرانسه به رهبري ميتران، در طول جنگ تحميلي عراق، به يكي از حاميان اصلي عراق تبديل شده بود. سابقه همكاري نظامي دو كشور به سال1975 باز مي‌گردد كه فرانسه براي واردات نفت از خاورميانه و تقويت روابط سنتي خود با كشورهاي اسلامي و عربي، خواهان ايجاد پلي نظامي و سياسي بين پاريس و بغداد بود.

پاريس با امضاي قراردادي موافقت نمود تا در طول سال‌هاي 1977 تا1987 ، تعداد133 فروند ميراژ اف-1 را به عراق بفروشد. فرانسه در سال 1978، اولين محموله را كه شامل18 جنگنده و30 بالگرد بود، به عراق تحويل داد و حتي موافقت نمود در قراردادي به ارزش 2 ميليارد دلار،‌ با عراق در توليد ميراژ2000 همكاري نمايد. فرانسه در يك اقدام بي سابقه موافقت نمود كه پنج جنگنده سوپراتاندارد مجهز به موشك‌هاي هوا به زمين اگزوست را به صورت قرضي در اختيار عراق قرار دهد. اين جنگنده‌ها براي اجراي عمليات عراق در سال 1984 برضد نفتكش‌ها در خليج‌فارس نقش عمده‌اي داشتند. آخرين محموله جنگنده ميراژ اف-1 در سال 1985 به ارزش500 ميليون دلار، به عراق تحويل داده شد و بخشي از هزينه آن به وسيله‌ صادرات نفت خام تامين گرديد.
روزنامه لوموند در سال1987 ، تخمين زده بود كه ارزش تسليحات فرانسوي كه در طول سال‌هاي 1981 تا1985 به عراق فروخته شده در حدود5 ميليارد دلار بوده و بيش از40 درصد صادرات تسليحاتي فرانسه را شامل مي‌شده است. پاريس به دليل منافع استراتژيك درازمدت، با زمان بندي مجدد وام‌هاي عراق، كه به علت مشكلات اقتصادي، قادر به پرداخت آن نبود، موافقت كرد. ميتران، رئيس جمهور وقت فرانسه، كمك‌هاي اين كشور را براي جلوگيري از شكست عراق در جنگ، بيان مي‌كرد. ميزان بدهي‌هاي فرانسه به عراق تا سال1987 ، در حدود3 ميليارد دلار تخمين زده شده بود.

فروش‌هاي تسليحاتي فرانسه به عراق، از دو بعد اهميت داشت. اول آن كه، اين تسليحات مانند بالگرد‌هاي تهاجمي، موشك‌ها، عملكرد بسيار بالايي دارند. عراق بين سال‌هاي 1983 تا1986، بيش از400 موشك اگزوست هوا به زمين و حداقل200 موشك هدايت شونده ليزري، از فرانسه خريداري كرد. دوم اين‌كه، فرانسه در قبال فروش تسليحات به عراق، از سياست مستقل و مشخصي، پيروي مي‌كرد؛ و حتي با وجود مخالفت‌هاي ايران و اقدام‌هاي سياسي و نظامي عراق، آشكارا به اين كشور سلاح مي‌فروخت.

 

توان نظامي عراق‌
تعداد كل نيروهاي زميني عراق در سال1979 ،190 هزار تن بود؛ و اين تعداد، در سال1987 به475 هزار تن افزايش يافت. تعداد كل پرسنل نيروي هوايي از18 هزار نفر در سال1979 به30 هزار نفر در سال1987 ، افزايش پيدا كرد. اشاره به اين نكته لازم است كه بيش از ده هزار مزدور مصري و سوداني در كنار سربازان عراقي با ايران مي‌جنگيدند. در سال 1987 تعداد نيروهاي ذخيره480 هزار نفر و ارتش به اصطلاح مردمي آن،650 هزار تن بوده است.
آمار سال1987 نشان مي‌دهد كه تا پايان اين سال، عراق 2790 تانك تي62 ،55 ،54 و 1500 ‌تانك تي؛ 150 تانك تي 59 و 69 تانك چيفتن، شصت تانك ام77 و يكصد تانك سبك پي تي76 در اختيار داشت كه مجموع تانك‌هاي ارتش عراق تا سال1987 ، در حدود4600 بود. تعداد كل توپ‌هاي اين كشور تا پايان همان سال، در حدود 3000 اراده توپ بود.

عراق30 موشك زمين به زمين فراگ هفت و 20 موشك اسكاد در اختيار داشت. تعداد موشك‌هاي زمين به هواي عراق، 300 فروند بود كه از موشك‌هاي اس اي9 ،7 ،6 ،3 ،2 و رولند تشكيل مي‌شد. عراق در سال1988 بيش از160 موشك اسكاد الحسين را به اهدافي در ايران، شليك كرد و حملات موشكي عراق كه غيرنظاميان، به ويژه مردم تهران را به وحشت انداخت، يكي از عواملي بود كه در خاتمه اين جنگ نقش داشت. اين موضوع، ارزش استراتژيك موشك‌هاي بالستيك را براي عراق در جنگ با ايران نشان مي‌داد2.

عراق تا پايان سال1987 ، حدود272 فروند بالگرد تهاجمي در اختيار داشت كه شامل بالگردهاي هيوز، بو 105 آلويت3 سوپر فريلون و هيند بود3. اين كشور هم‌چنين140 بالگرد ترابري داشت كه 10 فروند بالگرد ترابري سنگين، 100 فروند ترابري متوسط و مابقي ترابري سبك بودند.
نيروي دريايي عراق در جنگ با ايران متحمل خسارات زيادي شد و مي‌توان گفت بخش اعظم آن از بين رفت. تا پايان سال، 1987 نيروي دريايي اين كشور از5 كشتي جنگي،6 رزمناو 8 مين جمع‌كن 6 هاوركرافت و5 كشتي پشتيباني، تشكيل شده بود.

نقطه قوت ارتش عراق، نيروي هوايي اين كشور بود كه به طور كلي، شامل جنگنده‌هاي ساخت شوروي و فرانسه مي‌شد. آمار سال1987 نشان مي‌دهد كه نيروي هوايي عراق، 8 فروند بمب‌افكن توپولف 16 و 7 فروند بمب‌افكن توپولف22 ، داشت. جنگنده‌هاي نيروي هوايي عراق از ميگ29، ميگ23، ميراژ اف-1 سي، ميراژ اف- 1 مجهز به اگزوست، ميراژ اف-1، 200، اف-7 كه مشابه ميگ21 چيني است و در مصر مونتاژ مي‌شود، سوخوي-7 و بيست ميگ 25، ميگ21 و ميگ19 بود كه بر طبق آمار غيررسمي، بيش از500 فروند بوده است.

نيروي هوايي اين كشور، موشك‌هاي هوا به هواي آر530، آر550 ماجيك، داشت كه تعداد آنان نامعلوم بود. موشك‌هاي هوا به زمين كه در اختيار نيروي هوايي عراق قرار داشت، از موشك‌هاي اي اس30 ليزري، آرمات، اگزوست، اي اس-4 كيچن و اي اس-5 كلت تشكيل شده بود.
عراق، براي اين كه از شكست در جنگ جلوگيري كند، از سلاح‌هاي كشتار جمعي به ويژه سلاح‌هاي شيميايي استفاده مي‌كرد. عراق در حملات تهاجمي خود سلاح‌هاي شيميايي را به مراكز فرماندهي، محل استقرار توپخانه و تاسيسات لجستيكي پرتاب مي‌كرد. اين سلاح‌هاي شيميايي، از نوع گاز اعصاب بود كه مثل گلوله توپ استفاده مي‌شد و بر روي كلاهك‌هاي موشك الحسين قرار داده شده بود. هم‌چنين، عراق بمب‌هاي500 و250 كيلويي از گاز خردل را با استفاده از جنگنده‌هاي خود بر مواضع ايران پرتاب مي‌كرد. گزارشات ديگر نشان مي‌دهد كه بشكه‌هاي55 گالني گاز خردل در ارتفاع پايين و با استفاده از بالگرد پرتاب مي‌شد4. سازمان اطلاعات مركزي امريكا )سيا)، در گزارش غيرمحرمانه شماره233995 مورخ4 سپتامبر سال1990 ، به استفاده عراق از اين سلاح اشاره كرده بود. در اين گزارش آمده است:
< عراق در هر يك از حملات عمده دفاعي خود از سلاح شيميايي استفاده كرده است و شهر حلبچه در سال1987 ، مورد حمله شيميايي عراق قرار گرفت. سلاح‌هاي شيميايي در بعضي موارد از جنگنده‌هاي عراقي شليك مي‌شد و دود غليظي را بر مناطق مورد هدف پخش مي‌كرده است5> .

 

جمع بندي‌
كشورهاي مختلف، به ويژه شوروي سابق و فرانسه، ماشين جنگي عراق را به مدت هشت سال در جنگ تحميلي اين كشور برضد ايران، تجهيز كردند بدون ترديد اگر اين كمك‌ها در اختيار عراق قرار نمي گرفت، سرنگوني رژيم صدام حسين در عراق، نتيجه نهايي جنگ بود. بعد از جنگ خليج‌فارس، بازرسان سازمان ملل، تسليحات عراق را بازرسي كردند، در اين بازرسي، بخشي از كمك‌هاي تسليحاتي جهان به عراق افشا شد، كه نشان دهنده كينه و عداوت جهان بر ضد جمهوري اسلامي بود.
ماهنامه نگاه - شماره 15،16

amuzesh2005

amuzesh2005
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مهر 1387 
تعداد پست ها : 6524
محل سکونت : آذربایجانشرقی
دسترسی سریع به انجمن ها