عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر که حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار او است. بحارالأنوار، ج43، ص261

جنگ نفتكش‌ها دردفاع مقدس

جنگ نفتكش‌ها دردفاع مقدس
شنبه 30 بهمن 1389  02:02 ب.ظ

يكي از ابعاد مهم در جنگ تحميلي عراق برضد ايران، جنگ نفتكش‌ها در خليج فارس بود. عراق به طور كلي دو هدف عمده را در اين راستا دنبال مي‌كرد: كاهش درآمدهاي مالي ايران از محل صادرات نفت؛ حضور قدرت‌هاي خارجي در منطقه و در نتيجه، تغيير جنگ از ماهيت منطقه‌اي آن به ماهيت جهاني. بخش اعظم حملات عراق با استفاده از جنگنده‌هاي سوپراتاندارد فرانسوي بود كه مجهز به موشك‌هاي اگزوست بودند. فدراسيون دانشمندان امريكا كه تشكلي مخالف جنگ مي‌باشد، ابعاد مختلف جنگ ايران و عراق را در گزارشي تهيه كرده است. بخشي از اين گزارش به موضوع جنگ نفتكش‌ها پرداخته كه در ذيل آورده شده است.

در طول اين جنگ، عراق بخش زيادي از توانايي‌هاي صادراتي نفت خود را به علت خسارات جنگي يا دلايل سياسي از دست داده بود. سوريه در سال1982 انتقال نفت عراق از خط لوله500 مايلي به درياي مديترانه را متوقف ساخت و در سال1983 ، ميزان توليد نفت عراق به700 هزار بشكه در روز كاهش يافت كه در حدود30 درصد از كل توانايي‌هاي توليدي اين كشور را شامل مي‌شد.
پس از انقلاب اسلامي، درآمد ايران نيز كه از محل صادرات نفت به دست مي‌آمد، كاهش يافت و بخش عمده نفت ايران از جزيره خارك صادر مي‌شد. توانايي‌هاي اوليه اين ترمينال، هفت ميليون بشكه در روز بود كه بيش از9000 حمله هوايي عراق به اين جزيره سبب شده بود صادرات نفت به حداقل خود برسد.

جنگ نفتكش‌ها از دو جهت، ابعاد بين المللي پيدا كرده بود. از يك طرف،70 درصد از نيازهاي نفتي ژاپن،
50 درصد از نيازهاي نفتي اروپاي غربي و7 درصد از نيازهاي نفتي امريكا دراوايل دهه80 از خليج فارس تامين مي‌شد. از طرف ديگر، حمله به نفتكش‌ها محدود به نفتكش‌هاي دو كشور ايران و عراق نمي‌شد، بلكه كشورهاي بيطرف را نيز در بر مي‌گرفت.

اين جنگ، از دو مرحله تشكيل شده بود. در مرحله اول كه در سال1981 شروع شد، عراق به طور يك جانبه، به كليه كشتي‌هايي كه به طرف بنادر ايران حركت مي‌كردند، هشدار داد كه به آنها حمله خواهد كرد. اهداف اصلي در اين مرحله بنادر امام خميني و ماهشهر بود و كشتي‌ها در خارج از اين محدوده كم‌تر مورد حمله عراق قرار مي‌گرفتند. علي‌رغم نزديكي اين بنادر به عراق،‌ نيروي دريايي اين كشور نقش چنداني در اين عمليات‌ها نداشت. بغداد ترجيح مي‌داد كه از بالگردهاي سوپر فريلون مجهز به موشك‌هاي اگزوست يا ميراژهاي اف-1 و ميگ25 ، براي اين حملات استفاده كند. عمليات دريايي بين دو كشور در اوايل سال1981 متوقف شده بود، زيرا بسياري از كشتي‌هاي جنگي خود را از دست داده بودند.


جنگ نفتكش‌ها در سال1984 وارد مرحله جديدي شد و عراق محدوده‌اي به مساحت1126 كيلومتر را - از دهانه شط العرب تا بندر بوشهر - منطقه جنگي اعلام كرد؛ و با استفاده از جنگنده‌هاي سوپراتاندارد مجهز به موشك‌هاي اگزوست، نفتكش‌ها را مورد حمله قرار ‌داد.
در مارس1984 ، عراق با موشك اگزوست به نفتكش يوناني در جنوب جزيره خارك، حمله كرد. تا اين زمان، ايران به كشتي‌هاي غيرنظامي خليج فارس حمله نكرده بود. در همان سال، عراق با جنگنده‌هاي سوپراتاندارد، به71 كشتي جنگي حمله كرد، در صورتي كه از سال 1981 - 1984، فقط به48 كشتي جنگي حمله شده بود. انگيزه عراق، خارج ساختن وضعيت جنگي از حالت سكون و وادارساختن ايران به شركت در مذاكرات بود. حملات مكرر عراق نتوانست صادرات نفت را از اين ترمينال، به طور كامل متوقف كند.


موج حملات عراق موجب شد كه ايران دست به عكس‌العمل بزند. ايران در آوريل سال1984 به يك كشتي هندي حمله كرد، و در همان سال به كشتي‌هاي كويتي و سعودي نيز حمله نمود و اين پيامي بود، به اين معنا كه اگر عراق تردد كشتي‌ها را در محدوده ايران ناامن سازد، كشتيراني در خليج فارس براي تمام كشورها ناامن خواهد شد.
اكثر صاحب‌نظران بيان مي‌كنند كه تعداد حملات عراق در مقابل حملات ايران به نسبت سه به يك بود؛ و اثربخشي لازم را نداشت، زيرا تعداد جنگنده‌هاي اين كشور كه با موشك‌هاي دوربرد ضد كشتي مجهز بودند، بسيار محدود بود.


ادامه حملات عراق، صادرات نفت ايران را50 درصد كاهش داد، تردد كشتي‌ها در خليج فارس25 درصد كاهش يافت، شركت بيمه لويدز لندن، نرخ بيمه را افزايش داد؛ و از صادرات نفت خليج‌فارس كاسته شد. ايران و عراق در سال1984 موافقت نمودند كه حمله به اهداف غيرنظامي را متوقف كنند؛ و تهران پيشنهاد داد كه اين توافق‌نامه، كشتيراني در خليج فارس را نيز شامل شود. ولي عراق با آن مخالفت كرد.
عراق اين توافق‌نامه را دوباره زير پا گذاشت و در سال‌هاي 1986 تا1987 ، حملات خود بر ضد تاسيسات نفتي ايران را از سر گرفت. ايران نيز براي مقابله به مثل، بنادر كشورهاي عربي جنوبي خليج فارس را مورد حمله قرار داد و هدف عمده اين حملات، كشتي‌هاي كويتي بود. مسكو و واشنگتن در سال1987 موافقت كردند كه نفتكش‌هاي كويتي را در مقابل حملات، اسكورت كنند.

عراق در17 مي1987‌، به ناو جنگي استارك حمله كرد؛ و آن را يك اشتباه خواند. نكته جالب توجه اين بود كه امريكا،‌ ايران را به علت گسترش جنگ مقصر اعلام كرد و كشتي‌هاي جنگي خود را براي اسكورت17 نفتكش كويتي به خليج فارس اعزام داشت. ايران از حمله مستقيم به كشتي‌هاي امريكايي خودداري كرد، ولي در مسير كشتي‌ها مين گذاري مي‌نمود يا اين كه با استفاده از قايق‌هاي تندرو به كشتي‌ها حمله مي‌كرد. زماني كه ايران نفتكش سي آيل را در اكتبر1987 مورد حمله قرارداد، واشنگتن سكوي نفتي رستم را منهدم كرد.
عراق چند هفته بعد از حمله به استارك،‌ حملات خود را به نفتكش‌هاي نزديك تنگه هرمز، دوباره شروع كرد. در اوايل سال 1988، خليج فارس ميزبان حداقل سه نيروي دريايي غربي و هشت نيروي دريايي كشورهاي منطقه بود؛ و هر هفته، به كشتي‌هاي مختلف، حمله مي‌شد. تعداد حملات به حدي بود كه مراكز تعمير كشتي‌ها در بحرين و امارات نمي توانستند كشتي‌ها را تعمير كنند.

 

ملاحظات‌
همان‌گونه كه در اين گزارش اشاره شد، عراق تلاش جدي داشت تا صادرات نفت ايران را متوقف سازد. در اين ميان، كشورهاي مختلف، به ويژه فرانسه پيشرفته‌ترين تجهيرات خود را مانند جنگنده‌هاي سوپراتاندارد در اختيار عراق قرار دادند، تا به نفتكش‌هايي كه نفت ايران را حمل مي‌كردند، حمله كنند. نقش امريكا در مرحله دوم حمله به نفتكش‌ها، همكاري با عراق بود؛ و حتي درباره محل عبور اين كشتي‌ها به عراق اطلاعات مي‌داد. بدون شك، عراق نمي‌توانست بدون همكاري اين كشورها به نفتكش‌ها حمله كند؛ و اين بخشي از استراتژي اين كشور بود كه كشورهاي مختلف را براي حمايت از خود وارد اين جنگ كند كه تا حد زيادي هم در اين مورد موفق شده بود.
ماهنامه نگاه - شماره 15،16

amuzesh2005

amuzesh2005
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مهر 1387 
تعداد پست ها : 6524
محل سکونت : آذربایجانشرقی
دسترسی سریع به انجمن ها