عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

جنگ ايران و عراق: ظهور سپاه در عرصه نظامي و اسلامي شدن ارتش ايران

جنگ ايران و عراق: ظهور سپاه در عرصه نظامي و اسلامي شدن ارتش ايران
شنبه 30 بهمن 1389  02:06 ب.ظ

تجاوز عراق به ايران در سپتامبر سال1980 رهبران سياسي و نظامي ايران را وادار ساخت تا با مشكلات ساختاري و فرماندهي كه در نتيجه وجود دو ارتش ايجاد شده بود، رو به رو شوند. جنگ بيش از هر واقعه ديگر، ساختار نيروهاي مسلح را در برنامه كاري كشور قرار داد.
يك تاثير مستقيم جنگ، سازماندهي سپاه پاسداران به واحدهاي نظامي بود كه در اواخر سال 1981 تكميل شد1 نتيجه ديگر اين جنگ، توسعه سپاه پاسداران از10 هزار تن در سال1980، به حدود50 هزار تن تا شروع سال1982، بود2. تعداد اعضاي سپاه پاسداران از150 هزار نفر در سال1983 به250 هزار نفر در سال1985 و450 هزار نفر در سال1987 افزايش يافت.
تاثير مهم ديگر، ‌ايجاد فرماندهي عملياتي در مناطق و شوراي فرماندهي مشترك بود كه سبب شد فرماندهان سپاه پاسداران در ارتباط مستقيم با فرماندهان ارتش قرار گيرند. به علاوه، سپاه پاسداران توانست براي تصميم گيري‌هاي بالاترين نهاد نظامي ايران در آن زمان، يعني شوراي عالي دفاع نقش داشته باشد.

همان‌زمان كه ارتش در سال‌هاي اوليه انقلاب، با بازنشستگي تعدادي از فرماندهان خود روبه‌رو شده بود، سپاه پاسداران تحت اداره گروهي از افراد كه داراي ارتباطات دوستانه و نزديكي با يكديگر بودند، شكوفا شد. از فرماندهان اوليه، مي‌توان به محسن رفيق‌دوست، محسن رضايي، رحيم صفوي و عليرضا افشار اشاره كرد3.
اوائل دهه80 ، عناصري در ارتش خواهان حرفه‌اي شدن سپاه پاسداران و ارتباطات ساختاري در سطح فرماندهي، بين سپاه و ارتش شدند. افسراني چون شهيد علي شيرازي و مرحوم ‌قاسمعلي ظهيرنژاد نمونه‌ افرادي بودند كه از مكانيزه شدن سپاه و ادغام نزديك سيستم‌هاي لجستيكي و پشتيباني بين دو نيرو حمايت مي‌كردند4.

فعاليت‌ در زمينه‌هاي ساختاري و فرماندهي در طول دهه80 افزايش يافت؛ و يك علت آن، افزايش جايگاه و اهميت سپاه در جنگ و هم‌چنين تمايل ارتش براي تبديل سپاه به ماشين جنگي حرفه‌اي بود. در اوايل جنگ، ارتش نقش عمده‌ا‡ي در آن به عهده داشت و به تدريج نقش سپاه در نظم جديد چشمگير شد. سال1982 ، وزارت خانه سپاه تأسيس گشت؛ و بر نقش اين نهاد براي تصميم‌گيري‌هاي سياسي، در دولت افزود؛ و تا حدي وزارت دفاع را در حاشيه قرارداد. تحول در سپاه و تبديل آن به يك ماشين جنگي، در سال 1985 تكميل شد و سپاه بر طبق دستور امام)ره)، واحدهاي هوايي، ‌دريايي و زميني براي خود تاسيس نمود. به علاوه، سپاه كنترل موشك‌هاي زمين به زمين را نيز به عهده گرفت5.

 

ميراث جنگ ايران و عراق‌
اين جنگ بر تفكرات دفاعي ايران و حتي بر نخبگان روحاني تاثير عمده‌اي گذاشت. تعداد زيادي از ايرانيان جان خود را در جنگ از دست دادند و هنوز دو كشور، قرارداد صلح را به امضاء‌ نرسانده‌اند. اين جنگ اهميت دسترسي به فناوري، مهارت حرفه‌اي، تمرينات مستمر و نيروي‌بازدارندگي را نشان داد.
جنگ هم‌چنين اثبات كرد، خودكفايي اصل اساسي در امور دفاعي است؛ و نياز به تغيير در خريدهاي تسليحاتي از غرب - به ويژه امريكا - به بلوك شرق نيز براي نيروي هوايي مشخص شد. علاوه بر آن، عدم دسترسي به قطعات يدكي هواپيماهاي امريكايي و حملات موشكي عراق به شهرهاي ايران موجب شد كه استراتژي ايران از به كارگيري جنگنده‌ها، به استفاده از موشك تغيير يابد.

 

نيروهاي نظامي ايران پس از جنگ ايران و عراق‌
پس از خاتمه جنگ، فرآيند حرفه‌اي و نهادينه‌شدن سپاه پاسداران شروع شد. نيروهاي زميني سپاه در فاصله اوت تا سپتامبر سال 1988 دوباره سازماندهي شدند. پرسنل سپاه به يونيفورم جديد ملبس شدند؛ و در سپاه،21 طبقه‌بندي شغلي از سرباز تا فرمانده ايجاد شد.
گام ديگر در فرآيند اصلاحات، تاسيس وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح در سال1989 بود، در نتيجه، وزارت سپاه منحل شد و وزارت خانه جديد، ساختار فرماندهي آن را كنترل كرد. گام بعدي، توسعه دفتر ستاد مشترك بود. دفتر ستاد مشترك و فرماندهي كل نيروهاي مسلح در سال 1992 تاسيس شدند.
از زماني كه اين اصلاحات به مرحله اجرا در آمد، همگرايي بين اجزاي مختلف سپاه و ارتش افزايش يافت. واحدهاي ارتش و سپاه در مانورهاي زميني و دريايي با يكديگر همكاري دارند و از سيستم‌ها و فرماندهي مشترك استفاده مي‌كنند. به نظر مي‌رسد نيروي دريايي ارتش و سپاه در مقايسه با نيروي زميني و هوايي، همگرايي بيشتري با يكديگر دارند.

 

بسيج‌
عنصر ديگر در سيستم دفاعي ايران پس از انقلاب، بسيج بوده است كه مجموعه‌اي از داوطلبان با انگيزه بسيار بالا، آن را تشكيل مي‌دهند. در دوران جنگ، اين داوطلبان، تحت آموزش نظامي سپاه قرار گرفتند. بسيج دو وظيفه عمده بر عهده داشت: مبارزه با دشمنان انقلاب در داخل و آماده‌سازي نيروهاي ذخيره براي عمليات خط مقدم در جنگ با عراق.
تعداد اعضاي بسيج در دوران جنگ بين يكصد تا پانصد هزار نفر بود. در حال حاضر، تعداد اعضاي بسيج يك صد هزار تن بوده و نيروهاي ذخيره آن، بيش از يك ميليون نفر مي‌باشند. اكثر اين افراد در دوره‌هاي آموزشي شركت كرده و يا در جنگ حضور داشته‌اند.

 

نقش ارتش و سپاه در استراتژي امنيتي ايران در قبال عراق‌
سپاه پاسداران و ارتش، هم‌چنان عراق را نگراني عمده امنيتي براي ايران مي‌دانند. ارتش به طور كلي، بر تهديدات متعارف عراق بر ضد ايران تاكيد داشته و با استفاده از روش‌هاي دفاعي، خود را براي مقابله با تهديدات عراق آماده ساخته است. عمليات اصلي بر ضد نيروهاي منافقين را سپاه پاسداران به عهده دارد. ولي در عمل، وظايف ارتش و سپاه مكمل يكديگرند.
ارتش، هم‌چنان به عراق بدبين است؛ و براي اقدام‌هاي نظامي صدام حسين، طرح‌هاي متناسبي دارد. اگرچه از نظر ارتش، موشك‌هاي زمين به زمين عراق برد لازم براي حمله به تهران را ندارند، ولي استقرار احتمالي اين موشك‌ها براي حمله به مراكز صنعتي و شهري را، نمي‌توان ناديده گرفت6. اهداف احتمالي مي‌تواند زيرساخت‌هاي هسته‌اي و صنايع نفت ايران باشد كه در تيررس موشك‌ها و جنگنده‌هاي عراقي قرار دارد.

نگراني ديگر ارتش، احياي توانايي‌هاي تسليحات كشتار جمعي عراق است كه به اعتقاد رهبران ارتش، در صورت فقدان بازرسي بين‌المللي با سرعت قابل احيا مي‌باشد. ايران براي بازدارندگي، موشك‌هاي زمين به زمين و جنگنده‌هاي دوربرد ساخت روسيه را مستقر كرده است. به علاوه، سيستم‌هاي دفاعي ايران در نزديكي مراكز صنعتي تقويت شده است.
نهاد دفاعي ايران، نفوذ زيادي بر تصميم گيري‌هاي سياسي در قبال عراق دارد. علي‌رغم توصيه بعضي افراد در ايران كه خواهان اتحاد با عراق بر ضد امريكا هستند، تشكيلات دفاعي اين كشور، در بررسي تهديدات خود از عراق، اعتقاد دارد كه چنين ائتلافي براي امنيت ملي ايران، تاثير منفي خواهد داشت.
ماهنامه نگاه - شماره 15،16

amuzesh2005

amuzesh2005
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مهر 1387 
تعداد پست ها : 6524
محل سکونت : آذربایجانشرقی
دسترسی سریع به انجمن ها