عضویت العربیة English
امام صادق علیه‌السلام: صله رحم و نیکى، حساب (قیامت) را آسان و از گناهان جلوگیرى مى‌کند. کافى، ج2، ص157

نگاهي گذرا به جنگ 8 ساله

نگاهي گذرا به جنگ 8 ساله
یک شنبه 1 اسفند 1389  02:16 ب.ظ

جنگ در آغازين هفته

31 شهريور سال 1359، آغاز تهاجم سراسري و گسترده دشمن به مرزهاي جمهوري اسلامي ايران كه بطور رسمي به ثبت رسيده است. ليكن تا قبل از اين تاريخ نيز نيروهاي عراقي تحركات و اقدامات بسياري بر عليه جمهوري اسلامي انجام دادند چنانچه از تيراندازي ها و اجراي آتش توپخانه و بعضي تعرضات ايذايي آن صرف نظر شود، در اين روند تصرف برخي مناطق قابل توجه است. بطور مثال در تاريخ 14/6/59، ارتش عراق با بكارگيري يك گردان از تيپ 16 زرهي لشكر خود ضمن عبور از مرز، با تصرف ارتفاع زين القوس و پاسگاه مرزي خان ليلي، جاده مهم و استراتژيك قصرشيرين – نفت شهر را مسدود ساخت.
همچنين ارتش عراق با بهره گيري از يك گردان (گردان 20 مكانيزه از تيپ 10 زرهي) در محور ميمك واقع در استان ايلام، وارد خاك جمهوري اسلامي شد و پاسگاه هاي ني خزر و هلاله را به تصرف خود درآورد.
در واقع از حدود 2 ماه قبل از شروع رسمي جنگ اين درگيري ها به مرور با نزديك شدن زمان مورد نظر، شدت يافت و بعضاً نيز به تصرف مناطقي از خاك جمهوري اسلامي منجر شد. سرانجام در اولين ساعات روز 31 شهريور 59، نيروي زميني ارتش عراق با حداكثر امكانات و تجهيزات و با پشتيباني گسترده آتش توپخانه و بمباران مراكز نظامي، اقتصادي و فرودگاه ها، يورش خود را آغاز كرد.
پاسگاه هاي مرزي جمهوري اسلامي – كه با نيروهاي اندك و تجهيزات ضعيف توسط ژاندارمري حفاظت مي شد . در برابر هجوم گسترده و قوي ارتش عراق بطور طبيعي تاب مقاومت نياورد. نيروي زميني ارتش، نيز عليرغم اقدامات امنيتي و حضور ضعيف برخي يگان ها در نزديكي مرز، كارايي لازم نداشت نسبت همچنين نيروهاي سپاه پاسداران كه داراي تشكيلات و تجهيزات لازم نبودند، با وجود مقداري مقاومت، در هم شكستند و پاسگاه هاي مرزي كه جزو اولين اهداف مرزي مهاجم بود، سقوط كرد و لشكرهاي عراقي راهي عمق خاك ايران گرديدند.
در اين شرايط تنها حضور نيروهاي مرزي – اعم از بومي و نيروهاي غيربومي – در مرزها بود كه با حداقل امكانات و توان، تاحدودي فقدان نيروي منظم و نظامي را جبران كرده و با مقاومت هاي دليرانه،‌ عمل بازدارندگي را در حد بضاعت خود انجام مي دادند.
نيروهاي مردمي و انقلابي با اتكاء‌ به ايمان ناشي از هدايت هاي حضرت امام(س) در واقع نقش اصلي را در كند كردن ماشين نظامي عراق و بلكه توقف آن ايفا كردند. بطور كلي، ارتش عراق در محورهايي كه با مراكز تجمع مردم و وجود شهرها روبرو گرديد، با مشكلات بسياري مواجه شد.
شايان ذكر است كه ارتش عراق در تصرف سرزمين هاي گسترده اي چون غرب شوش در اين محور پاسگاه هاي مرزي جزو اولين نقاطي بود كه با آغاز جنگ مورد تهاجم قرار گرفت. محدوديت امكانات در مواجه با نيروي زرهي و مكانيزه عراق، امكان مقاومت براي حفظ پاسگاه هاي مرزي را تقريباً غيرممكن ساخت ليكن مقاومت هاي انجام شده براي مدت زماني هرچند كوتاه تا حدودي انرژي نيروهاي عراقي را مصروف خود ساخت. پاسگاه شلمچه در مقايسه با ساير پاسگاه هاي مرزي از استحكام و مقاومت بيشتري برخوردار بود. براين اساس درگيري سنگيني در اين محور روي داد و نيروهاي عراقي براي پيشروي از اين منطقه دچار معضلات و خسارات فراوان شدند.
در محور پاسگاه 25، در شمال شلمچه، يك فلش حمله دشمن به منظور قطع جاده اهواز – خرمشهر و عبور از كارون در نظر گرفته شده بود كه نهايتاً سنگيني تهاجم و فقدان موقعيت مناسب نيروهاي خودي، منجر به سهولت اشغال و پيشروي دشمن بسمت جاده شد. بنابراين در مقطع زماني كوتاه و ظرف دو روز اول، پاسگاه ها به تصرف اشغالگران درآمده و رخنه نيروي عراقي به داخل خاك جمهوري اسلامي از منطقه جنوب، به صورت كامل انجام شد.
پس از تصرف پاسگاه ها مرزي و ادامه درگيري ها، از نيروهاي مقاومت خودي بطور رسمي خواسته شد كه به منظور بمباران مواضع عراقي توسط هواپيماهاي جمهوري اسلامي، موقتاً عقب نشيني كنند كه اين اقدام به دليل عدم اطلاع از شعاع بمباران و عدم هماهنگي لازم. منجر به عقب نشيني از مرز شد. در حالي كه امكان مقاومت و ادامه درگيري در مرز همچنان وجود داشت.
با عقب نشيني كامل نيروها از مرز – روز سوم جنگ – محور درگيري از پاسگاه ها به حوالي پل دو – نهر عرايض در حدود 4، 5 كيلومتري خرمشهر كشيده شد و از آنجا كه بخش ديگري از نيروهاي مهاجم در شمال خرمشهر، خود را به جاده اهواز – خرمشهر رسانده بودند، عملاً شهر از دو سو بصورت جدي مورد تهديد واقع شد. به نيروهاي خودي ابلاغ شد تا در صورت امكان، از پيشروي نيروهاي عراقي در محور پل نو جلوگيري بعمل آورند. براين اساس پل مذكور از سوي رزمندگان اسلام منفجر گرديد. با اين وجود دشمن با احداث پلي متحرك و موقت، از نهر عرايض عبور كرده خود را به نزديكي خرمشهر رساند. اما مقاومت رزمندگان اسلام – كه از سوي نيروهاي تازه نفس تقويت شده بودند – موجب شد تا عراقي ها تا پشت نهر عرايض عقب نشيني كنند.
در اين شرايط مقاومت مردمي عامل مهمي در كندي پيشروي ارتش عراق و جلوگيري از دستيابي دشمن به اهدافش گرديد. در حوالي روزهاي ششم و هفتم جنگ سپاه سوم عراق ماموريت يافت كه از لشكر 3 زرهي خود در محور خرمشهر استفاده كرده تا ضمن تقويت نيرو در اين منطقه، لشكر 5 مكانيزه بتواند فارغ البال به سمت اهواز حركت كند. در نتيجه لشكر 3 زرهي فرماندهي شلمچه را بعهده گرفت و لشكر 5 عقبه خود را در محور نشوه – جفير قرار داد.
در روز هفتم جنگ (6/7/59) نيروهاي عراقي در محور شلمچه در حوالي پل نو، يعني 5 – 4 كيلومتري خرمشهر و از سمت شمال در حدود 10 كيلومتري آن قرار داشتند. د ر اين حال لشكر 3 با تحت امر قرار دادن تيپ 33 نيروي مخصوص، خود را براي ادامه نبرد و ورود به شهر خرمشهر آماده مي كرد. در ضمن ماموريت عبور از رودخانه كارون و پيشروي بسمت آبادان نيز جزء ماموريت هاي اين لشكر قرار داشت.
 

از مجموعه مقالات تاريخي - فرهنگي و اجتماعي
نشريه تاريخ جنگ - شماره 2

amuzesh2005

amuzesh2005
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : مهر 1387 
تعداد پست ها : 6524
محل سکونت : آذربایجانشرقی
دسترسی سریع به انجمن ها