عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر کس حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار اوست. بحارالأنوار، ج43، ص261

بناي مزار گرمه

بناي مزار گرمه
یک شنبه 1 اسفند 1389  07:38 ب.ظ

بناي مزار گرمه


اين بنا در محله‏ي باغ مزار گرمه‏ي جاجرم قرار دارد. پلان بنا به شکل هشت ضلعي است که داخل آن از يک اتاق مربع شکل تشکيل شده است. بر بخش فوقاني چهار گوشه‏ي اين فضاي مربع شکل چهار ترمبه تعبيه شده تا به اين طريق امکان ايجاد گنبد برفراز بنا فراهم شود. در نماي بيروني چهار جهت اصلي بنا، چهار ايوان با عمق 270 سانتيمتر قرار دارد که از طريق ورودي‏هاي واقع در اين ايوان‏ها، ورود به فضاي داخلي ممکن مي‏شده است. در حال حاضر جز ورودي واقع درايوان جنوبي بقيه‏ي ورودي‏ها مسدود شده‏اند. همچنين در چهار جهت فرعي شمال شرقي، شمال غربي، جنوب شرقي و جنوب غربي بنا، چهار طاقنما با توجه به پاطاق‏هاي به جا مانده با ايوان‏ها ارتفاع يکساني داشته‏اند، وجود داشته که در حال حاضر از بين رفته‏اند. نور فضاي داخل از طريق نورگيرهايي که در پايه‏ي گنبد و در حد فاصل بين ترمبه‏ها ايجاد شده‏اند. تأمين مي‏گردد. سبک طاق‏هاي بنا از نوع جناقي و قوس ورودي‏ها از نوع پنج او هفت تند است. گنبد داراي خيز کم و ساقه‏ي کوتاه بوده و نماي داخلي آن، با استفاده از تزيينات آجر کاري به شکل يک ستاره 16 پر درآمده است. در ضلع غربي بنا با مسدود کردن ورودي ايوان غربي، فضايي به شکل محراب ايجاد شده است. در اين قسمت دو سنگ قبر کوچک وجود دارد که تاريخ يکي از آنها سال 1220 هجري قمري و مربوط به زمان بعد از ساخت مقبره است. آجرهاي قرمز و نخودي با ابعاد 5 ضربدر 25 ضربدر 25 سانتيمتر و ملات گچ از جمله مصالح به کار رفته در اين بنا است. ايوان شرقي نسبت به کل بنا آسيب کمتري ديده است. نماي آجري گنبد آسيب زيادي ديده و فروريخته است. بناي مزار گرمه به لحاظ طرح و نقشه منحصر به فرد بوده، همچنين به دليل مهارت به کار رفته در شيوه‏ي آجر چيني و نماسازي فضاي دروني گنبد، از آثار ارزشمند منطقه به شمار مي‏آيد. با اين حال تا کنون هيچ اقدامي براي نگهداري و حفظ آن انجام نگرفته و به سبب فقدان وجهه‏ي مذهبي در اين اثر، ساکنان محل نيز به اين امر علاقه‏اي نشان نداده‏اند. در ترمبه‏ها و نورگيرهاي بنا شکاف‏هايي ايجاد شده است: «در بالاي ترمبه ضلع شمال غربي و شرقي و جنوب شرقي به طرف بالاي گنبد نيز شکافي مشاهده مي‏شود. به قرار اطلاع، ضمن تحقيقات محلي در مورد تخريب شديد و سريع ورودي‏ها و اضلاع چهارگانه و جوانب ورودي‏ها، چنين مشخص گرديد که شخصي به نام سرهنگ قره گوزلو که قبل از شهريور 1320 سمت رياست املاک اين منطقه را به عهده داشته [به خاطر استفاده از آجرهاي اين بنا] براي ايجاد يک حمام خصوصي و منزل شخصي اقدام به چنين کار زشتي کرده است.»(34)

تاريخ بناي مزار گرمه


در مجموع، نقشه و طرح ايجاد شده در بنا و سبک آجرکاري آن، مقابر منفرد رايج در عصر مغول را به ذهن تداعي مي‏کند. اين مقابر غالبا در خارج، يک نماي هشت ضلعي دارند و در داخل شامل يک اتاق مربع شکل هستند. که قبر در ميان آن جاي دارد. ترمبه‏ها يا تکنيک آجر کاري استادانه‏اي در نهايت ظرافت ايجاد شده‏اند. و از لحاظ فني به معمار بنا امکان ايجاد گنبد را داده‏اند. با استناد به گزارش‏هاي هيأت بررسي و شناسايي آثار و بناهاي تاريخي خراسان اين بنا «از نظر پلان و اجرا و نوع مصالح قابل مقايسه با مقبره‏ي علي بن مهزيار جاجرم بوده ولي در حالت کلي مفصل‏تر است... از آن جايي که بناي جاجرم داراي قدمت مشخص‏تري است (به استناد مدارک موجود مثل کاشي‏هاي فيروزه‏اي قرن هفتم هجري)(35) تاريخي که براي اين دو بنا [مي‏توان در نظر گرفت] با هم همزماني خواهد داشت»(36) در خاتمه بايد گفت بناي مزار گرمه از دو ويژگي مهم براي تعيين قدمت برخوردار است: از لحاظ نقشه و طرح کلي با بناهاي مقبره‏اي قرون هفت و هشت هجري قابل مقايسه است. همچنين شيوه‏ي آجر چيني آن نيز به نحوه‏ي آجر چيني بناهاي قرون هفت و هشت هجري و به عبارتي عصر ايلخانان مغول مشابهت دارد.

kasra58

kasra58
کاربر طلایی2
تاریخ عضویت : بهمن 1388 
تعداد پست ها : 1055
محل سکونت : آذربایجانشرقی
دسترسی سریع به انجمن ها