عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر که حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار او است. بحارالأنوار، ج43، ص261

بزرگترین نعمت،بعد از خلقت انسان

بزرگترین نعمت،بعد از خلقت انسان
دوشنبه 2 اسفند 1389  11:47 ق.ظ

سخن گفتن به حسب عادت مسأله ساده‏اى به نظر مى رسد اما با کمی تأمل ،می فهمیم كه این امر از پیچیده‏ترین و ظریف‏ترین اعمال انسانى است .


آن گونه كه از آیات 1 تا 4 سوره الرحمن استفاده مى شود ، یكى از مهم‏ترین نعمت‏هاى الهى بعد از نعمت آفرینش ، نعمت بیان است. در این آیات آمده است: "خداى رحمان، قرآن را یاد داد ، انسان را آفرید ، به او بیان آموخت ."


در قیامت از مسئولیّت زبان سؤال مى شود . در سوره بلد آیات 8 و 9 مى فرماید : " آیا دو چشمش ندادیم ، و زبانى و دو لب ." و بعد می فرماید : " و هر دو راه‏[ خیر و شر، را بدو نمودیم) ، از این آیات می توان این مطلب را فهمید ، كه زبان یكى از ابزارهدایت است .


از میان معجزات انبیاء ، با عظمت ‏ترین معجزه ی او ، قرآن کریم ، از سنخ كلام است . تأثیر این معجزه تا بدانجا بوده كه كفار با شنیدن این كلام ، از آن به " سحر" تعبیر مى کنند ؛" گفت : این قرآن جز سحر نیست."1 و گاه تا بدانجا پیش مى رفتند كه مى گفتند " به این قرآن گوش مدهید و سخن لغو در آن اندازید ، شاید شما پیروز شوید."2


تعبیر به سحر و نهى از استماع قرآن ، هر كدام می تواند به نوعى حكایت ازتوانایی نفوذ و تأثیر كلام الهى بر مردم را داشته باشد .


ازجمله نخستین خواسته‏هاى موسى پس از مبعوث شدن به رسالت ، براى موفقیت در انجام مسئولیّت خویش، زبان رساست.فرمود : " و از زبانم گره بگشاى، تا سخنم را بفهمند ."3

 

 

معیار های سخن شایسته


 استفاده از واژه‏هاى سالم


از شرایط سخن شایسته آن است که از هر گونه کلمات زشت و زننده مبرّا باشد وحتی قرآن ، شایستگان را کسانی معرّفی می کند که در حال ناراحتی و مواردی که دیگران نیز آنان را با لحن بد خطاب می کنند ، آنان با متانت پاسخگوی آنان هستند .


در وصف عبادالرحمن ، قرآن مى فرماید:" و چون نادانان ایشان را مورد خطاب قرار دهند به ملایمت و سلامتى جواب دهند. "4


از سوى دیگر قرآن فحش و ناسزاگویى را مورد نهى قرار داده و می فرماید : " آنان كه جز خدا را مى خوانند دشنام مدهید ، كه آنان از روى دشمنى و به نادانى خدا را دشنام مى دهند. "5

 

 

آهنگ ملایم


آهنگ ملایم مى تواند یكى از چهره های ادب و سخن باشد ، آن گونه كه از سوره حجرات استفاده مى شود : " اى كسانى كه ایمان آوردید! صدایتان را بلندتر از صداى پیامبر مكنید و همچنان كه بعضى از شما با بعضى دیگر بلند سخن مى گویید با او با صداى بلند سخن مگویید ." 6

وخداوند نیز رمز توفیق پیامبر (ص) را در جذب افراد ، داشتن قلب مهربان و لیّن و خلق و خوى حسنه می داند و می فرماید :" پس به بركت رحمت الهى با آنان نرمخو شدى و اگر سخت دل می بودى ، قطعاً از اطرافت پراكنده مى شدند

 

 

شیوایی و فصاحت کلام


فصاحت در لغت ؛ به معنى خلوص چیز است (راغب) و در اصطلاح ، كلام فصیح یعنى ؛ كلام عارى از انواع تعقیدات . هرگاه كلام از تنافر حروف ، غرابت حروف ، كراهت در سمع عارى و بود ، فصاحت در كلام حاصل شده است .


از عواملی که رسایی و فصاحت در کلام به دنبال دارد ؛ رعایت ایجاز 7 ، بهره گیری از آرایه های ادبی ؛ چون تشبیه و کنایه 8 ، روان بودن و بدون تکلّف بودن آن9 ، برخورداری از ساختار منسجم ونیکو 10 ، توجه به جنبه های عاطفی 11سخن می باشد که همه ی این عوامل در سخنان قرآن و روایات به بهترین شکل، بیان و مورد استفاده قرار داده شده است .


فصاحت در کلام به قدری مهم و تأثیر گذار است که حضرت موسى (ع) از خداوند در خواست مى كند برادرش هارون به جهت فصاحت كلامش ، كمك كار او باشد: " برادرم هارون از من زبان آورتر است پس او را با من به دستیارى گسیل دار ."12

 

 

نرمی سخن


سخنی که همراه نرمی وعطوفت باشد ، بسیار دلنشین وتأثیر گذار خواهد بود ، چرا که می تواند یکی از ابعاد لطیف و حساس انسانی را ، یعنی عاطفه ی او را تحت تأثیر قرار دهد .


تأثیر لحن ملایم و سخن لیّن ونرم تا بدانجاست كه خداوند به موسى وهارون مى گوید " که در مقابل فرعون ، با او سخنى نرم گویید شاید كه پند گیرد یا بترسد ."13


وخداوند نیز رمز توفیق پیامبر (ص) را در جذب افراد ، داشتن قلب مهربان و لیّن و خلق و خوى حسنه می داند و می فرماید :


" پس به بركت رحمت الهى با آنان نرمخو شدى و اگر سخت دل می بودى ، قطعاً از اطرافت پراكنده مى شدند ."14

 

 

سدید بودن


سداد و سدید از ماده سد ، به معناى استقامت و محكم بستن است .(راغب)


از آداب دیگر سخن ، سدید بودن كلام است ، هرچه كلام با عقل و منطق و استدلال بیشتر همراه باشد ، میزان استحكام آن بیشتر خواهد بود .


این نکته هم خالی از لطف نیست که بدانیم استواری سخن ، در واقع نتیجه ی عواملی چون ؛ اندیشه ی پیش از سخن 15، آگاهانه سخن گفتن16 ، ونیز رعایت عدالت انصاف و حق گرایی به ویژه در مقام داوری 17 می باشد .


در سوره احزاب آیه 70 و 71 آمده است :


" اى مؤمنان از خدا پروا دارید و سخنى استوار گویید تا اعمال شما را به اصلاح در آورد و گناهانتان را ببخشاید ."

 


لغو نبودن سخن


كلام لغو آن است كه قابل اعتنا نباشد . همان سخنى كه از روى فكر و تأمل صادر نشود .


دراوصاف بهشت آمده است : " كه در آنجا نه بیهوده‏اى شنوند و نه یكدیگر را تكذیب كنند ."18 و همچنین در اوصاف مؤمنین مى خوانیم : " آنان كه از سخن بیهوده رویگردانند ." 19


با توجه به اینکه یکی از مهمترین نعمت های الهی به بندگان ، نعمت سخن گفتن است، پس چه خوب است که بتوانیم از این نعمت الهی به بهترین صورت استفاده کرده و آن را مسائل ناپاک اعم از دروغ ، غیبت و...آلوده نکنیم .

 

 

.............................................................


1- مدّثر /24


2- فصّلت /41


3- طه /27 و 28


4- فرقان /63


5- انعام /108


6- حجرات /2


7- یوسف :9 و10 / غررالحکم :ص 210


8- بقره :261- 264- 265 /اسراء /24


9- غررالحکم /210


10- همان


11- همان /211


12- قصص/ 34


13- طه / 44


14- آل عمران / 159


15- نهج البلاغه / ترجمه شهیدی / حکمت 40/ حجرات :4


16- بقره :113/ انعام :143 و144 / طه 51 و52


17- نساء :135 / انعام :115 و 152


18- نباء /35


19- مؤمنون / 3

عالم محضر خداست درمحضر خدا گناه نکنید حضرت امام (ره)

hasantaleb

hasantaleb
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : شهریور 1387 
تعداد پست ها : 58933
محل سکونت : اصفهان
دسترسی سریع به انجمن ها