عضویت العربیة English
امام صادق علیه‌السلام: صله رحم و نیکى، حساب (قیامت) را آسان و از گناهان جلوگیرى مى‌کند. کافى، ج2، ص157

شبکه های اجتماعی، فراتر از ابزارهای تکنولوژیکی

شبکه های اجتماعی، فراتر از ابزارهای تکنولوژیکی
دوشنبه 2 اسفند 1389  10:47 ب.ظ



درباره ی تاریخچه، کارکردها، قابلیت ها و وضعیت شبکه های اجتماعی مجازی در ایران و جهان . . .     
شبکه های اجتماعی مجازی، سل جدیدی از وب سایت های اینترنتی هستند. در این وب سایت ها، کاربران اینترنتی حول محور مشترکی به صورت مجازی دور یکدیگر جمع می شوند و جماعت های آنلاین را تشکیل می دهند. هزاران شبکه ی اجتماعی در اینترنت فعال هستند که هر کدام بر مبنای موضوع خاصی راه اندازی شده اند. شبکه های اجتماعی زیادی با موضوعاتی از قبیل انگیزه های حرفه ای و شغلی، دوست یابی، علایق مشترک در حوزه های مختلف (سینما، ورزش، موسیقی)، زبان مشترک، ملیت مشترک، دین مشترک و غیره در فضای مجازی فعال هستند و هر کدام میلیون ها کاربر اینترنتی را جذب کرده اند. سایت های شبکه ی اجتماعی در سال های اخیر جایگاه قابل توجهی در اینترنت پیدا کرده اند و به رده ی پربیننده ترین های فضای مجازی راه یافته اند.
آمارهای مربوط به رفتار کاربران اینترنتی نشان می دهد گرایش به سایت های شبکه ی اجتماعی در سراسر دنیا همچنان رو به رشد است و این سایت ها در دنیای آینده ی اینترنت نقش بیشتری خواهند داشت. شبکه های اجتماعی یکی از انواع رسانه های اجتماعی محسوب می شوند. رسانه های اجتماعی در سال های اخیر در زندگی آنلاین و آفلاین کاربران اینترنتی آنچنان تاثیرگذار بوده اند که شکل های ارتباطات اجتماعی نیز از این رسانه های جدید تاثیر پذیرفته است.
● تولد شبکه های اجتماعی
هرچند که سایت های شبکه ی اجتماعی در چند سال اخیر است که در دنیای اینترنت جایگاه قابل توجهی پیدا کرده اند، ولی قدمت آنها به بیش از یک دهه پیش برمی گردد. از سایت سیکس دگری (SixDegrees) به عنوان نخستین شبکه ی اجتماعی یاد کرده اند. این وب سایت در سال ۱۹۹۷ راه اندازی شد و به کاربرانش اجازه می داد پروفایل (صفحه ای شخصی شامل مشخصات و تصاویر فردی) بسازند و لیستی از دوستان شان ایجاد کنند. نخستین تجربه ی شبکه ی اجتماعی موفق نبود و این سایت سه سال بعد تعطیل شد. اما در این فاصله چند سایت دیگر نیز با چنین رویکردی راه اندازی شدند. از جمله این سایت ها می توان به اشین اونیو (AsianAvenue) و بلک پلنت (BlackPlanet) اشاره کرد. اغلب شبکه های اجتماعی اولیه با هدف دوست یابی و سرگرمی راه اندازی می شدند.
لایوژورنال (LiveJournal) و رایز (Ryze) از جمله اولین شبکه های اجتماعی با اهداف حرفه ای بودند. لایوژورنال شبکه ی اجتماعی مبتنی بر مرور ژورنال ها بود و در رایز نیز کاربران می توانستند حول فعالیت های تجاری شان شبکه سازی کنند. راه اندازی شبکه ی اجتماعی رایز در سال ۲۰۰۱ شروع دومین موج از شبکه های اجتماعی بود که فعالیت این نوع وب سایت ها را از تمرکز بر حوزه ی سرگرمی خارج کرد. در ادامه ی همین موج بود که سایت لینکد این (LinkedIn) نیز راه اندازی شد که هنوز فعالیت آن به عنوان مهم ترین شبکه ی اجتماعی حرفه ای و تجاری ادامه دارد. در این سال ها شبکه ها ی اجتماعی، وب سایت های حاشیه ای در دنیای مجازی محسوب می شدند و هنوز وب سایت های کلاسیک «وب ۱»ی در اینترنت حرف اول را می زدند.
اصطلاح «وب ۱» اشاره به اینترنت در قرن گذشته دارد که کاربران نقشی کمرنگ در دنیای مجازی داشتند و استفاده از وب سایت های ایتترنتی اغلب فرآیند ارتباطی یک سویه از جانب رسانه به مخاطب بود. از سال های آ غازین هزاره ی جدید دنیای اینترنت وارد دوره ی «وب ۲» (Web ۲.۰) شد که در آن پایگاه های تعاملی اهمیت بیشتری پیدا کردند و نقش کاربران برجسته تر شد. در دوره ی «وب ۲» وب سایت های تعاملی که فعالیت شان برمبنای حضور کاربران پیش می رفت به تدریج اهمیت بیشتری پیدا کردند و شبکه های اجتماعی یکی از انواع این وب سایت ها بودند. با گسترش فضای وب ۲یی کم کم سروکله ی شبکه های اجتماعی جدی تر پیدا شد که در سال های بعد هر کدام به غول های اینترنتی تبدیل شدند. اورکات (Orkut)، های فایو (Hi۵)، مای اسپیس (MySpace) و فیس بوک (Facebook) مهم ترین این سایت ها بودند که همگی در سال های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ شروع به فعالیت کردند.
شبکه های عمومی و تخصصی
شبکه های اجتماعی را در ساده ترین تقسیم بندی می توان در دو گروه عمومی و خاص قرار داد. در شبکه های اجتماعی عمومی کاربران اینترنتی با انگیزه ها و اهداف مختلف حضور دارند و شبکه سازی مجازی شان را از طریق این وب سایت ها دنبال می کنند، ولی شبکه های اجتماعی خاص حول موضوعی ویژه شکل گرفته اند و تعداد کاربران شان نیز کم تر است. فیس بوک، اورکات و مای اسپیس مهم ترین شبکه های اجتماعی عمومی در دنیای اینترنت هستند. اما این شبکه های اینترنتی عمومی نیز اغلب در ابتدای فعالیت شان با تعریف محدودی آغاز به کار کرده اند و به تدریج عمومی شده اند. چنانکه فیس بوک که امروزه به بزرگ ترین شبکه ی اجتماعی دنیا تبدیل شده است در سال ۲۰۰۴ شبکه ی اجتماعی دانشجویان دانشگاه هاروارد بود. دایره ی کاربران فیس بوک در چند مرحله گسترش پیدا کرد تا اینکه در سال ۲۰۰۶ به همه ی کاربران اینترنت رسید. مای اسپیس نیز در ابتدا با تمرکز بر جذب کاربران نوجوان و جوان شروع به فعالیت کرد و «بند»های موسیقی از جمله گروه هایی بودند که از این وب سایت استقبال کردند.
در شبکه های اجتماعی عمومی هر نوع کاربری حضور دارد و اغلب دوستان و آشنایان آنلاین را می توان در آنها پیدا کرد، تعداد کاربران معروفت ترین این نوع شبکه ها اغلب به چندصد میلیون نفر می رسد. علاوه بر این ها، شبکه های اجتماعی خاصی نیز وجود دارد که بر محوریت موضوعی مشخص فعالیت می کنند. به عنوان مثال لست اف.ام (Last.fm) از جمله معروف ترین آنهاست که علاقه مندان به موسیقی را گردهم جمع کرده، یا گودریدز (GoodReads) که شبکه ی اجتماعی مخصوص علاقه مندان به کتاب است و فلیکر (Flickr) که وب سایتی برای علاقه مندان به عکاسی است. گاهی نیز فعالیت شبکه های اجتماعی بر محوریت کاربران متعلق به کشور یا زبان یا نژاد یا دین خاصی متمرکز است. مثلا کیو.زون (Qzone) که از بزرگ ترین وب سایت های دنیاست، شبکه ی اجتماعی چینی هاست. درباره ی طیف گسترده ای از موضوعات، شبکه های اجتماعی خاص ایجاد شده است که از طرفداران یک تیم فوتبال تا فارغ التحصیلان یک دانشگاه را شامل می شود. حتی درباره ی سگ ها و گربه ها نیز شبکه های اجتماعی راه اندازی شده است و صاحبان آنها می توانند با حضور در این وب سایت ها برای حیوانات شان پروفایل ایجاد کنند. تولد داگزتر (Dogster) و کتز تر (Catster) نشان داد که شبکه های اجتماعی نه تنها بر ارتباطات انسانی بلکه بر ارتباطات انسان با حیوان نیز تاثیرگذار هستند.
● آمارهایی درباره ی شبکه های اجتماعی
فیس بوک بزرگ ترین شبکه ی اجتماعی دنیا در حال حاضر حدود ۴۰۰ میلیون نفر کاربر دارد. اگر فیس بوک به جای دنیای مجازی در دنیای فیزیکی حضور داشت این تعداد جمعیت آنرا به یکی از چند کشور پرجمیعت دنیا تبدیل می کرد. به جز فیس بوک چندین شبکه ی اجتماعی دیگر نیز کاربران چند صد میلیون نفری دارند. در رده بندی برترین وب سایت های دنیا بر اساس آمار الکسا، فیس بوک در رده ی دوم قرار دارد و در لیست ۱۰۰ وب سایت برتر نام چندین شبکه ی اجتماعی دیگر نیز به چشم می خورد. فیس بوک در بسیاری از کشورها پربیننده ترین وب سایت محسوب می شود و در بیش از ۱۰۰ کشور محبوب ترین شبکه ی اجتماعی است.
فیس بوک در سه سال اخیر با رشدی جهشی به چنین جایگاهی رسید و توانست سایر رقبا را در بازار شبکه های اجتماعی پشت سر بگذارد. در فاصله زمانی سال های ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸ زمانی که کاربران در سایت فیس بوک صرف کردند رشدی ۵۶۶ درصدی پیدا کرد، این در حالی بود که زمان صرف شده در کل فضای اینترنت تنها ۱۸ درصد افزایش پیدا کرده بود. آمارهای اعلام شده از طرف گوگل نیز نشان می دهد نسبت تعداد بازدیدکنندگان مستقل از فیس بوک و سایر شبکه های اجتماعی به تعداد صفحات بازدید شده ی آنها حدود ۱۰۰ برابر است. آمار بیانگر این است که شبکه ها ی اجتماعی نه تنها به پربیننده ترین وب سایت های اینترنتی تبدیل شده اند، بلکه کاربران اینترنتی بیشتر زمان حضورشان در فضای مجازی را نیز در این وب سایت ها می گذرانند.
آمارهای مربوط به استقبال از شبکه های اجتماعی همچنان رو به رشد است. در هر روز حدود ۸۰۰ هزار نفر عضو جدید به فیس بوک می پیوندند، حدود سه میلیون عکس در فلیکر آپلود می شود، حدود ۳۰ هزار ساعت ویدئو در یوتیوب مشاهده می شود و آمارهای مربوط به سایر شبکه های اجتماعی نیز بدین ترتیب رو به افزایش است. با چنین آمار و ارقامی بی اغراق نیست اگر آینده ی اینترنت را در سلطه ی شبکه های اجتماعی بدانیم.
● قابلیت های شبکه های اجتماعی
استقبال از شبکه های اجتماعی از آن روست که کاربران اینترنتی می توانند برای اغلب نیازهای آنلاین خود در این وب سایت ها پاسخ مناسب بیابند. در شبکه های اجتماعی کاربران می توانند پروفایل های شخصی برای خودشان بسازند که شامل مشخصات، تصاویر، علاقه مندی ها و سایر موارد اینچنینی است. اما شبکه ای شدن این وب سایت ها از جایی آغاز می شود که هر کاربر لیستی از دوستان تهیه می کند و این پروفایل های شخصی به یکدیگر متصل می شوند. هر کاربر می تواند دوستان و آشنایانی که در همان شبکه ی اجتماعی حضور دارند را به لیست دوستان خود بیفزاید. همچنین کاربران می توانند با جست وجو در پروفایل های کاربران و مشاهده ی مشخصات آنها با افراد جدیدی آشنا شوند و لیست دوستان خود را گسترده تر کنند. اینها ابتدایی ترین امکانات شبکه های اجتماعی است و این وب سایت ها در سال های اخیر تلاش کرده اند، تا گزینه های بیشتری در اختیار کاربران خود قرار دهند. امکانی شبیه به وبلاگ ها و میکروبلاگ ها برای نوشتن مطالب کوتاه و یادداشت های روزانه و فضایی شبیه به سایت های عکس برای قرار دادن تصاویر شخصی، ایجاد فضایی شبیه به چت برای گفت وگوهای فوری میان کاربران، قابلیت ساختن اتاق های گفت وگو و صفحات هواداری شبیه به فروم های اینترنتی از جمله ساده ترین این امکانات است. شبکه های اجتماعی متناسب با نوع موضوع فعالیت شان امکانات دیگری از قبیل خبرخوان های اینترنتی، بازی های آنلاین، قابلیت آپلود کردن ویدئوها و فایل های کامپیوتری و برقراری ارتباط با سایر رسانه های شخصی را نیز در گزینه های شان دارند. بدین ترتیب می بینیم که اغلب امکاناتی را که کاربران اینترنتی پیش از این از طریق مراجعه به چندین وب سایت کسب می کردند، یک جا در شبکه های اجتماعی دریافت می کنند. پس بی دلیل نیست که کاربران بخش قابل توجهی از زمانی را که در اینترنت به سر می برند در شبکه های اجتماعی حضور دارند.
● شبکه های اجتماعی در ایران
کاربران اینترنتی ایرانی در استفاده از شبکه های اجتماعی همپای کاربران سراسر جهان حرکت کرده اند. همان طور که زمانی ایرانی ها در زمینه ی وبلاگ نویسی از جمله کشورهای پیشرو در دنیا محسوب می شدند، در استفاده از برخی شبکه های اجتماعی بین المللی نیز ایرانی ها زمانی در رده های بالا قرار داشتند. نخستین موج جدی فراگیر شدن شبکه های اجتماعی در ایران به استقبال از وب سایت اورکات (Orkut) بر می گردد. اورکات شبکه ی اجتماعی تحت مالکیت شرکت گوگل است که در سال ۲۰۰۴ به وسیله یکی از کارمندان این شرکت راه اندازی شد. اورکات به سرعت مورد توجه کاربران ایرانی قرار گرفت و ایرانی ها در کنار برزیلی ها، امریکایی ها و هندی ها به چهار ملیت برتر در این شبکه ی اجتماعی تبدیل شدند. تنها فیلتر شدن اورکات بود که توانست این وب سایت را از کانون توجه ایرانیان خارج کند. پس از فیلتر شدن اورکات نوبت به شبکه های اجتماعی ایرانی بود تا وارد دنیای مجازی شوند. از میان تجربه های ایرانی راه اندازی وب سایت های شبکه ی اجتماعی، تنها نمونه ی موفق و قابل توجه کلوب (Cloob) است که همچنان مورد اقبال کاربران داخل کشور قرار دارد و در سال های اخیر همواره از پایگاه های اینترنتی برتر ایران بوده است. علاوه بر چندین شبکه ی اجتماعی عمومی، چند شبکه ی اجتماعی تخصصی و حرفه ای ایرانی نیز راه اندازی شده اند که هنوز چندان مورد استقبال کاربران داخل کشور قرار نگرفته اند. دوره، شبکه ی اجتماعی دانشگاهیان ایران (Doreh) و یو۲۴، شبکه ی اجتماعی متخصصان ایران (u۲۴) از جمله دیگر تجربه های ایرانی هستند.
شبکه ی اجتماعی فیس بوک نیز که سال ها در ایران فیلتر بود در اواسط سال ۱۳۸۷ از فیلتر خارج شد و با استفبال گسترده ی کاربران در مدت کوتاهی به یکی از پربیننده ترین وب سایت ها در ایران تبدیل شد. رویدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری و طرح نام فیس بوک و چند شبکه ی اجتماعی دیگر به عنوان متهمان و تاثیرگذاران اتفاقات سیاسی، فیلتر شدن دوباره ی این وب سایت را به دنبال شد.
● شبکه های اجتماعی فراتر از ابزارهای تکنولوژیکی
شبکه های اجتماعی مجازی تنها ابزارهای تکنولوژیکی جدیدی نیستند که امکانات جالب توجهی را در اختیار کاربران اینترنتی قرار داده باشند. شبکه های اجتماعی را فراتر از گونه ای وب سایت می توان به عنوان رسانه های جدیدی در نظر گرفت که در ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی تغییراتی ایجاد کرده اند. چالش هایی که شبکه های اجتماعی در سال های اخیر با آنها مواجه بوده اند، حوزه هایی فراتر از فضای مجازی را تحت تاثیر قرار داده است. شبکه های اجتماعی از سویی به عنوان یکی از گونه های رسانه های اجتماعی امکانات تعاملی قابل توجهی برای کاربران اینترنتی فراهم کرده اند و در افزایش مشارکت شهروندان در برخی فرآیندها موثر بوده اند. از سویی این شبکه ها با آسیب های گسترده ای در حوزه هایی از قبیل حریم خصوصی، کپی رایت، اعتیاد مجازی، سوء استفاده از کودکان، دزدی اطلاعات و هویت و مواردی این چنینی مواجه بوده اند. چالش حریم خصوصی از مهم ترین مباحثی است که همواره درباره ی شبکه های اجتماعی مطرح بوده است.
کاربران اینترنتی در این شبکه ها بخشی از اطلاعات شخصی خود را در اینترنت منتشر می کنند که می تواند مخاطراتی برای آنها به همراه داشته باشد. وب سایت های شبکه ی اجتماعی حجم قابل توجهی از اطلاعات شخصی میلیون ها کاربر را در اختیار دارند و امکان سوء استفاده شرکت های تجاری و دولت ها از این اطلاعات همراه از دغدغه های اصلی مطرح شده درباره ی این شبکه هاست. این شبکه ها همچنین عرصه ی ارتباطات سیاسی را نیز متحول کرده اند. رویدادهای سیاسی سال های اخیر از انتخاب باراک اوباما به ریاست جمهوری امریکا گرفته تا ناآرامی های پس از انتخابات جمهوری اسلامی ایران، همگی متاثر از فعالیت های کاربران شبکه های اجتماعی بودند. در حوزه ی ارتباطات بین الملل نیز شبکه های اجتماعی محل توجه هستند و برخی کشورهای شرقی مانند چین و روسیه که دغدغه ی حفظ فرهنگ ملی برای شان اهمیت دارد با تقویت شبکه های اجتماعی بومی تلاش کرده اند کاربران شان را از شبکه های اجتماعی بین المللی که در مالکیت شرکت های امریکایی هستند، دور کنند. شبکه های اجتماعی همچنین بر شکل های سرمایه ی اجتماعی و اقتصادی و نحوه تبدیل آنها به یکدیگر نیز موثر بوده اند و عرصه ی اقتصاد را نیز بی نصیب نگذاشته اند.
افزایش توجه کاربران اینترنتی به شبکه های اجتماعی و رشد این سایت ها در فضای مجازی در کتار طرح چنین مسائلی باعث شده مطالعه ی علمی درباره ی شبکه های اجتماعی در مراکز دانشگاهی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. در کنار دانشکده های علوم کامپیوتری که نخستین کارهای پژوهشی درباره ی شبکه های اجتماعی در آنها آغاز شده، حالا مباحث مربوط به شبکه های اجتماعی در حوزه های علوم سیاسی، علوم اجتماعی، علوم ارتباطات، روان شناسی، مطالعات فرهنگی و غیره مورد توجه قرار گرفته است. شبکه های اجتماعی سهم قابل توجهی در دنیای آینده ی اینترنت خواهند داشت و تصمیم گیری و سیاست گذاری مناسب برای نحوه ی مواجه با آنها از طریق انجام مطالعات گسترده و رسیدن به شناخت دقیق امکان پذیر خواهد بود.

کریمی که جهان پاینده دارد               تواند حجتی را زنده دارد

 

دانلود پروژه و کارآموزی و کارافرینی

mohamadaminsh

mohamadaminsh
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : دی 1389 
تعداد پست ها : 25772
محل سکونت : خوزستان
دسترسی سریع به انجمن ها