عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

حکایت غم انگیز دیار قناتها

حکایت غم انگیز دیار قناتها
چهارشنبه 4 اسفند 1389  07:54 ق.ظ

خشکسالی و کمبود منابع آبی از دیرباز تاکنون بقای حیات را در بخشهای وسیعی از ایران به چالش کشیده و موجودیت سکونتگاه های انسانی و زیستگاه های طبیعی را تهدیدکرده است.

 
 

به گزارش واحد مرکزی خبر، در سالیان اخیر این بلای طبیعی زندگی ساکنان مناطق مختلف ایران زمین را به طور جدی تحت تاثیر قرار داده و بخش عمده ای از انرژی، امکانات و توان برنامه ریزی کشور مصروف مقابله با آن شده است.

البته خشکسالی و کمبود آب در سرزمین قنات های کهن، حکایت غم انگیزتری دارد. دیاری که روزگاری قنات های جوشان جریانبخش حیات در رگ پیکره زندگی محقر ساکنانش بود، اینک 12 سال است که زندگی مردمانش در سیطره خشکسالی روز به روز سخت تر می شود.

گناباد، جنوبی ترین شهرستان خراسان رضوی که سالهاست چنان آسمان بر زمینش بخیل شده است که به گفته شیبانی رییس اداره هواشناسی، با 140 میلیمتر متوسط بارندگی در 20 سال اخیر از کم باران ترین شهرستانهای استان محسوب می شود؛ رقمی که بیش از 100 میلیمتر از میانگین بارندگی خراسان رضوی و بیش از 120 میلیمتر از متوسط بارندگی در کشور کمتر است.

گناباد ؛ مهد کهن ترین قنات جهان، سالهای سخت خشکسالی رمق را از پیکره قناتهایش ستانده و 144 رشته از آن را به طور کامل خشکانده است.

مدیر امور آب گناباد می گوید: در این سالها مقدار آبدهی بیش از 550 رشته قنات در این شهرستان، 10 تا 90 درصد کاهش یافته است.

احمد تمامگر با اشاره به وجود 294 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق و 166 دهنه چشمه در این شهرستان می افزاید: بر اثر خشکسالی همه چشمه های این شهرستان خشکیده ، آبدهی بسیاری از چاهها به شدت کاهش یافته و آب آنها شور شده و سه دشت عمرانی، گناباد و گیسور به علت کسری مخزن، بحرانی و ممنوعه اعلام شده است.

وی با بیان این که همه منابع آبی شهرستان، زیرزمینی است، اضافه می کند: حد مجاز برداشت آب از دشت های این شهرستان سالانه بین 4 هزار و 198 تا 4 هزار و 555 ساعت است و این در حالیست که به طور میانگین هر سال حدود 6 هزار ساعت آب از این چاهها برداشت می شود و این مساله امسال موجب کسری مخزن بیش از 8 میلیون مترمکعب در دشت عمرانی، بیش از 3 میلیون مترمکعب در دشت گناباد و بیش از 5 میلیون مترمکعب در دشت گیسور شده است.

تمامگر همچنین به ناتوانی این اداره برای مقابله با روند حفر غیرقانونی چاه های آب اذعان و تصریح می کند: وقتی یک چاه غیرمجاز آب بسته می شود، پس از چند روز در محل دیگری چاه جدیدی حفر می شود و نیروی انسانی و امکانات لازم را برای مقابله با این روند نداریم.

حسین عبدالله زاده مدیرآب و فاضلاب روستایی گناباد هم خاطرنشان می کند: در سالهای اخیر عمق حفاری برای دستیابی به آب شرب در این شهرستان از 120 متر به 300 متر افزایش یافته و این در حالیست که کیفیت آب چاهها نیز به شدت افت کرده و آب آنها روز به روز شورتر شده است.

گفته های مدیر جهاد کشاورزی این شهرستان نیز مهر تاییدی بر رنجهای مردم این منطقه در 12 سال خشکسالی است.

محمد باقر جاهدی با بیان این که از جمعیت 70 هزار نفری شهرستان گناباد 12 هزار نفر به طور مستقیم از طریق کشاورزی و دامداری گذران زندگی می کنند، می گوید: خشکسالی زندگی روزمره را برای بخش گسترده ای از جمعیت این شهرستان دشوار کرده، انگیزه و امید به ادامه زندگی را به ویژه در روستاها به شدت کاهش داده و همچون زلزله ای خاموش روستاها را ویران و حیات آنها را به خطر افکنده است.

یکی از اهالی روستاهای گناباد دراین باره تصریح می کند: اگر حمایت نهادهایی مانند کمیته امداد نباشد، مردم از تامین نیازهای اولیه زندگی عاجز هستند.

حسینی با اشاره به تاثیر خشکسالی بر تولید زعفران که از منابع عمده درآمد مردم این منطقه است، می افزاید: در سالهای اخیر روستاییان مجبور شده اند یکی پس از دیگری پیازهای زعفران را از زمین بیرون آورند و به فروش رسانند یا به صورت قاچاق از کشور خارج کنند.

یکی دیگر از روستاییان گناباد نیز خاطرنشان می کند: روستاهای دیسفان و خانیک که روزگاری از مناطق عمده تولید میوه درگناباد بود اکنون به علت شیوع انواع آفات مانند کرم سرشاخه خوار که از پیامدهای خشکسالی است دیگر میوه سردرختی ندارد و بسیاری از این درختها در حال خشک شدن و از بین رفتن است.

مدیر جهاد کشاورزی گناباد هم اعلام می کند: خشکسالی در این مدت بیش از 2 هزار و610 میلیارد ریال به بخش کشاورزی این شهرستان خسارت وارد کرده است.

به گفته جاهدی همچنین خشکسالی در این 12 سال جمعیت دام سبک این شهرستان را 45 درصد کاهش داده و به 130 هزار راس رسانده است.

او ادامه می دهد: این در حالی است که تاکنون فقط 5/5 درصد از خسارت وارده به بخش کشاورزی و دامداری این شهرستان جبران شده است.

جاهدی تصریح می کند: خشکسالی، خدمات دولت را در ایجاد امکانات رفاهی در روستاها کمرنگ و روند مهاجرت را تسریع کرده است.

رییس اداره منابع طبیعی گناباد نیز با بیان این که افت منابع آبی این شهرستان سبب خشک شدن مراتع شده است ادامه می دهد: به علت خشکسالی میزان تولید علوفه در گناباد در سالهای اخیر از 53 هزار به 32 هزار تن در هکتار کاهش یافته که معادل حدود 60 درصد کاهش است.

عبدالکریم شاهرخیان تعیین دقیق خسارات وارده به عرصه های منابع طبیعی این شهرستان را با توجه به وسعت زیاد عرصه ها دشوار می داند و تصریح می کند: در برآوردی نسبی، خشکسالی بیش از 710 میلیارد ریال به مراتع، جنگلها و آبخیزداری گناباد خسارت وارد کرده است.

افزون بر اینها گفته های رییس اداره محیط زیست گناباد هم وجه دیگری از پیامدهای ناگوار این پدیده را در این شهرستان نمایان می کند.

محمدرضا اسدی پور با اشاره به خسارات گسترده خشکسالی در2 منطقه حفاظت شده "هنگام" و"هلالی" این شهرستان می گوید: خشکیدن 95 درصد چشمه ها و90 درصد قنوات موجود در مناطق حفاظت شده گناباد، بارندگیهای کمتر از 100 میلیمتر در سالهای اخیر و تبخیر سالانه بیش از 2 هزار و 770 میلی متری منابع آبی موجب کاهش منابع غذایی و تاثیر بر زاد و ولد و تخم گذاری وحوش و در نتیجه کوچ دسته جمعی یا مرگ آنها شده است.

او ادامه می دهد: دهها آبشخور وحوش این شهرستان بر اثر خشکسالی پی درپی از بین رفته و دهها راس حیوان وحشی تلف شده که بیشترین تلفات مربوط به کفتار، گرگ، تشی، کبک، بزمچه، سمور، بزغاله وحشی و آهوست.

رییس اداره محیط زیست گناباد می افزاید: اقدامات دولت در ساخت انبار علوفه، کاشت دانه و نهال، ساخت بند خاکی، نصب مخازن و تلمبه بادی، آبرسانی با تانکر و ساخت آبشخور وحوش آثار تخریبی خشکسالیهای پی درپی در مناطق حفاظت شده را از بین نبرده است.

معاون جهاد کشاورزی گناباد هم می گوید: شوری آب در بسیاری از چاههای کشاورزی این شهرستان از 6 هزار واحد به 19 هزار واحد افزایش یافته و آب این چاهها غیرقابل استفاده شده است.

محمد صبور با اشاره به تبعات گسترده خشکسالی در این شهرستان می افزاید: افت شدید سفره های آب زیرزمینی و خشکیدن چشمه ها، قنوات و چاه های آب دامداری، افزایش فرسایش خاک و سیل خیزی، فقر مراتع، گرانی علوفه، سوء تغذیه، کاهش وزن و بیماری دامها، افت تولید شیر و کاهش پشم احشام، افزایش آفات از جمله ملخ و گسترش بیابانها بخشی از آثار سوء خشکسالی در شهرستان گناباد است.

یکی از کارشناسان ارشد سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی هم تصریح کرد: خشکسالی فقط بی آبی نیست، بلکه پدیده ای است که به محیط زیست، تولید، شیوه زندگی، آلودگی آبهای زیرزمینی و تولید ناخالص داخلی آسیب می زند.

محمد صادقی ادامه داد: دستگاههای اجرایی باید راهکارهای سازگاری و مقابله با خشکسالی را جدی بگیرند و توسعه و آموزش فناوریهای مربوط به آبخیزداری و آبخوان داری و ترویج دانش بومی برای انتقال، توزیع و مصرف بهینه آب را در صدر برنامه های خود قرار دهند.

وی افزود: بهره گیری از فناوریهای مربوط به بازیافت آب و جلوگیری از اتلاف و آلوده شدن آن، توجه به قیمت واقعی آب، جداسازی آب آشامیدنی از آب غیر شرب برای روستاییان و ساخت مجتمع های آبی روستایی می تواند مسوولان و مردم را در مقابله با این پدیده طبیعی یاری کند.

صادقی خاطرنشان کرد: توسعه کشاورزی به سمت کاهش مصرف آب با تکیه بر روش‌های نوین آبیاری، انتخاب ارقام و گونه‌های گیاهی مقاوم به کم آبی و سازگار با آب و هوای هر منطقه و واگذاری مدیریت بخش آب کشاورزی به وزارت جهاد کشاورزی از دیگر راهکارهای کاهش آثار سوء خشکسالی است.

وی تاکید کرد: تدوین یک برنامه علمی، فنی و کارشناسی برای دوره ای20 ساله در زمینه خشکسالی و ارائه آن به قوه مقننه برای تخصیص اعتبارات ویژه و فوق‌العاده در این حوزه اهمیت ویژه ای دارد.

کارشناس ارشد جهاد کشاورزی خراسان رضوی با تاکید بر جایگزینی مدیریت ریسک با مدیریت بحران در مقابله با خشکسالی تصریح کرد: مدیریت بحران اجازه می دهد حادثه ای روی دهد و سپس شرایط بحران را مدیریت کند، حال آنکه در مدیریت ریسک، ضریب خطر با برنامه ریزی کاهش می یابد.

اگر چه خشکسالی پیامدهای ناگوار فراوانی را بر زندگی بر جای می گذارد، اما این بلای طبیعی به خودی خود خطر نیست بلکه نگاه منفعل به این پدیده آن را خطرناک می کند.

نگاهی که اغلب صبر می‌کند تا خشکسالی روی دهد آنگاه برایش اتاقهای بحران تشکیل می دهد و گناباد نیز تابلوی کوچکی است که مجموعه ای از آثار منفی این نگاه منفعل را به تصویر کشانده است.

این در حالی است که اگر برنامه ریزی ها در عرصه مدیریت متاثر از نیازهای بوم ‌شناختی تعریف شود، هیچ تنش آب و هوایی نخواهد توانست پیکره هیچ دیاری را با جراحتی ژرف مواجه سازد.

آنروز .. تازه فهمیدم .. 

 در چه بلندایی آشیانه داشتم...  وقتی از چشمهایت افتادم...

hojat20

hojat20
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : تیر 1388 
تعداد پست ها : 42154
محل سکونت : بوشهر
دسترسی سریع به انجمن ها