عضویت العربیة English
امام جواد علیه السلام: کسى که عمه ام را در قم زیارت کند پاداش او بهشت است. کامل الزیارات ص 324

فرهنگ معذرت خواهي در خانواده

فرهنگ معذرت خواهي در خانواده
پنج شنبه 5 اسفند 1389  02:12 ق.ظ

نتایج تحقیقات علمی كه توسط روان شناسان انجام شده نشان می‌دهد كه "عذرخواهی" می‌تواند به افزایش سطح اعتماد بین فردی منجر گردد. اعتماد، حالت ارزشمندی است كه در روابط بین فردی به خصوص در روابط افراد خانواده همیشه مورد جستجو و ارزیابی قرار می‌گیرد.
كسی كه به راحتی برای عمل اشتباهی كه انجام داده عذرخواهی می‌كند، به طور تلویحی به دیگران نشان می‌دهد كه مسئولیت عملی را كه انجام داده پذیرفته و آن را با دلایل ساختگی توجیه نمی‌كند و گناه خود را به گردن این و آن یا حوادث خارج از كنترل نمی‌اندازد. به عبارت دیگر این بدان معنی است كه با شخصی مسئولیت پذیر روبرو هستیم. انسان‌های مسئولیت پذیر ارتباطات مناسب و گسترده‌ای با دیگران دارند، دارای احساس عزت نفس بوده و در خود و دیگران احساس آرامش و اعتماد ایجاد می‌كنند، به خود و به دیگران احترام می‌گذارند، جرأتمند بوده و می‌توانند احساسات بد و خوب خود را به شیوه‌های مناسب ابراز كنند به همین سبب می‌توانند به راحتی عذرخواهی نمایند.
اولین و مهم‌ترین امتیاز معذرت خواهی همانا مسئولیت پذیری فرد است. منظور ما از مسئولیت پذیری فقط این نیست كه شخص امور محوله را به خوبی انجام دهد، بلكه معنی اساسی آن این است كه شخص توان پاسخ گویی داشته باشد بدین مفهوم كه قادر است پاسخ و واكنش مناسب را انتخاب كرده و دائماً شرایط و اوضاع محیطی خود را مورد ملامت قرار ندهد. اغلب از زبان افراد غیر مسئول می‌شنویم كه می‌گویند: من این طور بار آمده ام، كاری از دست من بر نمی‌آید، نمی‌شود، مجبور بودم آن كار را بكنم، مجبورم كردی و....
گویی این افراد طرفدار نظریه جبرگرایی هستند كه به سه شكل عنوان می‌شود:
جبرژنتیكی: یعنی آن چه هستم و آن چه انجام می‌دهم ارثی است، به عنوان مثال ممكن است در مكالمات آنان چنین عبارتی را بشنویم: "اصولاً در خانواده ما همه زود از كوره در می‌روند!!" یا: "من به به دائی خودم رفته ام، او هم خیلی زود جوش می‌آورد!!" گویی این ویژگی‌ها و صفات به او ارث رسیده و دیگر هیچ كاری نمی‌تواند بكند، پس مسئولیت از گردن او ساقط می‌شود بنابراین نیازی به معذرت خواهی هم نیست.
جبر روانی: یعنی آن چه هستم و انجام می‌دهم حاصل تربیت غلط من است، مثلاً می‌گویند: "كسی نبوده به من یاد بدهد چگونه خوب رفتار كنم!!" یا: "ما این جوری تربیت شدیم دیگه!!!" چنین افرادی نیز خطاهای خود را به گردن والدین و مربیان خود می‌اندازند و مسئولیت اراده و مدیریت رفتارهای خود را نادیده می‌گیرند.
جبر محیطی: آن چه هستم و انجام می‌دهم ناشی از رفتار و عكس العمل اطرافیانم (همسرم، رئیس‌ام، بچه هایم) یا شرایط اقتصادی است. به عبارت دیگر می‌خواهند بگویند شرایط محیطی پیرامون آنان باعث شده چنین خطاهایی را مرتكب شوند. به عنوان مثال ممكن است پدر تند خوبی خود نسبت به اعضای خانواده را به خستگی و استرس ناشی از مسایل كاری و مالی ارتباط دهد. او نیز مسئولیت كنترل رفتار و هیجانات خود را نادیده گرفته است.
كلام این افراد نشان می‌دهد كه می‌خواهند به بهانه وراثت، شرایط روانی یا محیطی و حتی ستارگان (چون متولد فلان سال یا ماه هستم ویژگی من چنین و چنان است !) از زیر بار مسئولیت رفتارهای خود شانه خالی كنند. واضح است كه این افراد نمی‌توانند خالصانه و صمیمانه عذرخواهی كنند.
بنابراین برای انجام یك عذرخواهی خالصانه و صمیمانه، بهتر است قبول كنیم خود ما همیشه و در هر شرایطی مسئول رفتار و گفتارمان هستیم.
چرا عذرخواهی سخت است؟
oغرور و توهم این كه معذرت خواهی، نشان از ضعف شخصیت است و موجب سرشكستگی مان می‌شود و این تصور غلط كه نباید كم بیاورم !
oیك اجبار فكری غلط كه به ما می‌گوید یك انسان كامل و خوب نباید هیچ گاه اشتباه كند !
oاین فكر غلط كه اگر معذرت خواهی كنم حتماً طرف گستاخ و جسور خواهد شد !
oچون بزرگ‌تر این جمع یا خانواده هستم، مایه شرمندگی و آبروریزی است اگر معذرت خواهی كنم !
oبه علت تعصب و تفكر قالبی (تفكر قالبی به نوعی از عقاید قدیمی و بدون نقد و بررسی گفته می‌شود كه از طریق بزرگ ترها و یا خرده فرهنگ‌های محلی یا خانوادگی به ما می‌رسند. مثلاً این فكر كه یك فرد بزرگ‌تر نباید معذرت خواهی كند و فقط كوچك تر‌ها باید معذرت خواهی كنند. یا این فكر كه اهالی فلان شهر همه خسیس هستند از نمونه تفكرات قالبی هستند).
در صورتی كه تحقیقات نشان داده و عقل سالم می‌گوید تمام این افكار نادرست است.
انگیزه‌های مهم برای عذرخواهی چیست؟
بازسازی یا حفظ رابطه‌ای كه در حال ویران شدن است، رایج‌ترین انگیزه برای یك عذرخواهی به حساب می‌آید. فرقی نمی‌كند كه این رابطه، چه جور رابطه‌ای باشد. چه یك رابطه دوستانه باشد، یا رابطه با یك همكلاسی، همكار و یا اعضای خانواده، گاهی اوقات، همین كه كسی را آزار می‌دهیم، نیرویی از درون، ما را وادار می‌كند كه از آن شخص عذرخواهی كنیم ـ ولو این كه هیچ رابطه‌ای با او نداشته باشیم ـ‌تنها انگیزه مان در این مواقع، از بین بردن نگرانی و رنجش آن شخص است. این انگیزه، انگیزه والایی است.
به طور كلی در روابط بین اعضای خانواده نقش معذرت خواهی بسیار پررنگ می‌باشد و تأثیر به سزایی در تحكیم و تلطیف عواطف جاری در فضای خانواده می‌گذارد. عذرخواهی صمیمانه اگر بین زوجین وجود داشته باشد در ایجاد احساس اعتماد، عشق و محبت تأثیری شگرف دارد و به این معنی است كه مسئولیت رفتار اشتباه خود را به عهده می‌گیرم و هیچ برتری بر تو ندارم. واضح است چنین پیامی چه نقش بزرگی در ایجاد احساس اعتماد به نفس زوجین خواهد داشت و منتهی به رضایت از زندگی زناشویی خواهد شد. اما معمولاً دو دلیل دیگر هم برای معذرت خواهی وجود دارد كه البته شأن و منزلت انگیزه‌های قبلی را ندارند.
یكی، تخفیف در مجازات است و دیگری، رهایی از عذاب وجدان. خیلی‌ها هستند كه معذرت خواهی می‌كنند فقط برای فرار از تنبیه، مثلا قاتلی را در نظر بگیرید كه از قاضی یا از خانواده مقتول معذرت خواهی می‌كند، فقط برای این كه در مجازات او تخفیف قائل شوند و....
به هر حال فارغ از این كه انگیزه و علت عذرخواهی چه باشد، آن چیزی كه باعث می‌شود یك معذرت خواهی تأثیر كند،‌جابه جا شدن احساس شرم و احساس قدرت بین طرفین معذرت خواهی است. ما با عذرخواهی، شرمی را كه در وجود یك شخص دیگر تزریق كرده بودیم، از او می‌گیریم و آن شرم را به خودمان برمی گردانیم. در عوض، به كسی كه مورد رنجش و آزارمان قرار گرفته بود، این قدرت را می‌دهیم كه ما را ببخشد یا نبخشد.
عذرخواهی مناسب چیست و چگونه انجام می‌شود؟
عذرخواهی، در واقع جبران یك خسارت روحی، جسمی یا مالی است. برای این جبران، لازم است كه معذرت خواهی كننده، احساس شرمندگی‌اش را به زبان بیاورد. در عذرخواهی، اگر چه كلمات خیلی مهم اند، اما معمولاً كفایت نمی‌كنند. بیان صریح این كه: "به من بگو چه كار كنم تا از من بگذری و مراببخشی؟" در خیلی از موارد لازم است. گاهی از اوقات ممكن است جبران خسارت‌های مالی كه به شخصی وارد آورده اید، ضرورت پیدا كند. مثلاً ظروفی را در عصبانیت شكسته اید یا... البته در بیان چنین كلماتی هم باید خیلی احتیاط كنید تا به فرد مقابل تان برنخورد: "به من اجازه بده این خسارت را جبران كنم." "می خواهم این احساس شرم لعنتی، دست از سرم بردارد." تهیه یك هدیه مناسب هم تأثیر یك عذرخواهی شفاهی را چند برابر می‌كند.
عذرخواهی، خیلی بزرگ‌تر از آن چیزی است كه اغلب مان فكر می‌كنیم. حفظ حرمت اشخاص و حفظ حرمت خودمان به جای خود ؛ اما باید قبول كرد كه عذرخواهی می‌تواند از ارزش‌های انسانی هم پاسداری كند. چه بین دو نفر، چه بین چندین نفر، چه بین اعضای خانواده و چه بین دولت‌ها و ملت ها.
معذرت خواهی در عمل آن قدرها هم كه فكر می‌كنیم، ساده نیست. عذرخواهی صحیح، راه و رسم خودش را دارد. یعنی اجزای مشخصی دارد كه اگر حق هر یك از این اجزا به درستی ادا نشود، احتمال شكست خوردن و پذیرفته نشدن معذرت خواهی ما كم نیست. اول از همه باید در درون خودمان بپذیریم كه اشتباه كرده‌ایم و مسؤولیت اشتباه مان را قبول كنیم. اما پس از این نكته ذهنی، نكات عینی دیگری هم هستند كه به كار بستن شان، تأثیر عذرخواهی را دو چندان می‌كند.
در معذرت خواهی باید از اشتباه مان اسم ببریم. مثلاً چنین كلماتی برای یك عذرخواهی مناسب نیستند: "اگر باعث آزارتان شده ام، ببخشید"... "اگر به دلیلی از دست من دلخور شده ای، معذرت می‌خواهم"... بهتر است كه اشتباه تان را هم ذكر كنید. مثلاً بگویید: "من واقعاً اشتباه كردم كه پشت سرت حرف زدم. مرا ببخش...."
اشاره به این كه ما خودمان هم متوجه شده‌ایم عملی كه از ما سر زده، اشتباه بوده و باعث دلخوری فرد مقابل مان شده، مهم است. مثلاً: من می‌دانم كه خندیدنم در كلاس، باعث دلخوری ات شد. به همین خاطر، با تمام وجودم از تو معذرت می‌خواهم، مرا ببخش....
عنصر دیگری كه یك عذرخواهی را موثر می‌كند، توضیح این مطلب است كه چرا و چگونه، این رنجش خاطر به وجود آمده است. نباید بگذاریم ابهامات ذهنی فردی كه از ما رنجیده است، سرجایش باقی بماند. یك توضیح خوب و صادقانه می‌تواند خیلی از این ابهامات ذهنی را رفع و رجوع كند. مثلاً ممكن است توضیحات تان چیزهایی از این قبیل باشد: خسته بودم، حالم خوب نبود، ذهنم به بیماری مادرم مشغول بود، حواسم نبود و... قول می‌دهم كه چنین اتفاقی دیگر تكرار نشود.
بخش مهمی از توضیح ما باید به همین نكته اشاره كند كه آن چه مرتكب شده ایم، عمدی نبوده و قصد توهین و بی‌احترامی نداشته ایم. این اشاره، به شخصی كه از ما رنجیده، اجازه می‌دهد كه دیگر در مقابل ما احساس راحتی كند و در برابرمان موضع خصمانه نگیرد.
یك معذرت خواهی خوب، هم چنین باید صادقانه و صمیمانه مطرح شود تا زمانی كه ما به شرم و احساس گناه و پشیمانی خودمان اعتراف نكرده ایم، معمولاً طرف مقابل متوجه نمی‌شود كه آیا ما از عمل مان واقعاً پشیمانیم یا نه. حس نگرانی و شرمندگی ما به هنگام عذرخواهی، به فرد مقابل می‌فهماند كه ما نگرانیم از این كه مبادا رابطه دو طرفه مان به هم بریزد. این اظهار شرمندگی، در واقع، یك احترام مضاعف به شخصی است كه از ما رنجیده است.
البته زمان هم عنصر مهمی به شمار می‌آید. كی عذرخواهی كنیم؟ برای یك رنجش ساده، مثلاً وقتی كه حرف كسی را قطع می‌كنیم و اصطلاحاً وسط حرفش می‌پریم، اگر بلافاصله عذرخواهی نكنیم، ممكن است دیگر دیر شود و عذرخواهی مان تأثیرش را از دست بدهد. برای یك دلخوری شدید، مثلاً بابت این كه یك نفر را در جمع تحقیر كرده ایم، بلافاصله عذرخواهی كردن، صورت خوشی ندارد. حتی كار را بدتر می‌كند. چون حواس همه جمع، روی آن موضوع متمركز می‌شود و دلگیری فرد را از ما بیشتر می‌كند. برای عذرخواهی در چنین مواردی، باید سنجیده‌تر و حساب شده‌تر اقدام كنیم.
هنگام عذرخواهی به نكات زیر توجه داشته باشیم:
oگذشته را یادآوری نكنیم: به چیزی كه اكنون در حال روی دادن است توجه كنیم.
oبه همسر یا فرزندمان بگوییم كه دشمن او نیستیم؛ اگر به آرامی در مورد موضوعی توضیح می‌دهیم و فرزندتان به یك باره صدایش را بالا برده و از كوره در می‌رود كافی است به طرفش رفته و او را نوازش كنید دست خود را به آرامی در دستش قرار دهیم تا بفهمد كه این مجادله بی‌اهمیت است.
oمشكل‌ترین كلمه را به زبان بیاوریم: یك عذرخواهی واقعی می‌تواند یكی از دشوارترین پیشنهاداتی باشد كه ما ارائه می‌دهیم ! برخلاف تصور عموم همه افراد قادر به زبان آوردن این كلمه بوده و تا به حال هیچ كس بعد از گفتن آن دچار خطر جدی نشده است.
oجمله‌ای دلپذیر به او بگوییم: گاهی اوقات فراموش كردن حرف‌های آزار دهنده كسی كه دوستش داریم مشكل به نظر می‌رسد اما اگر چیزی قابل تعریف را با آن بیامیزیم رو به رو شدن با مسائل بسیار آسان‌تر خواهد شد.
oبگوییم كه دوستش داریم: هنگامی كه می‌خواهیم به حالت آشتی و صلح برگردیم به همسر یا فرزندان بگوییم كه دوستشان داریم. اطمینان دادن در مورد این موضوع كه احساس ما نسبت به همسر و یا فرزندمان هیچ گاه و تحت هیچ شرایطی تغییر نخواهد كرد، بسیار خوب است.
* ناهید نقیب امینی
* كسی كه برای عمل اشتباهش عذرخواهی می‌كند به دیگران می‌فهماند كه مسئولیت عملی را كه انجام داده می‌پذیرد و آنرا با دلایل ساختگی توجیه نمی‌كند و گناه خود را به گردن این و آن ویا حوادث نمی‌اندازد
* عذرخواهی صمیمانه تأثیر بسزایی در تحكیم و تلطیف روابط و عواطف دارد و باعث ایجاد حس اعتماد و محبت می‌شود

عالم محضر خداست درمحضر خدا گناه نکنید حضرت امام (ره)

hasantaleb

hasantaleb
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : شهریور 1387 
تعداد پست ها : 58933
محل سکونت : اصفهان
دسترسی سریع به انجمن ها