عضویت العربیة English
امام علی علیه‌السلام: برترین جهاد آن است که انسان روز خود را آغاز کند در حالى که در اندیشه ستم کردن به احدى نباشد. من لا یحضر الفقیه، ح 5762

سنت معنوی نبی در دوره مدرن

سنت معنوی نبی در دوره مدرن
پنج شنبه 5 اسفند 1389  02:25 ق.ظ

باز اندیشی سنت نبوی در دوره مدرن نسبت به آنچه در سابق بوده تفاوتی اساسی دارد؛ عالم مدرن اقتضائات خاص خود را دارد و در نتیجه باز اندیشی متفاوتی را می طلبد. سخن بر سر چگونگی تجدید سنت نبوی از حیث معنوی است.
در تعریف سنت نبوی معمولا گفته می شود که عبارت است از قول، فعل و تقریر پیامبر(ص). این تعریف از سنت نبوی، در نزد اصولیون به عنوان یکی از منابع احکام و مقررات شرعی متداول است؛ اما آنچه از این تعریف در فقه اسلامی مورد توجه است، صرفا شان رسالت یا به اصطلاح عرفانی جنبه «الی الخلقی» پیامبر(ص) است.
از این جنبه، سنت نبوی فقط شامل احکام ظاهر فردی و مدنی است؛ یعنی قول و فعل پیامبر(ص) از آن جهت که رسول است؛ اما باطن و حقیقت رسالت، شأن معنوی یا «ولوی» ایشان است که همان جنبه «الی الحقی» است. از این جهت، پیامبر(ص) نگرش دیگری به حقیقت، هستی، معرفت دارد و راه وصول به حق را نشان می دهد.
در اینجا پیامبر(ص) هادی است. از این حیث سنت نبوی دو جنبه دارد: جنبه رسالتی و جنبه ولایتی. «ولایت» مغز و باطن رسالت است، رسالت مقام انذار است و ولایت مقام تبشیر.طبعا بدون جنبه باطنی سنت، جنبه ظاهری مانند جسدی است که فاقد روح است.از این جهت، ولایت امری نیست که پس از رحلت پیامبر(ص) به پایان برسد بلکه پس از وی مساله ولایت برجسته می شود و از آنجایی که معارف موجود در باطن سنت نبوی ناگفتنی و نانوشتنی است و تنها قلوب مومنان (اهل معرفت) پذیرای آن بوده، (این معارف) سینه به سینه نقل می شده است، مانند حلقه های یک زنجیر که حافظ این معانی بوده است، چنانچه در سلسله عارفان مسلمان می بینیم. اینها همواره مجددان سنت نبوی بوده اند. تقسیم سه گانه عارفان از شریعت، طریقت و حقیقت ناظر به همین تجدید سنت نبوی در همه ابعاد آن در طول تاریخ خود بوده است. این تجدید سنت از سوی عارفان هنگامی صورت می گرفت که عده ای سنت نبوی را منحصر به شریعت می کردند.
در تقابل با این ادعا که پیامبر (ص) هیچگاه احوالات ایمانی و معنوی نداشته و فقط اهل ظاهر بوده، عارفان بر ایمان تاکید داشتند. آنها معتقد بودند که اگر این جنبه از سنت نبوی حفظ و تجدید شود، شریعت نیز استمرار می یابد.لفظ «سنی» در متون عرفانی به کسی اطلاق می شود که اعتقاد سلیم به سنت معنوی نبوی دارد. در حالی که در جنبه فقهی، بر درست بودن عمل بیش از درست بودن نظر و عقیده تاکید می شود. در طول تاریخ اسلام، همواره طرفداران شریعت، معتقدان به جنبه باطنی سنت را به شکل های مختلف طرد می کردند. در دوران صفویه نیز آنها را به «رفض» متهم ساختند. حتی امروزه با وجود اینکه افرادی چون سید حیدر آملی و ملا عبدالرزاق کاشأنی تقسیم سه گانه حقیقت، شریعت و طریقت را مکررا در آثار خود به کار برده اند، علمای دیگر می گویند که «تفکیک دو عنوان شریعت و طریقت از جمله بدعت هایی است که اینان (اهل عرفان) احداث کرده اند و پیروان این دو تفکیک باطل هستند» این در حالی است که معاصرانی چون علامه طباطبایی به ویژه در کتاب «رسالت تشیع در دنیای امروز»، معتقدند ما باید دیگران را به این امر دعوت کنیم که در تشخیص رابطه شریعت و طریقت (که از نظریه های خصوصی برخی از سلسله ها دانسته می شود) به نظر کلی اسلام و خود سنت رجوع شود.
آنچه تاکنون ذکر شد به بازاندیشی سنت نبوی در گذشته اختصاص داشت؛ اما امروزه در دوره ای زندگی می کنیم که هویت آن در نفی سنت در معنای عام آن است. اصالت دادن به «من» (cogito) که با دکارت آغاز می شود، خود در معنای نفی سنت مسیحی است.
البته سنت شکنی تفکر مدرن برای ما این امکان را نیز فراهم می آورد که به سرچشمه اصیل سنت باز گردیم و با زدودن و رفع حجاب هایی که در طی قرون سنت حقیقی را پوشانده، متوجه حقیقت سنت نبی و ابعاد مختلف آن شویم. اما باز اندیشی سنت نبوی در دوران مدرن نیاز به تامل دقیق در چند نکته دارد: نخست آنکه متوجه باشیم که سنت نبوی ابعاد و جنبه های مختلفی دارد که از هم جدایی پذیر نیستند. شریعت تنها یک جنبه از سنت است. ما نباید در دام جریان های قشری گرا از سنت بیفتیم. با تاکید صرف بر عمل، اسلام به یک ایدئولوژی سیاسی و عاری از هر نظری تبدیل می شود. حال آنکه از سنت نبوی آموخته ایم عمل دینی باید تابع نظر دینی باشد. هر عملی ملاک دینی بودن نیست.همین جنبه از سنت نبوی است که امروزه در جهان از آن تحت عنوان «اسلام هراسی» یاد می شود و سعی در تخریب آن دارند. جنبه ولوی و معنوی سنت نبوی، راه ایمان و اخلاق را می آموزد. ایمانی که به اسلام نرمی می دهد و تخلق به اخلاق ایمانی را میسر می سازد. با توجه به ماهیت شریعت شکن مدرنیته در دنیای امروز اگر شریعت نتواند بعد معنوی خود را حفظ کند، مخاطب خود را از دست دهد.جنبه دیگر سنت نبوی، حقیقت آن است؛ یعنی آن نگرش خاص نبی به هستی. طرفداران شریعت، بیشتر بر جنبه های عملی مدرنیته انگشت تاکید گذاشته اند و آنها را برجسته کرده اند، حال آنکه جنبه حقیقتی سنت، ما را مجهز به یک دیدگاه و نگرش نسبت به هستی در برابر نگرش خاص مدرن می سازد. این مساله برای ما از هر گونه نصیحت اخلاقی بالاتر است؛ باید در بعد حقیقت نبی دریابیم نظر وی به هستی، مبدا، خداوند و... چیست؟ بنابراین بازاندیشی سنت نبوی در دوران مدرن شرط تجدید تفکر اسلامی در دوران مدرن است.
چنان که سنت مسیحی در دوران مدرن ناچار به این کار شد، این باز اندیشی زمانی موثر و حقیقی خواهد بود که متذکر به تمام شئون سنت در عالم مدرن و نیز مقرون معرفت عمیق به عالم مدرن شود. در چنین وضعیتی است که فعل نبی در مقام شریعت و قول نبی در مقام طریقت و احوال و نظر نبی در مقام حقیقت در کنار یکدیگر سنت را شکل خواهند داد. پایگاه آفتاب

عالم محضر خداست درمحضر خدا گناه نکنید حضرت امام (ره)

hasantaleb

hasantaleb
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : شهریور 1387 
تعداد پست ها : 58933
محل سکونت : اصفهان
دسترسی سریع به انجمن ها