عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر که حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار او است. بحارالأنوار، ج43، ص261

نگرش اجمالی به انارک

نگرش اجمالی به انارک
یک شنبه 19 تیر 1390  07:54 ب.ظ



آنچه در پيش رو داريد اثري است از اينجانب كه بدنبال مطالعاتي در مورد انارك ( از توابع نائين) بويژه مطالعه كتاب انارك نوشته آقاي محمد علي ابراهيمي اناركي نگاشته شده است . با خواندن اين مقوله شما مي توانيد به اطلاعات جامعي در مورد اين شهر ومردم دوست داشتني آن پيدا كنيد.بزودي اين مجموعه بصورت مجلد به بازار خواهد آمد



پيشگفتار



قرن ها پيش، بزرگ مـردان و شير زناني با سـكونت در گوشـه اي از كويـــر مـركـزي



ايـــران حماسـه اي بــزرگ را بنـا نهـادنـد كه تا به امروز جاري است0 آنان با دستان



پــر توان خويش ، خشونت كوير راتدبير كردند.از دل زمينهاي تفتيده، چشمه هايي



جوشان جاري شد، آب انبارها به كمك قناتها تشنـگان در مسير راسيراب نمودند،



بوته هاي سبز در مـزارع وسپـس درخـتان تنومند در باغات سر بر افراشتند، سپس



مهاجران در كنار بوميان رحل سكونت افكندند ، براي خود سرپناهي ساختند كه



خشت وگل آن بدست خودشان تهيه شده بود. در سركـوب يورش ياغيان در ادوار



مختلف با يكديگر ، همدل و همرزم شدند ، خسته از رزم ولـي با سينه اي ستبر از



عزت وافتخار ، دل كوهها را براي رسيدن به كاني هاي با ارزش شكافتند .



اگرچه به تكه ناني ساختند ولي ذوقشان از سر سوزنها فراتـر مي رفت0بدين سان



آن حماسه ماندگاري خود را حفظ كرد،



حماسه اي بنام انارك كه جوانان امـروزي به آن افتخار مي كنند،حتي آناني كه به



هر دليل از ديار خود دور مانده اند .



آنچه مي خوانيد نگرشي اجمالي بر اين ديار است.





تاريخچه

انارك ، سرز ميني ا ست محصور در ميان چند كوه ، در دل كوير0

در ابتدا ضميمه سمنان بوده است ،از سال 1290 و بمدت 35 سال تيول(1) شخصي بنام حاج مجدالدوله مهدي قلي خان مي شود، در ادامه تحت فرمان يزد قرار گرفته واكنون تحت تابعيت استان اصفهان قرار دارد 0

بناي اولين خشت آنرا به« محمد پهلوان »نسبت مي دهند، پهلوان دليري كه درزمان شاه عباس صفوي مي زيسته ، وبدليل نا امني حاصل از حمله بلوچ ها به اين مكان روي آورده ودر اين سرزمين سكني گزيده است0نسب او به «ملا ذكريا»ي بيرجندي مي رسد0



نام انارك

در باب وجه تسميه انارك سخنها رفته است 0

گروهي نام آنرا همچون نام بسياري از نقاط ديگر ايران زمين ، حاصل علاقه وافر ايرانيان به انتساب محل زندگي خود به ميوه ها مي دانند و بر همين اصل معتقدند انارك به «انار»منتسب است ، ميوه اي بهشتي كه نزد ايرانيان احترام خاصي دارد، و«ك»آنرا بمعناي تصغير مي دانند كه اضافه شدن آن به انتهاي كلمه در ساير مناطق نيز ديده مي شود0«نارسون» يا «نرستون»(2) ونام محلي آن«نار سينه» برهمين اساس واز نارستان يا انارستان مشتق مي شود0

بعقيده ديگران ، نام اين ديار ازمجموع «نا+ رس+ ينه»بمعني نم ونا+ خاك رس +پسوند نسبت ، گرفته شده است اگر چه گهگاه از «نار» به معناي آتش نيز سخن بميان آمده است0



گويش

گويش محلي اناركي ها با گويشهاي ميمه اي ، اردستاني و گزي مشابهت دارد 0شباهت زياد اين گويش با زبان زردشتي وبويژه با گويش ناييني با اندك تفاوتي در آواها ، نكته ايست كه بعضاَ ريشه در حوادث وبه تبع آن ارتباطات تاريخي اين مناطق با يكديگر دارد0

معماري انارك

سبك معماري بافت قديم بدليل كويري بودن منطقه از فرم خاصي پيروي مي كرده است0چشمه ي آب، كوچه هاي باريك، تكيه و مساجد،ديوارها وبناهاي خشتي با صفه وسقف هاي گنبدي ، مسطح، قوسي، يا طاق و چشمه دار بهمراه پشت بامهاي كاهگلي وگهگاه بادگيرهااز جذ به هاي بافت قديم است كه در بافت جديد كه بنام «شهرك»شناخته مي شود اثري ازآنها به چشم نمي خورد0اگر چه گهگاه خانه هايي بدون صفه وبادگير نيز در بافت قديم ديده مي شود 0

بافت امروزي شهر ازدو قسمت قديم وجديد تشكيل شده است 0




(1) واگذاري در آمد ناحيه اي از طرف دولت به اشخاص را تيول گويند- فرهنگ معين

(2) يادگارهاي يزد، جلد اول، صفحه 166، ايرج افشار



معابر ، گذرگاهها ومحلات انارك

انارك امروزي چهار گذر گاه اصلي و هفت محله قديمي دارد

سه معبر اصلي شمالي- جنوبي كه به موازات هم قرار دارند ويك خيابان كه در غرب آنها قرار دارد ، چهار گذر گاه اصلي شهر را تشكيل مي دهند0

اولين معبر از« دروازه آقا» شروع شده وبا عبور از «راسته بازار» به« غريب خانه »ي امروزي مي رسد كه اكنون وپس از تخريب ، به ميدانگاهي تبديل شده است0

خيابان مكارم كه چند سالي محل زندگي آيت ا000 مكارم شيرازي در هنگام تبعيد ايشان به اين شهر بوده است دومين گذرگاه است0

سومي بنام خيابان فرهنگ است وچهارمي كه از غريب خانه به محله ي بيابانك مي رود و سر از شهرك در مي آورد بنام خيابان فردوس نامگذاري شده است0

و اما محله هاي هفتگانه انارك عبارتند از:

1- محله ي بيابانك

نام محليش« ويياونك»بوده وبدليل كوچ اهالي آن از بيابانك ، بدين نام خوانده مي شود 0 اين محله بر دامنه كوه واقع شده است0وبواسطه كوچه حمام از محله ي سر آب جدا مي شود0

2- محله ي سر آب

با نام محلي «سراو» يا «كمر ناردو» ، كه بدليل وجود چشمه ي آب شيرين با نام «چشمه ملو»در اين محله نامگذاري شده است0مكتب ملا ابوالحسن در اين محله قرار داشته است0اين محله در شمال محله ي بيابانك است0

3-محله ي بيك علي

سكونت يكي ازمعتمدين شهر به نام حاج محمدعلي بيك علي دراين محله، منشاءاين نامگذاري است0ثروتمندان وشتر داران دراين محله ساكن بوده اند0اين محله درشرق انارك است0

4-محله ي قافله گاه

«قافلگ» نام ديگر آن است0 در گذشته بار انداز شتران درآن قرارداشته است0« آتشكده»، «بالا خانه ليلي ومجنون » و«ميدانگاه» در اين محله قرار دارند0

5- محله ي جويباره

در ادامه ي محله قافله گاه بوده كه امروز مورد تخريب قرار گرفته است0 (1)اين محله در انتهاي خود به حصار شاهي، دروازه وبرج نگهباني ختم مي شود0

6- محله ي عرب ها

نام محله از طوايف عرب مهاجر از زواره وشهراب گرفته شده است0 ازاين محله امروز، چيزي جز خاطره ، آنهم در اذهان پيران انارك وجود ندارد0حمام عربها وبرج محله ي عربها نيز نتوانستند بيش از سال 1340 دوام بياورند0

7- محله ي پشت حصار

در اين محله كه محله اي پر جمعيت بوده است« ميدان آغله» قرار دارد كه محل بار انداز شتران وتجمع ساربانان درقديم بوده است0 اين محله در شمال انارك واقع شده است0

«در وازه محمد حسن حاج غلام علي» د رانتهاي اين محله است0





(1) خانه هاي متروكه اين محله در سال 1340 وبدستور شهرداري تخريب شد0







جمعيت

ساكنان امروزي انارك را بوميان ومهاجران تشكيل مي دهند0

ولي آنچه مشخص است اولين ساكنان اين ديار طوايفي از محمديه وكوه پايه هاي نايين بوده اند كه بدنبال مراتع خوب وچشمه سارهاي اطراف آن در اين مكان سكني گزيده اند وبدنبال آن سايرين از شهر هاي مجاور مثل زواره ، بيرجند، اردكان، بيابانك، شهر بابك وامثالهم به اين سو گسيل شدند0دور بودن انارك ازدسترسي حكومتهاي مركزي به آن و به تبع آن امنيتي نسبي ، شايد از دلايلي ست كه گروهي ديگر را به سوي خود كشيده است، مسيله اي كه امروز نيز ادامه دارد اگرچه از آمار جمعيت بومي آن كاسته شود0

آخرين آمار جمعيت بر اساس اسناد موجود در بخشداري انارك مر بوط به سال 1380 وبالغ بر 1560 نفر مي باشد0



مزارع وروستاها

اولين خانه سازي ها در اطراف چشمه ي آب شيرين صورت پذيرفته ولي كم كم وبه جهت استفاده از آب بيشتر، پراكندگي جمعيت به اطراف واكناف روي داد ه است ، همراه با خانه سازي كشت وكار وكرت بندي زمينها نيز انجام شده وكشاورزي وباغداري رواج يافته است ، امري كه امروزه نه تنها بدليل كم آبي بلكه سياستگذاريهاي نادرست كم كم به فراموشي سپرده مي شود ، بدين سبب گسترش روستاها ومزارع رخ داد تابه امروز كه 48 مزرعه وروستا را در منطقه انارك مي توان برشمرد كه بعضي از آنها خشك وبي آب وعلف بوده، وبعضي ديگر هنوز با وجود آب و آباداني، رگه هايي از حيات را در خود مي بينند0

با اينحال نبايد فراموش كرد كه قدمت بعضي از آنها بيش ازيك قرن وگاه بيش از خود انارك نيز ذكر مي شود0

اسمعيلان، چاه شور، چاه درختك، مغن، زرگر آباد، محمد آباد، معلا، چاه گربه، اشين، مزرعه حاج باقر، پيوك، جيربو، بيدچاه، سبرز، سهل محمد دهي، مزرعه حاج مهدي، مزرعه ي عبدالكافي، علم حاج باقري، علم صدر اباد، مرغاب ، زوار، قبله ، مزرعه ي دراز ، سهل طالب ، روسور وبالاخره چوپانان(1) نامهايي نيست كه از كنار آنها بسادگي بتوان گذشت 0 چراكه هر كدام از اينها تاريخي پر حادثه داشته اند 0

اينكه از چه موقع وبه چه دليل خشت اول آنها بنا نهاده شده است ، اينكه مردماني پر شور را در خود جاي داده اند ، اينكه در روزگاراني نه چندان دور آباد بوده اند وسپس در روزگاراني مورد غارت وچپاول قرار گرفته اندو بالاخره اينكه بعضاَاز تب وتاب افتادند تا به اشكال امروزي در بيايند همه وهمه اتفاقاتي ا ست كه گاه از لابلاي برگهاي تاريخ وگاه از زبان پيران هر ديار مي توان به آنها دسترسي پيداكرد0




(1) شهرك آبادي در 90 كيلومتري شمال شرقي انارك





ويژگيهاي طبيعي

از جنوب به اردكان ، از شمال به دشت كوير سمنان ، از شرق به چوپانان واز غرب به اردستان محدود است0

مساحت آن724/79 هكتار وفاصله آن از نايين 75 كيلو متر است0 ارتفاع 1220 متراز سطح دريا وفاصله زميني 225 كيلومتر از اصفهان و فاصله هوايي 342 كيلومتر تا تهران، از ديگر مشخصات اين ديار است 0

بدليل موقعيت جغرافيايي خاص،از آب وهواي بياباني بر خوردار است0هواي گرم وخشك، تبخير زياد آب، رطوبت وبارندگي كم بهمراه تابستانهاي طولاني و اختلاف زياد دماي شب وروز(حد اكثر40 درجه ي سانتيگراد بالاي صفر وحد اقل 12 درجه ي سانتيگراد زيرصفر ) ميانگين دماي حدود 13/24 درجه ي سانتيگراد را بدنبال مي آورد0

فصل گرما از ارديبهشت تا اواخر شهريور ادامه دارد در حالي كه فصل سرما از دي تا نيمه اسفند طول ميكشد0

متوسط بارندگي سالانه 105 ميليمتر است0

بجز ريزش باران كه براي منطقه اي اينچنين حياتي ست ، ريزش برف، كه گاه بايد چند سال براي آن چشم انتظاري كشيد وگاه در يكسال چندين ريزش دارد ، ونيز وزش باد وطوفان از ديگر عوامل جوي تا ثيرگذاربر منطقه است0

وزش باد در بيشتر ايام سال در ساعاتي از شبانه روز، احساس مي شود0قوس(باد خنك آذر ماه)، باد دزد(باد پاييزي) ، باد اسپند(از اول دي تا دهم بهمن) ، تله باد(گرد باد) ، تف باد (باد گرم تابستان) وسرخه باد (طوفاني كه هر چند سال يكباراز غرب مي وزد) از اين جمله است0

در خاك انارك رسوباتي از دوران پر كامبرين وكرتاسه وجود دارد ، وبهر صورت خاك آن عملاَ براي كشاورزي مناسب نيست اين مشكل وقتي خود را بروز بهتري مي دهد كه مشكل بزرگتري بنام كم آبي را نيز به آن اضافه كنيم 0(1)

حوض، چاه ، قنات ، آب انبار ، چشمه ، و بالاخره مخازن آب امروزي وتانكرهايي كه آب را به اين منطقه حمل مي كنند ، من جمله مواردي هستند كه در سير مطالعه مشكل آب در منطقه انارك با آن روبرو مي شويم0

تنوع بافت زمين در منطقه انارك باعث ببار نشستن محصولات گياهي زيادي شده وپوشش متنوعي را براي منطقه به ار مغان مي آورد0

گياهان دارويي از قبيل آويشن ، درمنه ، كاكوتي وانواعي از اين قبيل در اين منطقه مي رويند0

در مناطق كوهستاني بادام كوهي ، انجير كوهي ، پسته ي كوهي و آويشن مي رويند0

ريواس ، انجدان ، هلندر وتنگس در مناطق صخره اي وناهموار مي رويند0

انواع گز ، پرشم ، چزه ، شكر تيغال و گل تلخو نيز از روييدني هاي مناطق رودخانه اي هستند0

قيچ ودرمنه در مناطق هموار وتاغ ومعاش صحرايي در مناطق شنزار مي رويند0

در مجموع بيش از 200 گونه گياهي در اين منطقه شناسايي شده است0

كانونهاي پراكنده آب وتنوع در پوشش زمين شناختي منطقه وبه تبع آن پوشش گياهي آن ، محيط زيست مناسبي را براي حيوانات اهلي ووحشي فراهم آورده است0

از پرندگان منطقه انارك كبك ، تيهو ، كبوتر چاهي ، عقاب طلايي ، شاهين ، شانه به سر ، سبزه قبا ، جغد ، مرغ حق وانواع گنجشكان را مي توان نام برد0

در حالي كه روباه ، گرگ ، گور كن ، گربه ، شغال ، كفتار وسياه گوش از جمله درندگان مي باشند0

سوسمار ، لاك پشت ، رطيل ، مار ، افعي وعقرب از خزندگان قابل ذكر هستند0

آهو ، بز كوهي ، كل نيز از حيوانات حلال گوشتي هستند كه وجود آنها براي شكار چيان غنيمتي ست0شكار چياني كه در طول تاريخ انارك با كلماتي مثل تير وكمان ، قلباسنگ ، انواع تله هاي فلزي- لختي- دبوك وامروزه با انواع تفنگها، از خود رد پا بجا گذاشته اند0

به اين جمع لاك پشت ، گور خر وخر گوش را نيز بايد اضافه كرد0

انواع سوسك، مورچه ، پروانه ، ملخ ، كنه، سنجاقك و عنكبوت نيز ازانواع حشرات موجود در انارك مي باشند




(1) زمين شناسي در ايران ، دكتر علي درويش زاده، ص289








كشاورزي وباغداري

روي آوري مردم انارك به كشاورزي وباغداري تا حدي مربوط به شرايط حاكم بر انارك پس از نا امني ها وغارتگري هاي تاريخي ست كه بر اين ديار گذشته است 0

گندم ، جو ، پسته ، انار ، توت ، هندوانه ، خيار ، شلغم ، انجير ، از محصولات بعمل آمده در اين مزارع است0

بدست آوردن خرما ، پسته ، رناس و پنبه دانه در اسمعيلان وعلم كه ريگستاني شور هستند بهمان نسبت ارزش دارند كه برداشت زرد آلو ، انجير ، انگور ، در معلا وسهل وانواع سبزي وغلات در اشين و گندم وجو مرغوب و انار و خربزه اي مثال زدني در چو پانان 0

اينها در حاليست كه درختان توت ، انجير ، انار بهمراه بعضي از همين محصولات وبويژه انواع سبزي ها من جمله مواردي ست كه در باغات و« باغچو» ها ي انارك ،نيز بعمل مي آمده ، هنري كه امروزه ، تنها شاهد آن وجود ديوارهاي چينه اي از جنس گل در جاي جاي انارك بخصوص در جنوب شهر وگاه در اطراف انارك مي باشد0

تعداد اين باغات كه از كوجك(150 متري) تا بزرگ (2000متري)وسعت داشته اند را گاه تا 180 باغ ، نيز ذكر كرده اند0

اگر چه بدست آوردن سبزي از زمينهاي انارك بسختي صورت مي پذيرد واين خود دليلي بر كمتر مصرف شد ن آن در سفره غذايي اناركي هاست ولي چغندر ، شلغم ، زردك وبعضي ميوه ها كه از زمينها و باغات مذكور بدست مي آيد در اين ميان جاي خود را دارند0



خوراكي ها

استفاده از تخم مرغ وشير ماكيان وگوسفندان كه درفضاي باربند (بهاربند)(1) منازل نگهداري مي شوند از خوراكي هاي متداول امروزي مي باشند0

برنج ونان غذاي اصلي اناركي هاست ولي آبگوشت ، دمپخت ، كالجوش ، پلو ، آش ، كماچ ، سيرك ، كپي نان ، قاتق و كمه از خوراكي هاي مثال زدني ولذيذ انارك است 0




(1) باربند يا بهار بند مكاني است جهت نگهداري گوسفندان وماكيان در فصول گرما






مشاغل

اگر چه مجموع شرايط سخت آب وهوايي كه از آن ياد شد بهمراه دلايل متعدد ديگري از قبيل نا امني ودزديده شدن احشام، كم آبي و گرگ زدگي شغل دامداري را در اين منطقه با سختي روبرو كرده است ، با اينحال نبايد فراموش كرد كه بيابانهاي اطراف انارك بجز موارد ذكر شده فوق در گذشته اي نه چندان دور جولانگاه شتران وشتربانان زيادي بوده است 0



شتر داري

از قديم الايام شتر داري وپرورش شتربعنوان يك شغل وحرفه غالب، نظر مردم خونگرم انارك واطراف را به خود جلب كرده بود0 ارتزاق از راه اين شغل براي اناركي ها ريشه اي تاريخي دارد 0 انتقال ما يحتاج ساكنان شهر هاي دور ونزديك توسط كاروان شتر ها كه تحت سر پرستي ساربان بوده اند ، صورت مي گرفته است0ماامني هاي زيادي از سوي غارتگران وچپاولگران در مسير راه اين كاروانها رخ مي داده است كه در جاي جاي تاريخ انارك از آن سخنها به ميان آمده واز آن گله ها وشكايتهاشده است0

بهر صورت لازمه شغل شتر باني ، بيابانگردي ست كه اگر چه سخت وطاقت فرسابوده است ليكن بهره گيري از محصولات ساير مناطق واختلاط فرهنگي وآشنايي با آداب ورسوم ساير نقاط از پيامد هاي اين شغل بوده است0

فراموش نكنيم كه بيابانگردان از نظر اطلاعات عمومي وآشنايي به جغرافياي مناطق در سطح بالايي قرار داشته اند0



معدن

اكنون كه از شغل اناركي ها سخن به ميان آمد بد نيست راجع به يكي ديگر از مشاغل كه آنهم از دير باز با زندگي مردم انارك در هم آميخته است سخن برانيم وآن شغل معد نكاري ست 0

در منطقه انارك از دير باز معادن مختلفي وجود داشته است0 در باب اهميت وجود اين معادن در منطقه محدودي مثل انارك نياز به توضيح اضافه اي نيست چرا كه نه تنها از نظر ايجاد اشتغال ، بلكه از نقطه نظر مهمتري مثل بر قراري روابط در سطوح ملي وحتي فرا ملي نيز اين شغل قادر به ايفاي نقش بوده است ، چيزي كه در تاريخ انارك هم به آن بر مي خوريم 0 وهر از چند گاهي كه زمزمه تعطيلي يكي ازمعادن بگوش مي رسيده است اضطرابي سراسر وجود آنهارا فرا مي گرفته است0

اسناد ومدارك موجود نشان مي دهد كه مامورين دولتي به واسطه وجود اين معادن وبويژه بمنظوراخذ ماليات از در آمدهاي حاصله به اين منطقه گسيل بوده اند0حضور نيروهاي بيگانه قبل از جنگ جهاني دوم نيز گواه ديگري بر اين مدعا ست0

از قديمي ترين اين معادن مي توان به معدن نخلك اشاره كرد كه قدمت آن به قبل از ساسانيان مي رسد0معدني كه امروز در بين 46 معدن قديمي انارك بنوعي فعاليت خود را حفظ كرده است0(1)


معدن مس چاه پلنگ ، معدن زاچ ومس تلخه ، معدن آنتيموان پاتيار ، معدن مس باقرق ، معدن تالمسي ومعدن مسكني از نمونه هاي ديگرند0

حتي معادن طلا ونقره مثل معدن طلاي خوني نيز در تاريخ انارك از خود رد پايي دارند0






1-مشخصات جغرافياي طبيعي ايران – ترجمه ح، گل گلاب – ص 38







ساير مشاغل

دوره گري به معناي تعمير گيوه هايي كه اناركي ها بعنوان كفش از آن استفاده مي كرده اند شغل ديگري ست كه صاحبان اين حرفه زواره اي هايي بوده اند كه حجره آنها در غريب خانه قرار داشته است 0

عصاري نيز از ديگر مشاغل بوده كه طي آن از دانه هاي روغني مثل منداب ، كرچك ، كنجد وپنبه دانه ، روغن تهيه مي كرده اند ، روغن منداب جدا از ساير خواص خود، كار سوختهاي نفتي امروزي را مي كرده است0

شغل آب كشي وسپس تقسيم آب از جمله مشاغلي ست كه در گذشته اي نه چندان دور در راستا ي مشكل هميشگي تاُمين آب در منطقه انارك وجود داشته است0
به نقل از ماهنامه الکترونیکی مهتاب



***به بهشت نمی روم اگر مــــــادرم آنجا نباشد***

آنگاه که تنها شدی و در جست جوی یک تکیه گاه مطمئن هستی ، بر من توکل نما . نمل/79

 

mehdigerdali

mehdigerdali
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1390 
تعداد پست ها : 5587
محل سکونت : خوزستان
دسترسی سریع به انجمن ها