عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

حركتها به سوي شناخت اسلام اصيل

حركتها به سوي شناخت اسلام اصيل
دوشنبه 20 تیر 1390  06:44 ق.ظ

حركتها به سوي شناخت اسلام اصيل
تفسير نمونه ج : 20ص :192
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فى الأَرْضِ فَيَنظرُوا كَيْف كانَ عَقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْكانُوا أَكثرَ مِنهُمْ وَ أَشدَّ قُوَّةً وَ ءَاثَاراً فى الأَرْضِ فَمَا أَغْنى عَنهُم مَّا كانُوا يَكْسِبُونَ‏(82) فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسلُهُم بِالْبَيِّنَتِ فَرِحُوا بِمَا عِندَهُم مِّنَ الْعِلْمِ وَ حَاقَ بِهِم مَّا كانُوا بِهِ يَستهْزِءُونَ‏(83) فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسنَا قَالُوا ءَامَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ كفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشرِكِينَ‏(84) فَلَمْ يَك يَنفَعُهُمْ إِيمَنهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسنَاسنَّت اللَّهِ الَّتى قَدْ خَلَت فى عِبَادِهِوَ خَسِرَ هُنَالِك الْكَفِرُونَ‏(85)
ترجمه:
82 -آيا آنها روى زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنها بودند چه شد ؟ همانها كه نفراتشان از اينها بيشتر ، و قوت و آثارشان در زمين فزونتر بود ، هرگز آنچه را به دست مى‏آوردند نتوانست آنها را ( در برابر عذاب الهى ) بى‏نياز سازد
83 -هنگامى كه رسولان آنها با دلائل روشن به سراغ آنان آمدند به معلوماتى كه خود داشتند خوشحال بودند ( و غير آن را هيچ مى‏شمردند ) ولى آنچه را ( از عذاب
تفسير نمونه ج : 20ص :193
به سخريه مى‏گرفتند بر آنها فرود آمد)!
84 -هنگامى كه شدت عذاب ما را ديدند گفتند : هم اكنون به خداونديگانه ايمان آوريم و به معبودهائى كه شريك او مى‏شمرديم كافر شديم
85 -اما هنگامى كه عذاب ما را مشاهده كردند ايمان آنها به حالشان سودى نداشت ، اين سنت الهى در مورد بندگان پيشين او است ، و كافران در آن هنگام زيانكار شدند
 
تفسير : به هنگام نزول عذاب ، ايمان بيهوده است
اين آيات كه آخرين آيات سوره مؤمن را تشكيل مى‏دهد در حقيقت يك نوع نتيجه‏گيرى از بحثهاى گذشته است ، زيرا بعد از بيان آنهمه آيات الهى در آفاق و انفس ، و آنهمه مواعظ لطيف و دلنشين و گفتگو پيرامون معاد و دادگاه بزرگ رستاخيز ، منكران لجوج و كافران مستكبر را ، با تهديدهاى شديد و توام با استدلال و منطق مواجه ساخته ، و پايان كار آنها را به وضوح بيان مى‏كند .
نخست مى‏گويد : آيا آنها بر زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنها مى‏زيستند چگونه شد ؟ ! ( (ا فلم يسيروا فى الارض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم
اگر در اصالت تاريخ تدوين يافته و آنچه بر صفحات اوراق ثبت شده شك و ترديد دارند در اصالت آثارى كه بر صفحه زمين از كاخهاى ويران شده شاهان ، از استخوانهاى پوسيده در زير خاك ، و از ويرانه‏هاى شهرهاى بلا زده ، كه با بيانى رسا ماجراهاى خويش را شرح مى‏دهند نمى‏توانند شك كنند .
همان كسانى كه از نظر تعداد نفرات از آنها بيشتر ، و از قوت و آثارشان در زمين از آنها فزونتر بود ( (كانوا اكثر منهم و اشد قوة و آثارا فى الارض
كثرت نفرات آنها از قبورشان مى‏توان شناخت ، و قدرت و آثارشان را در زمين از آنچه از آنها به يادگار مانده!
تفسير نمونه ج : 20ص :194
تعبير به آثارا فى الارض - همانگونه كه در تفسير آيه 21 همين سوره كه شبيه آن است گفته‏ايم - ممكن است اشاره به پيشرفت گسترده كشاورزى آنها باشد ( چنانكه در آيه 9 سوره روم آمده ) و يااشاره به ساختمانهاى عظيم و بناهاى محكم اقوام پيشين در دل كوهها و بر صحنه دشتها ( چنانكه در آيات 128 و 129 شعرا بيان شده است).
ولى به هر حال نيروهائى را كه به دست مى‏آوردند هرگز به هنگام وزش طوفان بلا و عذاب الهى نتوانست آنها را بى‏نياز سازد و نجات دهد ( (فما اغنى عنهم ما كانوا يكسبون
بلكه تمام اين قدرتها در لحظاتى كوتاه در هم كوبيده شدند ، كاخها رويهم ريختند و ويران گشتند ، و لشكريان عظيم و قدرتمند همچون برگ خزان بر زمين افتادند ، و يا در ميان امواج كوه پيكر دفن شدند ! جائى كه آنها با آنهمه قدرت چنين سرنوشتى پيدا كردند ، اين مشركان ضعيف و ناتوان مكه كه در برابر آنها چيزى به حساب نمى‏آيند چه مى‏انديشند ؟ ! در آيه بعد به چگونگى برخورد آنها با پيامبران و معجزات و دلائل روشن انبياء اشاره كرده مى‏گويد : هنگامى كه رسولان آنها با معجزات و دلائل روشن به سراغ آنها آمدند از آنان روى گرداندند ، و تنها به معلوماتى كه خود داشتند دل بستند و خوشحال بودند ، و غير آن را هيچ شمردند ( (فلما جائتهم رسلهم بالبينات فرحوا بما عندهم من العلم
و همين امر سبب شد تا آنچه را از عذاب و تهديدهاى الهى به باد استهزا
تفسير نمونه ج : 20ص :195
مى‏گرفتند بر سر آنان فرود آيد ( (و حاق بهم ما كانوا به يستهزؤن
در اينكه منظور از اين علم و دانشى كه آنها به آن مغرور بودند ، و خود را با داشتن آن بى‏نياز از تعليمات انبيا مى‏ديدند ، چه بوده است ؟ مفسران احتمالات مختلفى داده‏اند كه همه با هم قابل جمع است:
1 -شبهات واهى و سفسطه‏هاى بى‏اساسى را علم مى‏پنداشتند و به آن تكيه مى‏كردند كه نمونه‏هاى متعددى از آن در آيات قرآن منعكس است.
گاه مى‏گفتند من يحيى العظام و هى رميم : چه كسى مى‏تواند اين استخوانهاى پوسيده را زنده كند ؟ ( يس - 78 ) .
و گاه مى‏گفتند ا ئذا ضللنا فى الارض ا ئنا لفى خلق جديد آيا هنگامى كه خاك شديم و در زمين گم شديم ممكن است بار ديگر آفرينش تازه‏اى بيابيم ( سجده - 10).
گاه مى‏افزودند : ما هى الا حياتنا الدنيا نموت و نحيا و ما يهلكنا الا الدهر جز زندگى اين دنيا چيزى در كار نيست ، گروهى مى‏ميرند و گروهى متولد مى‏شوند و جز طبيعت ما را هلاك نمى‏كند ! ( جاثيه - 24).
و امثال اين ادعاهاى واهى و بدون دليل كه علمش مى‏پنداشتند.
2 -منظور علوم مربوط به دنيا و تدبير زندگى است همانگونه كه قارون مدعى آن بود ، و مى‏گفت : انما اوتيته على علم عندى اين ثروت را به خاطر آگاهى خاصى كه نزد من بوده است به دست آورده‏ام ! ( قصص - 78 ) .
3 -منظور علوم و دانشهائى همچون دلائل عقلى و فلسفى خواه در شكل رسميش يا غير رسمى كه گروهى با داشتن اينگونه علوم خود را از پيامبران بى‏نياز مى‏بينند ، چه در گذشته چه در حال ! و همانگونه كه گفتيم اين تفسيرها منافات با يكديگر ندارد ، هدف اين است كه با اتكاى به علوم محدود بشرى ، خواه در معارف عقلى و اعتقادات يا در دنيا
تفسير نمونه ج : 20ص :196
و يا شبهات واهى كه آن را علم مى‏پنداشتند ، علومى را كه از سرچشمه وحى صادر شده بود نفى مى‏كردند و به باد استهزا مى‏گرفتند ، و به علوم اندك خود خوشحال بودند و خويشتن را به كلى از انبيا بى نياز مى‏ديدند .
اما قرآن نتيجه اين خودخواهى و غرور را در آيات بعد چنين بيان كرده : هنگامى كه شدت عذاب ما را ديدند ، عذابى كه براى ريشه كن كردن آنها نازل شده بود و فرمان قطعى پروردگار را در زمينه نابوديشان به همراه داشت ، از كرده خود پشيمان شدند ، خود را موجودى ضعيف و ناتوان ديدند و رو به درگاه حق آوردند و فريادشان بلند شد و گفتند : اكنون به خداوند يگانه ايمان آورديم، و نسبت به معبودهائى كه شريك او مى‏شمرديم كافر شديم ! ( فلما راوا باسنا قالوا آمنا بالله وحده و كفرنا بما كنا به مشركين)
اما هنگامى كه عذاب ما را مشاهده كردند ايمان آنها به حالشان سودى نداشت ( (فلم يك ينفعهم ايمانهم لما راوا باسنا
چرا كه به هنگام نزول عذاب استيصال درهاى توبه بسته مى‏شود ، و اصولا اينگونه ايمان اضطرارى فايده ايمان اختيارى را نمى‏تواند داشته باشد ، و زائيده آن شرائط فوق العاده است ، به همين دليل هر گاه طوفان بلا فرو بنشيند راه گذشته خود را از سر مى‏گيرند.
و نيز به همين دليل ايمان فرعون به هنگامى كه در ميان امواج نيل افتاد
تفسیر نمونه ج : 20ص :197
پذيرفته نشد.
اين حكم مخصوص افراد يا اقوام معينى نيست ، بلكه چنانكه قرآن در دنبال همين سخن مى‏گويد : اين سنت الهى است كه در مورد بندگان گذشته نيز اجرا شده است ( سنت الله التى قد خلت فى عباده)
سپس آخرين آيه مورد بحث را به اين جمله پايان مى‏دهد : و در آن هنگام كه عذاب الهى دامانشان را فرو گرفت خسران و زيان كافران آشكار شد ( (و خسر هنالك الكافرون
آن روز فهميدند كه سرمايه‏اى جز مشتى غرور و پندار نداشتند ، و آنچه را آب حيات خيال مى‏كردند سرابى بيش نبود ، سرمايه‏هاى وجود خود را همه در اين بيراهه زندگى به هدر داده ، و محصولى جز گناه و عذاب اليم الهى فراهم نساخته بودند ، چه زيان و خسرانى از اين برتر ؟ ! و به اين ترتيب سوره مؤمن كه با توصيف حال كافران مغرور آغاز شده بود ، با پايان زندگى دردناك آنها خاتمه مى‏يابد !
 
نكته : مغروران به علم
در آيات مختلف اين سوره ، چنانكه شرح داده شد ، سرچشمه اصلى انحراف و بدبختى گروه كثيرى از مردم را كبر و غرور معرفى مى‏كند.
تكبرى كه گاه از داشتن امكانات مالى ، و يا كثرت نفرات و نيروى نظامى سرچشمه مى‏گيرد ، و گاه از داشتن مختصر معلوماتى كه آن را فراوان مى‏پندارد .
نمونه زنده آن را در عصر و زمان خود ، و بعد از پيروزيهاى علمى و صنعتى در جوامع پيشرفته مادى با چشم مى‏بينيم ، زيرا مى‏دانيم يكى از عوامل مؤثر نفى
تفسير نمونه ج : 20ص :198
مذهب و روى آوردن به مكتبهاى الحادى همان غرور علمى است كه در قرون اخير براى جمعى از دانشمندان علوم طبيعى پيدا شده ، آنها با كشف اسرارى از طبيعت و دست يافتن به روزنه‏هائى از علم آنچنان مست و مغرور شدند كه تصور كردند چيزى در اين عالم جز آنچه آنها مى‏دانند وجودندارد ، و چون خدا را در آزمايشگاههاى خود حاضر نديدند راه انكار پيش گرفتند ! اين غرور علمى به قدرى گسترش پيدا كرد كه اصلا مذهب و وحى انبياء را زائيده جهل يا ترس بشر پنداشتند و گفتند : با فرا رسيدن دوران شكوفائى علم ديگر نيازى به اين مسائل نيست ! حتى گاه پا را از اين فراتر نهادند و دوران زندگى بشر را از نظر فكرى به چهار دوران تقسيم كردند:
1 -دوران افسانه‏ها 2 - دوران مذهب ! 3 - دوران فلسفه 4 - دوران علم كه منظورشان علوم طبيعى و تجربى بود ! البته آكنده بودن مذاهبى كه در محيط فعاليت اين گروه از دانشمندان وجود داشت از خرافات بسيار ، به اين هدف باطل نيز كمك كرد ، ( منظور عمدتا خرافات ارباب كليسا است ) و به اين ترتيب به گمان خود براى هميشه مذهب و تعليمات انبيا را از صحنه زندگى بشر بيرون ساختند .
ولى خوشبختانه اين مستى و غرور ديرى نپاييد و عوامل ديگرى دست به دست هم داد و بر اين پندارهاى بى‏اساس خط بطلان كشيد و به مصداق آيات فوق هنگامى كه به علوم خود مغرور شدند باس الهى دامانشان را گرفت و فريادهايشان بجائى نرسيد.
از يكسو جنگهاى جهانى اول و دوم نشان داد كه پيشرفتهاى علمى و صنعتى بشر نه تنها او را خوشبخت نكرده، بلكه او را از هر زمان به لبه پرتگاه نزديكتر
تفسير نمونه ج : 20ص :199
ساخته است.
از سوى ديگر بروز انواع مفاسد اخلاقى و اجتماعى ، و بروز انواع نابسامانيها ، قتلها و كشتارها و بيماريهاى روانى و انواع تجاوزهاى مالى و ناموسى ، نشان داد كه علوم انسانى هرگز نتوانسته است به تنهائى جلو نابسامانيها را بگيرد ، بلكه بد آموزيهائى كه معمولا از آن جدا نيست گاهى بر دامنه آن افزوده است.
از سوى سوم معماهاى فراوانى كه در علوم پيدا شد و انسان خود را از حل آن عاجز ديد ، و دنياهاى وسيعى كه در برابر ديدگان او خودنمائى كرد ( چه عوالم بسيار بزرگ و چه فوق العاده كوچك ) و خود را از شناخت آن ناتوان مشاهده كرد ، سبب شد كه بار ديگر دست به دامان تعليمات انبيا بزند ، و گروه عظيمى دوباره به سايه وحى باز گردند ، و درمان اين بيماريهاى جانكاه را در دستورات انبياء جستجو كنند .
كليساها رونق گرفت تعليمات مذهبى جزء برنامه زندگى بسيارى شد.
در اين ميان اسلام با تعليمات ويژه و مترقى و جامع خود بروز و ظهور تازه‏اى يافت ، و حركتها به سوى شناخت اسلام اصيل شروع شد.
اميد است پيش از آنكه باس الهى بار ديگر دامان گروهى از مردم اين جهان را بگيرد اين بيدارى همگانى شود ، و آثار آن غرور محو و نابود گردد تا به خسران و زيان منتهى نگردد .
پروردگارا ! ما را از مركب غرور فرود آور ، و از كبر و لجاجت و خود خواهى كه مايه هلاكت و بدبختى و شرمسارى است حفظ فرما.
خداوندا ! دنياى ما را نيز بيدار كن ، و پيش از آنكه باس شديدت دامان مردم عصر ما را فرو گيرد به سايه پر مهر تعليمات پيامبرانت باز گردان.
تفسير نمونه ج : 20ص :200
بار الها ! مارا از آن گروه قرار ده كه از سرگذشت ديگران پند مى‏گيرند ، تا سرگذشت ما پندى براى ديگران نشود.
آمين يا رب العالمين .
پايان سوره مؤمن شب 27 محرم الحرام 1405 مطابق اول آبان 1363 .
منبع : تفسیر نمونه: سوره مؤمن آیات 85 – 51
وقتی احساس غربت می کنید یادتان باشد که خدا همین نزدیکی است .

******

alizare1

alizare1
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1389 
تعداد پست ها : 6234
محل سکونت : یزد
دسترسی سریع به انجمن ها