عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

تفاوت در احکام

تفاوت در احکام
چهارشنبه 22 تیر 1390  03:49 ب.ظ

تفاوت در احکام

پدید آورنده : نامشخص ، صفحه 4

پیامبر صلی الله علیه وآله احکام را برای همه مسلمان ها یکسان بیان کرد؛ چرا مسلمانان در عمل به احکام، اختلافات زیادی دارند؟

منشأ اختلاف در دین اسلام و پدید آمدن فرقه های مختلف - که فرقه های شیعه و سنی از بزرگ ترین آنهاست - می توانددلایل گوناگونی داشته باشد که برخی عبارتند از:

الف) اندیشه های کلامی

بی شک نظرات متفاوت درباره مسائل کلامی، موجب انشعاب در دین اسلام گردیده است؛ چنان که مسیحیت نیز بر اثر این عامل، به فرقه های کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس منشعب گردیده است.

موضوعاتی همچون نیل به مفاهیم قرآن با لحاظ فهم و درک ائمه علیهم السلام، معنا و مفهوم حسن و قبح ذاتی، عصمت و مصونیت از خطا درباره ائمه اطهار علیهم السلام باعث اختلاف شیعه و سنی شده است.

ب) اندیشه های سیاسی

مهم ترین نقطه جدایی میان شیعه و سنی در طول تاریخ، این است که شیعه معتقد است جانشین رسول الله صلی الله علیه وآله در امر حکومت، تنها ائمه علیهم السلام می باشند؛ اما اهل تسنن بر خلاف آن قائلند.

ج) اندیشه های فقهی و حدیثی

فقه شیعه، مبتنی بر منابع چهارگانه کتاب، سنت، عقل و اجماع است؛ اما منابع اهل سنت متکی بر کتاب، سنت، قیاس و استحسان است. از نظر شیعه، تمامی احادیث منقول از صحابه و تابعین را نمی توان پذیرفت؛ زیرا برخی از آنها ساختگی اند و برخی از اصحاب فاقد عدالت گردیده اند؛ اما اهل تسنن بر این باورند که باید سخنان تمامی صحابی پیامبر صلی الله علیه وآله را پذیرفت. این عوامل، دست به دست هم داده، باعث اختلاف در مسائل شرعی گردیده است؛ مانند آداب وضو، نماز، روزه و... . بی تردید جمود بر احادیث ساختگی، قیاس و استحسان و غفلت از مفاهیم صحیح آیات قرآنی و احادیث معتبر، به اختلافات فوق دامن زده است.

تمامی ادیان، در درون خود فرقه ها، شاخه ها و گرایش های گوناگون و متفاوتی دارند. طرح تفصیلی این موضوع در دو دین بزرگ یهودی و مسیحی، در این جا امکان نداشته، تنها به ذکر علل پیدایش فرقه های مختلف در اسلام اشاره می شود؛ اما قبل از آن، تذکر دو نکته ضروری است:

1. این عوامل گاهی در پیدایش یک جریان با یکدیگر تداخل می کنند و برخی اوقات، هر علتی موجب پدید آمدن گروه خاصی گشته و در مواقعی، علتی در موءسس آن جریان نقش چشمگیر داشته و علت دیگری در پیرو و پذیرنده آن مؤثر بوده است.

2. دو مسئله شاخص و ریشه ای، منشأ و بسترساز پیدایش فرق گوناگون در اسلام گشته اند؛ یکی در نخستین زمان وفات رسول اکرم صلی الله علیه وآله و مربوط به مسئله خلافت و امامت است و دیگری مرتبط با ماجرای حکمیت در جریان جنگ صفین است.1

عوامل پیدایش فرقه های اسلامی:

1. ضعف فکری و فرهنگی

اصولاً محدودیت قوای ادراکی انسان و عدم توانایی او برای حل قطعی همه مسائل اعتقادی، از مهم ترین علل اختلاف انسان هاست. در مواردی که مسئله به روشنی قابل حل نیست، هر کس با حدس و گمان به دیدگاهی می رسد که ممکن است با حدس و گمان دیگران متفاوت باشد. در این صورت است که اختلاف نظرها آشکار می شود. حضرت رسول صلی الله علیه وآله در مدت کوتاه رسالتش فرصت بیان همه مطالب را برای مردم نیافت؛ از این رو، لازم بود از سوی رسول خدا صلی الله علیه وآله جانشینی همچون او که معصوم باشد، کار را به عنوان امامت مسلمین و مبین معارف قرآن و سنت نبوی ادامه دهد؛ ولی چنین نشد. یکی از علل پیدایش غُلات را در همین امر می توان جست وجو کرد.2

2. تعصبات قبیله ای

پس از وفات پیامبر صلی الله علیه وآله، مردم به جای این که در مراسم خاک سپاری شرکت کنند، هر گروهی مدعی شد که حق خلافت از آن اوست . بنابر شواهد تاریخی، هیچ یک از انصار و مهاجران در تعیین جانشین پیامبر صلی الله علیه وآله از قرآن و سنت رسول خدا صلی الله علیه وآله یا از مصلحت امت سخن نگفتند؛ بلکه سخن در این بود که جانشینی پیامبر، حق گروه انصار است یا مهاجر و چون در میان انصار، دو قبیله اوس و خزرج بودند، این دو نیز به رقابت برخاستند و به دلیل همین مخالفت، مهاجران غالب شدند.3

3. مادی

از منابع تاریخی و روایی معلوم می شود که همواره گروهی با جعل مطالب و اخبار غلوآمیز و انتشار آن، کوشیده اند تا توجه عده ای را به خود جلب کرده، از مواهب و بخشش های مادی آنان بهره مند شوند؛ مانند مغیره بن سعید که در تمام عمر خود در تلاش بود تا مرام جدیدی ایجاد کرده، گروهی متشکل پدید آورد تا به اهداف مادی و دنیایی خود برسد.4

برخی می خواستند در محیط اسلامی راهی برای مباح کردن گناهان و ترک واجبات و فراهم ساختن بساط عیش و عشرت توأم با توجیه شرعی پیدا کنند تا توده های ناآگاه مسلمان به آنان ایمان آورده، آنگاه به کمک همین توده های ناآگاه، تشکیلاتی به وجود آورده، به اهداف خود که همان بسط اباحه گری بوده، دست یابند. برخی از مورخان، یکی از علل پیدایش فرقه غلات را همین امر دانسته اند.5

4. سیاسی

سیاست بازانی که بیشتر به اهداف غلط خود می اندیشند، برای نیل به مقصود خود از حربه های گوناگونی استفاده می کنند و یکی از این حربه های قوی و کارآمد ایجاد فرقه های گوناگون مذهبی است. اینان با به وجود آوردن چنین فرقه هایی، یک سلسله مسائل و آموزه های دور از ذهن و عقل را وارد جریان مخالف خود می کردند تا به آن آسیب وارد کرده، آن را در مقابل چشم دیگران نامیمون جلوه دهند؛ مانند برخی از اخبار در مورد ائمه علیهم السلام که به دور از حقیقت و واقعیت است.6

پیدایش فرقه کیسانیه که پیروان مختار بن ابی عبیده ثقفی تلقی شده اند، برای تضعیف دیدگاه و حرکت مختار از سوی مخالفانش بوده است.7

5. گسترش حوزه جغرافیایی اسلام

با گسترش حوزه جغرافیایی اسلام به وسیله فتوحات مسلمانان، به تدریج پیروان ادیان و عقاید دیگر، وارد حوزه حکومت اسلامی شدند. گروهی از این افراد که مسلمان شده بودند، به طرح مسائل و مشکلات خود برای مسلمانان پرداختند و آنها که بر دین خود باقی مانده بودند، در این مسائل با مسلمانان مجادله می کردند: این مسئله، در اواخر حکومت بنی امیه و اوائل حکومت عباسیان به دلیل ترجمه فلسفه یونان شدت بیشتری گرفت و باعث پیدایش برخی از فرقه ها شد. بر اساس گزارش دکتر حسین عطوان، قدریه دیدگاه های خود را از تأثیرپذیری یهودیان و مسیحیان مسلمان شده شامی صورت می دادند.8

6. منع حدیث

منع حدیث، یکی دیگر از عوامل پیدایش فرقه های گوناگون اسلام بود؛ زیرا با جلوگیری از ضبط و تدوین حدیث که در واقع ترجمان اصلی و مفسر حقیقی وحی به شمار می رفت، اسرائیلیاتی وارد آموزه های دینی شد و موجب پیدایش هرج و مرج در اعتقادات، اعمال، اخلاق، آداب و حتی جوهره و کنه دین شد و این، موجب پیدایش بدعت های یهودی و مسیحی در آموزه های اسلام گردید9 و این موضوع را به خوبی می توان از تفاسیر قرآن فهمید.

پی نوشت:

1. نگا: فی علم الکلام، احمد محمود صبحی، بیروت دارالنهضه، چاپ اول، 1405 ق، ج 1، صص 32 - 34.

2. نگا: بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، بیروت موءسسه الوفاء، چاپ دوم، 1983 م، ج 25، ص 288، روایت 44.

3. نگا: جانشینی حضرت محمد صلی الله علیه وآله، ویلفردمادولونگ، ترجمه احمد نمایی، جواد قاسمی و... مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1377 ش، صص 47 - 65 و قیام حسین علیه السلام، دکتر سید جعفر شهیدی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، بهمن 1359، صص 26 - 36.

4. نگا: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، تحقیق : محمد ابوالفضل ابراهیم بیروت، دار احیاء الکتب العربیه، چاپ دوم، 1385 ق، ج 8، ص 21 و شهرستانی ابوالفتح، الملل و النحل، بیروت، دار المعرفه للطباعه و النشر، چاپ دوم، بی تا، ص 83.

5. نگا: الاشعری، سعد بن عبدالله ابن خلف، المقالات و الفرق، تصحیح محمدجواد مشکور، تهران، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، 1360 ش، صص 51 - 52).

6. نگا: الذهبی، ابی عبدالله محمد بن احمد بن عثمان، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق علی محمد البجاوی، دار احیاء الکتب العربیه ، چاپ اول، 1382 ق، ج 2، ص 45.

7. نگا: صفری فروشانی، نعمت الله، غالیان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1378 ش، صص 83 - 89.

8. نگا: فرقه های اسلامی در سرزمین شام در عصر اموی، دکتر حسین عطوان، ترجمه حمیدرضا شیخی، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1371 ش، صص 31 - 33 و نیز نگا: تاریخ الجدل، محمد ابو زهره، قاهره، دارالفکر العربی، صص 76 - 81 و نیز المیزان، علامه سید محمدحسین طباطبایی (ره )، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ج 5، ص 276.

9. نگا: معالم المدرستین، علامه سید مرتضی عسگری، قم، لکنه اصول الدین و المجمع العلمی الاسلامی، چاپ ششم، 1416 ق (1996 م )، ج 2، ص 57.

10. در این باب نگا: پژوهشی در باب اسرائیلیات در تفاسیر قرآن، دکتر محمدتقی دیاری، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهروردی، چاپ اول، 1379 ش، مجموع کتاب.

وقتی احساس غربت می کنید یادتان باشد که خدا همین نزدیکی است .

******

alizare1

alizare1
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1389 
تعداد پست ها : 6234
محل سکونت : یزد
دسترسی سریع به انجمن ها