عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: نزدیک‌ترین شما به من در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیشتر از دیگران بر من صلوات فرستند.

اوصاف و مراتب بهشت در قرآن، از دارالسلام تا جنت فردوس

اوصاف و مراتب بهشت در قرآن، از دارالسلام تا جنت فردوس
پنج شنبه 23 تیر 1390  02:14 ق.ظ

اوصاف و مراتب بهشت در قرآن، از دارالسلام تا جنت فردوس
اشاره:
قرآن كريم در بسياري از آيات خود تصويري از ويژگي‏هاي بهشت و اوصاف زندگي بهشتيان ارائه مي‏دهد كه مطالعه در اين آيات ـ كه در جاي‏جاي آنها خداوند موءمنان پرهيزكار را به چنين پاداشي بشارت مي‏دهد ـ علاوه بر نمودار ساختن هدف باري‏تعالي از خلقت و دوستي بيكرانش نسبت به انسان، مي‏تواند موجب انگيزه در انتخاب راهي باشد كه انسان هماره و به‏طور فطري در پي آن بوده است. هم‏چنين درك درست اين آيات مي‏تواند راهنمايي باشد كه پيش از مرگ نيز انسان را از يك زندگي بهشتي بهره‏مند نمايد. در نوشته‏اي كه هم‏اينك پيش روي خوانندگان گرامي است نام‏هاي بهشت و مراتب مختلف آن در قرآن مورد بررسي قرار گرفته و نكته‏هايي درباره اين نام‏گذاري‏ها بيان شده است.
بهشت موعود داراي مراتب و درجاتي مانند جنت نعيم، مأوا، عدن و فردوس است ولي علاوه بر مراتب، اوصاف و القابي كلي دارد كه جا دارد قبل از ورود به اين مراتب با بعضي از آن اوصاف مثل دارالسلام، دارالارث، دارالرضا، دارالمقام و فوز عظيم آشنا شويم.
 
دارالسلام
در قرآن آيات بسياري بر وجود نعمت‏هاي مادي تصريح دارد كه نقطه شروع آن نعمت‏ها، صحراي محشر است كه از آنجا بهشتيان به دارالسلام كه يكي از القاب بهشت است خوانده مي‏شوند: و الله يدعوا الي دارالسلام و يهدي من يشاء الي صراط مستقيم (يونس، آيه 25). دارالسلام نمايانگر محيطي آرام و امن است كه سراسر صفا و صميميت بوده و صلح و آرامش در آن موج مي‏زند. اين رستگاران با هدايت نوري كه جلو روي آنها مي‏درخشد و مسير را براي آنها روشن مي‏كند به سوي بهشت مي‏شتابند و در همان حال بشارتِ بهشت‏هايي به آنها داده مي‏شود كه از زير درختانش نهرها جاري است يوم‏تري الموءمنين و الموءمنات يسعي نورهم بين أيديهم و بأيمانهم بشريكم اليوم جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم: (حديد، آيه 12) و آثار بشارت كه حاكي از مسرت باطني آنهاست در چهره‏هاي آنها كاملاً نمايان است وجوه يومئذ ناعمه لسعيها راضيه (غاشيه، آيات 8و9). در مدخل بهشت، فرشتگان نگهبان با پيام ادخلوها بسلام آمنين (حجر، آيه 46) به آنها خوش‏آمد مي‏گويند و آرامشي كامل را كه نمايانگر خروج هرگونه كينه و كدورتي از سينه‏هاي آنهاست به آنها بشارت مي‏دهند و نزعنا ما في صدورهم من غل اخواناً (حجر، آيه 47). نكته لطيف اين كه كلمه نزع از معناي خاصي برخوردار است و آن اين است كه چنان از دل‏هاي آنان غل و غش و كينه و كدورت را بيرون مي‏كشيم كه گويي هرگز آلودگي و كدورتي نداشته‏اند.
 
دارالارث
«بهشت را به پرهيزگاران به ارث مي‏دهند»: تلك الجنه التي نورث من عبادنا من كان تقيّاً (مريم، آيه 63). ارث در دنيا مالي است كه بدون هيچ رنج و زحمتي به دست مي‏آيد و در مالكيت آن هيچ جاي شك و شبهه نيست ولي بهشت، ارثي است كه موءمنان در مقابل اعمال صالحي كه در دنيا انجام داده‏اند از آن بهره‏مند مي‏شوند.
 
دارالرضا
بهشت، عالم تجرد و اطلاق است و براي موءمنان به مجرد درخواست باطني و مشيت دروني هرچه بخواهند موجود مي‏شود لهم ما يشآءون عند ربهم (شوري، آيه 22). در حقيقت اراده انسان در بهشت مظهر اراده الهي شده و معدومات را لباس وجود مي‏پوشاند بنابراين همه‏چيز براي او مهياست و به رضايت كامل مي‏رسد. از طرفي راه‏يافتن به بهشت، نتيجه اطاعت و رسيدن بنده به مقام عبوديت است و از آنجا كه رسيدن به مقام عبوديت هدف خداوند از خلقت انسان است، رضاي الهي را به دنبال دارد، يعني بهشت دارالرضاست چون خداوند از بنده، راضي و بنده از خداوند راضي است: رضي‏الله عنهم و رضوا عنه (مائده، آيه 119).
 
دارالمقام
بهشت، دارالمقام يا دارالخلد است و اين وصف، بيانگر اين نكته است كه رستگاران بهشتي براي هميشه در آنجا مخلدند چون بهشت جايگاهي است كه كسي از آن بيرون نمي‏رود و به مكان ديگري كوچ نمي‏كند و هيچ‏گونه رنج و مشقتي به او نمي‏رسد و از همين‏روست كه بهشتيان زبان به حمد و ستايش حق مي‏گشايند و شكرگزار خداوندي مي‏شوند كه هرگونه حزني را از آنها برطرف كرده است: و قالوا الحمدالله الذي أذهب عنّا الحزن ان ربنا لغفور شكور، الذي احلّنا دارالمقامه من فضله لا يمسنا فيها نصب و لا يمسنا فيها لغوب (فاطر، آيات 35 و 34). مسئله خلود در بسياري از آيات مربوط به بهشت و جهنم آورده شده و اين سوءال را در ذهن مطرح مي‏كند كه با آن كه عمر انسان محدود است و ميزان اعمال و فعاليت انسان نيز محدود، پس انسان چگونه در بهشت مخلّد است؟ پاسخ اين است كه انسان موءمن اگر در دنيا هم مخلد بود هميشه با همين خصوصيات زندگي مي‏كرد. سوءال ديگر اين‏كه آيه تخليد حتي در نعمت، خسته‏كننده نيست؟ در پاسخ بايد گفت، عالم آخرت متنوع است و انسان بهشتي، پوياست نه ايستا زيرا دائماً در معرض تجليات گوناگون قرار دارد، از تجليات مادي به رضوان الهي صعود مي‏كند و در فضاي ربوبيت حق به تماشاي آفرينش مي‏نشيند بنابراين بهشت جايگاهِ ماندگارِ متنوع است.
نكته ديگر اين‏كه انسان بُعدي جاودانه دارد كه جز به جاودانگي قانع نمي‏شود چون انسان در ساحت جسم و نفس محدود و در ساحت روح، نامحدود است زيرا روح از عالم خلق نيست بلكه از عالم امر است. قل الروح من امر ربي (اسري، آيه 85) و عالم امر آغاز و انجام ندارد.
 
فوز عظيم
بهشت "فوز عظيم" است يعني جامع بين نعمت‏هاي مادي و معنوي است و مژده‏اي است به موءمنان به جهت معامله‏اي كه با خدا كرده‏اند و نشان‏دهنده اين است كه خداوند، تنها خريدار مال و جان موءمنان است: فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به و ذلك هو الفوز العظيم (توبه، آيه 111).
 
مراتب بهشت
اولين مرتبه از مراتب بهشت جنت نعيم است كه همان بهشت افعال است. پوينده راه حق در اين بهشت با نعمت‏هايي چنان وسيع روبه‏رو مي‏شود كه در تصور نمي‏گنجد: فيها تشتهيه الانفس و تلذ الاعين (زخرف، آيه 71). توضيح اين‏كه واژه نعيم هفده بار در قرآن كريم آورده شده كه همه درباره نعمت‏هاي عظيم بهشت است، غير از آيه لتسئلن يومئذٍ عن النعيم (تكاثر، آيه 8) كه همه مفسران بر اين عقيده‏اند كه منظور از نعيم در آيه مذكور، نعمت ولايت است. چون مراد از نعيم، مطلق نعمت‏هاست كه خداوند به انسان ارزاني فرموده و مسلماً نعمت ولايت اهل بيت (ع) ارزنده‏ترين مصاديق نعمت است چون با راهنمايي آنهاست كه نعمت‏ها هركدام در جاي خود به كار گرفته شده و شكر آن گزارده مي‏شود. معصومين(ع) واسطه فيض خالق به مخلوق هستند بنابراين هر انساني در برابر اين نعمت عظيم مورد سوءال قرار خواهد گرفت.
 
جنت مأوا
جنت مأوا مرتبه ديگري از بهشت است كه با تمام نعمت‏ها و بر كاتش نخستين وسيله پذيرايي از ميهمانان الهي است: أما الذين ءامنوا و عملوا الصالحات فلهم جنات المأوي نزلاً بما كانوا يعملون (سجده، آيه 19) زيرا كلمه نُزُل به معناي نخستين چيزي است كه با آن از مهمان پذيرايي مي‏كنند و تقدم كلمه لهم بر جنات المأوي نيز اشاره دارد به اين‏كه خداوند اين باغ‏هاي بهشت را مخصوص بهشتيان قرار داده و عاريتي نيست و احتمال زوال نعمت‏ها هرگز آرامش فكر آنها را برهم نمي‏زند.
 
جنت عدن
جنات عدن از عالي‏ترين مراتب بهشت است و با توجه به معناي لغوي كلمه عدن، اين مكان، در وسط و متن بهشت قرار دارد. فرشتگان از هر دري براي تهنيت وارد شده و به جهت صبر و استقامتي كه رستگاران بهشتي از خود نشان داده‏اند سرانجامِ زيبا و نيكويي را به آنها بشارت مي‏دهند و هريك از نزديكان آنها را كه شايسته باشند با آنها وارد بهشت مي‏كنند: جنات عدن يدخلونها و من صلح من ءابائهم و أزواجهم و ذرياتهم والملائكة يدخلون عليهم من كل باب، سلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبي‏الدار (رعد، آيات 23 و 24). آيه اشاره دارد به اين‏كه افراد صالح يك خانواده در بهشت نيز در كنار يكديگرند و از مصاحبت يكديگر لذّت مي‏برند. با توجه به اين‏كه ذكر عنوان بعضي از افراد خانواده مثل پدر، همسر و فرزند دلالت بر خصوصيتي ندارد و شامل همه افراد خانواده مي‏شود، عدم ذكر نام مادر به جهت آوردن كلمه ازواج است كه پدر و مادر هردو را شامل مي‏شود. هم‏چنان كه برادران و خواهران و عموها و دايي‏ها و اولاد آنها هم در واقع ذريه‏هاي پدران‏اند كه كلمه آبائهم شامل آنها مي‏شود.
يكي از امتيازات قرآن كريم بيان پرمحتواترين مطالب در كوتاه‏ترين كلمات است كه يكي از آن كلمات سلام است. سلام يكي از نام‏هاي خداوند و تهنيت خداوند بر پيامبران است: سلام علي نوح في‏العالمين (صافات، آيه 79) سلام علي موسي و هارون (صافات، آيه 120). سلام، تبريك الهي بر بهشتيان است، سلام، زمزمه فرشتگان است، سلام، كلام بين‏المللي تمام مسلمانان است، سلام، پيامي است كه سلامتي، احترام، دعا و امنيت را به ارمغان مي‏آورد.
نكته بسيار جالب آيه كه جمله بما صبرتم به آن اشاره دارد اين است كه در نظام الهي همه‏چيز حتي به كاربردن كلمات، بر مبناي ايمان و عمل صالح است. چنانچه سلام فرشتگان نيز به جهت صبري است كه اهل ايمان در مصيبت و معصيت و طاعت كرده‏اند.
 
جنت فردوس
فردوس بالاترين مراتب بهشت است. اين كلمه دوباره در قرآن كريم آورده شده و وسعت نعمت‏هاي بهشتي را نشان مي‏دهد و چنين به نظر مي‏رسد كه مقامي فوق بهشت و جهنم و ثواب و عقاب است زيرا با وجود اين‏كه تمام مراتب و درجات عالم ملكوت چه نعمت‏هاي مادي و چه نعمت‏هاي معنوي مطلق و غير مشوب به نواقص هستند ولي خداوند متعال براي بعضي از بندگان خاص خود نعمت‏هايي را مخفي نگه داشته كه از سعه افهام نفوس و ادراك اذهان خارج است چنان‏چه در روايت صحيح از رسول خدا(ص) وارد شده است كه: " خداوند فرمود: من براي بندگان صالح خود چيزهايي را مهيّا كرده‏ام كه هيچ چشمي نديده و هيچ گوشي نشنيده و بر هيچ دلي خطور نكرده است، از اين نعيم بهشتي كه من شما را آگاه كرده‏ام سخن نگوييد و دست از كنجكاوي برداريد و اگر مي‏خواهيد اجمالاً در اين ارتباط چيزي بدانيد، اين آيه را قرائت كنيد: فلا تعلم نفس ما أخفي لهم من قرّة أعين (سجده، آيه 17). (تفسير مجمع‏البيان، الشيخ ابي علي‏الفضل بن حسن‏الطبرسي طبع صيدا، ج4، ص33). اين روايت را بخاري و مسلم هر دو بيان كرده‏اند.
در سير مواهب و نعمت‏هاي بهشت به اينجا مي‏رسيم كه فردوس بهترين و برترين مراتب بهشت است و با اين‏كه طبع تحول‏طلب انسان دائماً تقاضاي دگرگوني و تنوع مي‏كند ساكنان فردوس هرگز تقاضاي نقل مكان و تحول نخواهند كرد: ان‏الذين ءامنوا و عملوا الصالحات كانت لهم جنات الفردوس نزلاً. خالدين فيها لا يبغون عنها حولاً (كهف، آيات 107 و 108).
يكي ديگر از مراتب والاي بهشت كه آيات مباركه به تصريح بيان مي‏كند غرفه‏هاي آن است. غرفه در لغت به اتاق فوقاني گويند كه بر روي اتاق‏هاي ديگر ساخته شده است و محل عالي و مرتفع از خانه و قصر است و در روايات نيز كنايه از درجه عالي در بهشت است كه به افراد خاصي عنايت مي‏شود: لكن‏الذين اتقوا ربهم لهم غرف من فوقها غرف مبنيه تجري من تحتها الانهار وعدالله لايخلف‏الله الميعاد (زمر، آيه 20). غرفه‏هاي بهشت هم از نظر جايگاه و هم از نظر پايگاه در اعلي مراتب بهشت است زيرا اهل تقوا از نظر جايگاه در عمارات بلندي كه به اطراف اشراف دارد، قرار دارند و از نظر پايگاه نيز در مقام والايي قرار دارند. 
نویسنده: گيتي شركاء
وقتی احساس غربت می کنید یادتان باشد که خدا همین نزدیکی است .

******

alizare1

alizare1
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1389 
تعداد پست ها : 6234
محل سکونت : یزد
دسترسی سریع به انجمن ها