عضویت العربیة English
پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله: هر که حسین را دوست بدارد، خداوند دوستدار او است. بحارالأنوار، ج43، ص261

چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارت امام مهدی (ع)

چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارت امام مهدی (ع)
پنج شنبه 23 تیر 1390  04:03 ب.ظ

چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارت امام مهدی (ع)
           
 
سید منذر حكیم
  
اشاره:

 
ادعیه اهل بیت: یا قرآن صاعد به گونه‏ای همسو با قرآن كریم، فرهنگ عدالت خواهی و عدالت گستری را در جامعه اسلامی دنبال می‏كند.
 
ادعیه ویژه حضرت مهدی(ع) بسیار متنوّع، ولی هدفمند و با روشی ویژه، سمبل‏های عدالت‏خواهی و عدالت گستری را در یك وارث حقیقی و زنده و حاضر در صحنه جوامع بشری مورد توجه ویژه قرار داده و با برقراری ارتباط معنوی دعاكننده با او، مجموعه آرمان‏های الهی عدالت مدار را با ظلم ستیزی از درون انسان تحوّلی زیربنایی به وجود می‏آورد، تا انسان‏های منتظرِ قیامِ پرچمدار حق‏طلب و عدل گستر را در حالت آماده باش كامل و بصیرت همه جانبه در آورد، و احیای كتاب و سنّت در دولت حضرت مهدی(ع) در این ادعیه، سمبُل حق‏گرایی و حق گستری و عدالت خواهی معرفی شده است.
 
فرهنگ عدالت مداری و ستم ستیزی در ادعیه اهل بیت: و همسویی قرآن صاعد با قرآن نازل
 
1. ادعیه اهل بیت: را قرآن صاعد می‏گویند. این نامگذاری بدون علّت نمی‏تواند باشد. تشابه مفاهیم مطرح شده در ادعیه اهل بیت: با مفاهیم مطرح شده در قرآن كریم، بلكه مطرح شدن مفاهیم قرآنی به صورت دعا و بازخوانی این مفاهیم در قالبِ ادعیه، مایه تعمیق و نهادینه شدن این مفاهیم می‏گردد و در دعا كردن و دعا خواندن، این مفاهیم را از عمق وجود خودمان بر زبان می‏آوریم و آن‏ها را به سمت و سوی معبودِ خود، با اظهار راز و نیاز بالا می‏بریم.
 
2. یكی از مفاهیم بسیار مهم و ارزشمند قرآن كریم كه در ادعیه اهل بیت: و زیارات ویژه امام مهدی(ع) مطرح شده است، مفهوم ارزشی عدل گرایی و ستم ستیزی می‏باشد.
 
3. مراتب متفاوت این مفهوم را به خوبی در ادعیه و زیارات امام مهدی(ع)
می‏توانیم ببینیم. منظور از مراتب، مراحل تحوّل و تكامل انسان نسبت به شناخت آن تا بالاترین مرتبه تحقق عدالت در جامعه بشری و تجلی آن مفهوم در تمام ابعاد جامعه می‏باشد.
 
4. مراتب مذكور را می‏توانیم به شكل ذیل یادآوری كنیم:
عدالت شناسی، عدالت دوستی، عدالت گرایی، عدالت خواهی (عدالت طلبی)،عدالت مداری، عدالت پروری، عدالت گستری و در برابر آن ستم شناسی، ستم ستیزی، ستم گریزی كه در عبارت‏های مختلف ادعیه اهل بیت: به ویژه در زیارات امام مهدی(ع) به چشم می‏خورد و فرهنگ عدالت مداری و ستم ستیزی را در جان و روان پیروان اهل بیت: شكوفا می‏سازد.
 
دعاهای ویژه حضرت مهدی(ع)
 
1. دعاهای ویژه حضرت مهدی(ع) عبارتند از:
 
الف ـ دعا درباره مسأله مهدویت و شخص امام مهدی(ع) .
ب ـ دعاهای رسیده از امام مهدی(ع) برای پیروان خود، كه برخی برای حل مشكلات شخصی (فردی) یا اجتماعی و برخی برای حل مشكلات جامعه اسلامی بیان شده است كه:
 
أـ گاهی به نوع ستم‏ها و مشكلات توجه می‏دهد.
ب‏ـ گاهی دیگر به فرد موعود برای حل این مشكلات، كه خودِ امام زمان(ع) می‏باشد توجه می‏دهد، و حفظ و بقای او را برای تحقق آرمان‏های عالی اسلامی از خداوند عادل و رحمان می‏طلبد و گاهی به هر دو مورد توجّه می‏دهد.
 
2. در این ادعیه نمودی و نمایشی زیبا از فرهنگ عدالت مداری و ستم ستیزی می‏بینیم.
 
3. این ادعیه از لحاظ اختصار و تفصیل بسیار متنوّع است: گاهی بسیار كوتاه یا متوسط و گاهی مفصل و طولانی. با توجه به نوعِ مطالب مطرح شده در هر یك از دعاهای كوتاه، متوسط و طولانی، اولویت‏های اعمال شده در این دعاها بدست می‏آید.
 
4. چنانچه به نام‏ها و محتوای این ا دعیه توجه شود، دعاهای توجه دهنده به شخص امام مهدی(ع) و جایگاه و موقعیت الهی او و نقش و اهداف مورد نظر اسلام برای وجود او، حداقل به پنج عنوان می‏توان دست یافت:
 
الف ـ دعاهای فرج و استغاثه.
ب ـ دعاهای توسّل.
ج ـ صلوات (و درود فرستادن).
د ـ دعاهای ندبه.
هـ ـ دعاهای عهد.
 
5. در صورتی‏كه مفاهیم مطرح شده در این دعاها را جمع‏بندی نماییم به دورنمایی روشن و گویا از خطوط كلی حكومت عدل‏مدار امام مهدی(ع) رهنمون می‏شویم و با بازخوانی این دعاها، با توجه به فراوانی هر یك از مفاهیم و ارزش‏ها و خطوط و اصول كلی یا برنامه‏های تفصیلی، می‏توانیم به اهمیت و جایگاه هر مفهوم با ارزش آن اصول مذكور پی ببریم.
 
6. همسویی سایر ادعیه اهل بیت: نیز با ادعیه ویژه امام مهدی(ع) در زمینه
عدالت‏مداری و عدالت گستری قابل توجه بوده و تمام آن‏ها در فرهنگ‏سازی نقش ویژه دارند؛ زیرا فرهنگ اسلامی اهل بیت: بر اساس و پایه‏ای ارزشی استوار بوده و عدالت گستری و ظلم ستیزی خمیر مایه مواضع اهل بیت: در كردار و رفتار و گفتار آنان بوده، به گونه‏ای كه در پرتو عبودیت حق تعالی، عبودیت و عدالت مداری، دوشادوش هم مطرح می‏گردند. و بر پایه عدل مطلقِ الهی تمام برنامه‏ها و الگوها ترسیم و ارزیابی می‏شوند. و ضمن بیان تكیه‏گاههای عدالت پروری و عدالت گستری، به ریشه‏یابی ستم‏گری در انسان پرداخته و به نمونه‏ها و الگوهای عدالت خواه، عدالت مدار و ظلم ستیز توجه داده می‏شود.
 
بدین ترتیب می‏بینیم كه با یك روش علمی و با شیوه‏ای عملی و بسیار متین به ستم ستیزی، عدالت مداری و عدل پروری پرداخته شده است.
 
پایه‏ های عدالت پروری و ظلم ستیزی در ادعیه مهدوی
 
بنابر آنچه گذشت می‏توان گفت كه پایه‏های عدالت پروری و عدالت‏گستری در ادعیه شریفه به شكل ذیل قابل طرح و بررسی می‏باشد:
 
1. عدالت مداری حق یك اصل پذیرفته شده و مورد قبول همه انسان‏ها می‏باشد.
 
2. این عدالت مداری در قلمرو تكوین و تشریع دوشادوش هم بوده و از همدیگر جدا نمی‏شوند.
 
3. برای تحقق عدالت باید از درون انسان‏ها شروع كنیم تا به گسترش عدالت در سطح جامعه بشری موفق شویم.
 
4. برای تضمین عدالت پروری احتیاج به انسانهای عدالت مدار، عدالت پیشه و عدالت‏پرور داریم، كه در تمام جوامع بشری از طرف خدای متعال برای هدایت بشر برانگیخته ‏شده‏اند و حجت‏های معصوم الهی كه خود عدالت پیشه‏ و ظلم ستیز بوده‏اند بیانگر این عدالت مداری الهی و ستم ستیزی بوده و انبیا و اولیای معصوم، سلسله‏ای بهم پیوسته و وارث و مكمّل همدیگر بوده‏اند تا بشر را به عالی‏ترین مراحل عدالت رهنمون نمایند.
 
5. با توجه به اصل فوق كه می‏گوید: «‏تا انسان‏ها از درون متحوّل نگردند و ریشه‏های ستم‏گری در درون وجودشان خشكانده نشود، عدل پروری و عدالت گستری امری ناممكن و غیرعملی خواهد بود» ادعیه بزرگترین نقش را در این بُعد می‏توانند ایفا كنند و باعث پاكسازی انسان از درون شوند. تاریخ پیروان اهل بیت: این واقعیت را نیز به خوبی نشان داده است.
 
6. خدای عادل و رحیم، اولین و مهم‏ترین تكیه‏گاه، فطرت سالم انسان‏ها دومین تكیه‏گاه، و رهبران معصوم الهی كه صد در صد عدل پیشه‏اند، بهترین الگو و سومین تكیه‏گاه برای عدل پروری و عدالت گستری می‏باشند.
 
7. زمینه‏های ستم و ستمگری و انحراف در ادعیه شریفه مورد توجه قرار گرفته، و به قلمروهای فردی و اجتماعی عدل نیز اشاره و در برخی زمینه‏ها به تفصیل پرداخته شده است. در حقیقت به شاخص‏های ستمگری و عدالت‏گستری نیز تذكر داده شده و دور نمای عدل مهدوی ترسیم شده است.
 
در دعاهای عصر جمعه و... عموماً به این زمینه‏ها، قلمروها و ابعاد بیش‏تر توجه شده است. نمونه‏هایی از ادعیه ذیلاً بیان می‏شود:
«‏اللهم صلّ علی محمّد سید المرسلین و خاتم النبیین و حجه ربّ العالمین...»؛
«‏اللهمّ ادفع عن ولیّك و خلیفتك و حجّتك علی خلقك و لسانك المعبّر عنك...»؛
«‏اللهمّ عرّفنی نفسك فانّك ان لم تعرّفنی نفسك لم اعرف رسولك...»[1]؛
«‏دعای افتتاح»؛
«‏دعای ندبه».
 
8. تمام مفاهیم ارزشی در ادعیه اهل بیت: به صورت یك منظومه بهم پیوسته مطرح می‏گردد و هر چند در هر دعا یك یا چند مفهوم مورد توجه قرار داده می‏شود، اما با یك نگاه جامع به ادعیه اهل بیت: این منظومه بسیار قابل توجه بوده و در دعاهای تك مفهومی نیز از این پشتوانه منظومه‏وار استفاده می‏شود، خواننده ادعیه در مكتب اهل بیت: چنانچه به تمام مفاهیم ادعیه توجه نماید، به تمام ابعاد ارزشی تسلط پیدا می‏كند و ذهنیت شخص تك بعدی رشد نمی‏كند.
 
9. كتاب و سنّت در ادعیه اهل بیت: سمبُل عدالت مداری است.[2] به همین دلیل احیای كتاب و سنت، در سیره اهل بیت: و به ویژه در سیره امام مهدی(ع) هدفی اساسی و سمبلیك بوده، كه نشان دهنده قیام امام(ع) به قسط، احیا كننده عدل، نابود كننده ظلم و نفی كننده تحریف‏ها و كژروی‏ها است.
به نمونه‏هایی از این اصل در آخر این بخش كه در ادعیه مهدوی آمده است توجه خواهیم نمود. ضمناً فراموش نكنیم كه پیامبر اسلام(ع) تمسّك به كتاب و سنت را (البته سنتی كه نزد عترت است، عترتی كه تجسّم عینی كتاب و سنت است) مایه مصونیت امت از انحراف معرفی كرده است و احیای سنّت واقعی را احیای اسلام و قرآن می‏داند كه در دعاهای حضرت مهدی(عج) مكرّراً به این مطلب تذكر داده شده است.

10. اهل بیت: عموماً خود را قائم به حق معرّفی نموده و این ویژگی را خدای متعال و پیامبر اسلام(ع) برای آنان قرار داده[3] و امام مهدی(عج) سمبل این قیام به حق و بارزترین مصداق قیام به حق معرّفی شده است[4]. به همین دلیل ذكر نام امام مهدی(ع)، یادآوری نام او و دعا برای وجود مبارك او، یاد قیام به حق و عدالت گستری او است، و مهدویت و عدالت گستری لازم و ملزوم هم بوده، چنان‏كه روایات نبوی بر این تلازم صحه گذاشته و خود پیامبر(ع) آن را آغاز نموده است. و در تمام ادعیه‏ای كه به تعجیل فرج آل محمد(ع) توجه داده شده است، به تعجیل فرج و ظهور امام مهدی(ع) منصرف بوده[5] و تمام آن‏ها تعجیل فرج جامعه انسانی و طلوع آفتاب عدالتِ مهدوی بر جامعه بشری را خواهان است.
 
احیای كتاب و سنّت در دولت مهدوی، سمبل احیای حق و عدالت گستری
 
1. ...اللهم و صلّ علی ولیّك المحیی سنّتك، القائم بأمرك، الداعی الیك الدلیل علیك، حجّتك علی خلقك و خلیفتك فی أرضك و شاهدك علی عبادك... اللهم جدّد به ما امتحی (محی) من دینك، و أحی به ما بُدّل من كتابك، و أظهر به ما غُیّر من حُكمِك، حتی یعودَ دینُك به و علی یدیه غضّاً جدیداً خالصاً مخلصاً، لا شكّ فیه و لاشبهه معه و لاباطل عنده و لابدعه لدیه. اللهمّ نوّر بنوره كل ظُلمه و هدّ بركنه كلّ بدعه، و اهدم بعزّه كل ضلاله[6]... .
 
در چند جمله پیش از این مقطع از دعا بر پیامبر و آل پیامبر، امامان هدایت كننده و عالمان صادق و نیكوكاران پرهیزگار، كه ستونهای دین خدا و اركان توحید او و مفسّران وحی و حجتهای خدا بر خلق او و جانشینان او در زمین او هستند درود می‏فرستیم. سپس بر آخرین ولیّ خدا كه احیا كننده سنّت او و قائم به امر و فرمان او و دعوت كننده به سوی او و راهنمای (مردم) به سوی او و حجتِ خدا بر خلق خدا و جانشین خدا در زمین خدا و گواه و شاهد خدا بر بندگان او است نیز درود می‏فرستیم، و از او می‏خواهیم كه آنچه از دین خدا محو و نابود شده به دست او تجدید گردد و آنچه از كتاب خدا (قرآن) تغییر داده شده و تحریف گشته به‏دست او احیا گردد، و آنچه از احكام خدا دگرگون و پنهان شده آشكار گردد، تا این‏كه دین خدا به وسیله او و بر دستان او تازه و با طراوت شود به گونه‏ای كه از هر گونه شك و شبهه در آن خالص گردد، و هر گونه باطلی و بدعتی از میان برداشته شود... خدایا با نور او تمام ظُلمتها را نورانی و با پشتوانه او هر گونه بدعتی را ویران ساز و با عزّت او هر گونه گمراهی را نابود گردان.
 
2. سلام الله الكامل التام الشامل العام، و صلواته الدائمه و بركاته القائمه التّامه علی حجّهالله و ولیّه فی أرضه و بلاده و خلیفته علی خلقه و عباده، و سلاله النبوّه و بقیّه العترهِ و الصفوه، صاحب الزمان و مظهر الایمان و ملقّن (معلِن) أحكام القرآن، و مطهّر الارض و ناشِر العدلِ فی الطولِ و العرض والحجه القائم المهدی الامام المنتظر المرضی (المرتضی) وابن الائمه الطاهرین الوصی بن الاوصیاء المرضیین الهادی المعصوم ابن الائمه الهداه المعصومین... .[7]
 
سلام كامل و تمام خدای متعال، سلام فراگیر و رحمت پیوسته و بركات پاینده و تمام بر حجّت خدا و ولیّ او در زمین و در شهرهای آن، و بر خلیفه (و جانشین) او بر خلق و بندگانش، و بر پاك فرزند نبوّت و باقیمانده عترت و برگزیدگان او، حضرت صاحب الزمان و آشكار كننده ایمان و تعلیم دهنده (یا اعلام كننده) احكام قرآن، و پاك كننده زمین از (ستم و طغیان) و ناشر (بنیان) عدل (احسان) در طول و عرض جهان، و حجتِ قائم (به حق)، هدایت شده، امام برگزیده خدا و مورد انتظار (حق جویان و حق پویان) فرزند امامان پاك (و معصوم و برگزیده شدگان معصوم هدایت كننده و فرزند امامان معصوم هدایت كننده (خلق) به سوی حق.
 
3. در زیارت ویژه روز جمعه بر نور تابان خدا و چشم و دیده‏بان او در میان خلق او كه هدایت یافتگان به بركت راهنمایی‏های او هدایت می‏یابند، سلام و درود می‏فرستیم و سپس
می‏گوییم كه ای مولای ما، با تو و آل بیت تو به خدا نزدیك می‏شویم و انتظار تو و انتظار ظهور حق بر دستان تو را می‏كشیم.
 
«‏...و انتظر ظهورك و ظهور الحق علی یدیك...»
بنا بر این، انتظار ظهور حق همان انتظار ظهور مهدی(ع) می‏باشد و در انتظار حق،
عدل ‏گستری و حق‏گستری نهفته است.
 
4. در دعای افتتاح می‏خوانیم:
«‏...اللهم أظهر به دینك و سنّه نبیّك حتّی لایستخفی بشیء من الحق مخافه أحد من الخلق...».[8]
خدایا! دینت و سنّت پیامبرت را بوسیله او آشكار گردان تا این‏كه تمام ابعاد حق آشكار گردد و هیچ بخشی یا بُعدی از حق به خاطر هیچ‏یك از مخلوقات تو مخفی نماند یا این‏كه مجبور باشد آن‏را مخفی نگه دارد... .
در حقیقت در این دعا خواستار نفی تمام زمینه‏های تقیه و ترس از آشكار شدن حق
می‏باشیم، كه نشان دهنده فراهم آمدن تمام زمینه‏های لازم برای شكوفایی حق و رشد انسان، و مطرح شدن تمام حقایق به گونه‏ای صریح و آشكار باشد.
 
5. در دعای معروف ندبه می‏گوییم:
این بقیّه الله التی لاتخلو من العتره الهادیه؟ أین المعدّ لقطع دابر الظلمه؟ أین المنتظر لإقامه الامت والعِوَج؟ أین المرتجی لإزاله الجورِ والعدوان؟ أین المدّخر لتجدید الفرائض والسنن؟ این المتخیّر لإعاده الملّهِ والشریعه؟ أین المؤمّل لإحیاء الكتاب وحدوده؟ أین محیی معالم الدین و أهله؟... یا ابن الآیات والبیّنات... یا ابن طه والمحكمات... یا ابن یس والذاریات... یا ابن الطور والعادیات... لیت شعری أین استقرت بك النوی... .[9]
 
كجا است آن باقیمانده حجت‏های الهی كه هیچگاه زمین از آنان خالی نمی‏ماند.
كجا است آن كسی كه برای ریشه كن كردن ستمگران آماده گردیده؟
كجا است آن كسی كه برای راست كردن كژی‏ها همه در انتظار او هستند؟
كجا است آن كسی كه همه امیدوار ظهور او هستند تا ستم و طغیان‏گری را بر طرف سازد؟
كجا است آن كسی كه برای احیای فرائض (و ا حكام قرآن) و سنت‏های پیامبر(ع) ذخیره شده است؟
كجا است آن كسی كه برای برگرداندن ملت و شریعت ختمی مرتبت انتخاب شده است؟
كجا است آن كسی كه برای احیای قرآن و حدود الهی همه در آرزوی ظهور او هستند؟
كجا است آن زنده كننده دین و اهل دین؟
 
... ای فرزند آیات روشن الهی... ای فرزند طه و آیات محكم الهی... ای فرزند یس و ذاریات... ای فرزند طور و عادیات... ای كاش می‏دانستم كه كجایی و در چه نقطه‏ای از زمین رحل اقامت افكنده‏ای!
 
6. در دعای عهد اینچنین می‏خوانیم:
... فاظهر اللهم لنا ولیّك وابن بنت نبیّك المسمّی باسم رسولك(ع) حتی لایظفر بشیء من الباطل إلاّ مزّقه ویحقّ الحق ویحقّقه. واجعله اللهم مفزعاً لمظلوم عبادك، و ناصراً لمن لایجد له ناصراً غیرك، و مجدّداً لما عُطّلَ من احكام كتابك، و مشیّداً لما وردِ من احكام دینِك و سنن نبیّك(ع)...
 
... پس ای خدای ما! ولیّ خودت و فرزند دخت پیامبرت را كه هم نام رسول تو می‏باشد، برای ما آشكار ساز تا این‏كه تمام باطل‏ها را پاره كند و حق را محقّق سازد. بار خدایا! او را پناهگاه ستمدیدگان از بندگانت و یاور كسانی كه جز تو یاوری ندارند قرار ده، و او را تجدید كننده و احیا كننده آنچه از احكام كتابت تعطیل شده قرار ده. و او را آباد كننده سنت‏های پیامبرت و برافراشته كننده پرچم‏های دینت قرار ده.
 
به امید آن روزی كه شاهد ظهور حق و گسترش عدل الهی با پرچمداری یگانه فرزند ذخیره شده فاطمه دخت گرامی خاتم پیامبران باشیم و در زیر لوای او، اجرا كننده برنامه‏های حق آنطور كه شایسته است باشیم.

 
پی نوشت ها:
 
[1] . ادعیه فوق را در صحیفه مهدیه و در مفاتیح الجنان و در سایر كتب ادعیه می‏توانید مراجعه فرمایید.
[2] . خدای سبحان كه خود را به حق و عدل توصیف نموده و قانونگذار شایسته ای برای جهان و انسان می‏باشد، آنچه را در قرآن كریم بر خاتم پیامبران فرود آورده جز حق و عدل نمی‏تواند باشد. به همین دلیل قرآن كریم سمبل عدالت و حقانیت بوده و پرداختن آیات قرآن به فلسفه تشریع، نمودی دیگر از عدالت مداری و حق‏گرایی این كتاب مهیمن و عدل مدار است.
[3] . در زیارت معروف جامعه كبیره و حدیث ثقلین و زیارات ویژه پیامبر و امیرالمؤمنین و امام حسین: به این نكته توجه داده شده است.
[4] . «‏المهدی من عترتی... یملأ الأرض قسطاً و عدلاً» و سایر روایات همسو بر همین نكته دلالت دارد.
[5] . «‏و عجّل اللهم فرجهم بقائمهم و أظهر اعزازه» به دعای ویژه از حضرت حجت(ع) مراجعه فرمایید.
[6] . مفاتیح الجنان، باب اول، فصل چهارم، (صلوات روایت شده از امام زمان(ع) كه برای ابوالحسن ضراب در مكه ارائه شده است).
[7] . مفاتیح الجنان، باب اول، فصل هشتم، استغاثه به امام زمان(ع).
[8] . همان، باب دوم، فصل سوم، اعمال ویژه شبهای ماه مبارك رمضان.
[9] . مفاتیح الجنان، باب سوم، فصل دهم، دعای ندبه.
وقتی احساس غربت می کنید یادتان باشد که خدا همین نزدیکی است .

******

alizare1

alizare1
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : خرداد 1389 
تعداد پست ها : 6234
محل سکونت : یزد

پاسخ به:چهره عدل مهدوی در ادعیه و زیارت امام مهدی (ع)
شنبه 1 مرداد 1390  02:52 ب.ظ

 بیا ای یوسف زهرائی، بیا و خوابهای خوب را تعبیر كن و با دستان پر مهرت، قطرات اشك را از گونه زمان بزدا.

بیا كه مشتاقانه منتظریم پرچم نصرتت را بر هر كوی و برزن نظاره كنیم و سجده شكر به جا آوریم پس بیا ، زودتر بیا كه ما منتظریم.

mardedarya405

mardedarya405
کاربر طلایی1
تاریخ عضویت : اردیبهشت 1390 
تعداد پست ها : 662
محل سکونت : سیستان وبلوچستان
دسترسی سریع به انجمن ها