اربعین و پیاده روی در کلام رهبر معظم انقلاب

“ترکیب «عشق و ایمان» و «عقل و عاطفه»
رهبر معظم انقلاب: دستگاه‌ ظالم‌ جبار یزیدی‌ با تبلیغات‌ خود، حسین‌بن‌علی‌ (ع‌) را محکوم‌ می‌ساخت‌ و وانمود می‌کرد که‌ حسین‌بن‌علی‌ (ع‌) کسی‌ بود که‌ بر ضد دستگاه‌ عدل‌ و حکومت‌ اسلامی‌ و برای‌ دنیا قیام‌ کرده‌ است‌. حضرت آیت الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی صبح روز دوشنبه – ۹ آذرماه ۱۳۹۴ – در جلسه درس خارج فقه، پدیده بی‌نظیر و حرکت عظیم و پر معنای راهپیمایی اربعین حسینی علیه‌السلام را حسنه‌ای ماندگار خواندند و گفتند:

“ترکیب «عشق و ایمان» و «عقل و عاطفه» از ویژگی‌های منحصر به‌فرد مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام است و حرکت عاشقانه و مؤمنانه مردم از کشورهای مختلف جهان در این پدیده بی‌سابقه، بدون تردید از جمله شعائر الهی است.”

 

 

حضرت آیت الله خامنه‌ای با اشاره به بزرگواری و محبت مردم عراق در پذیرایی از زائران اربعین، به کسانی که توفیق حضور در این حرکت پر معنا و پر مغز را پیدا کرده‌اند توصیه کردند این فرصت را مغتنم بشمارند و افزودند: ما نیز از دور به حال زائران اربعین غبطه می‌خوریم و آرزو می‌کنیم ای کاش همراه شما بودیم.

همت و عزم راسخ مردم در راهپیمایی عظیم اربعین

رهبر معظم انقلاب اسلامی همچنین در پیامی به‌ مناسبت آغاز سال ۱۳۹۴ در ارزیابی کیفیت تحقق شعار سال ۱۳۹۳، سال قبل را همراه با چالش‌ها و پیشرفتهایی برای کشور دانستند و گفتند: شعار «عزم ملی و مدیریت جهادی» با توجه به همین چالش‌ها برای سال ۹۳ انتخاب شد و ملت ما نیز همت و عزم راسخ خود را هم در تحمل برخی مشکلات و هم حضور در مناسبت‌های مهم از جمله راهپیمایی‌های ۲۲ بهمن و روز قدس و راهپیمایی عظیم اربعین نشان دادند.

حادثهٔ عجیبی بود حادثهٔ امسالِ اربعین کربلا

حضرت آیت الله خامنه‌ای در بخشی از بیانات خود در دیدار مسئولان نظام و میهمانان بیست و هشتمین کنفرانس بین‌المللى وحدت اسلامى‌ – ۱۹/۱۰/۹۳- اظهار داشتند:

«شما ملاحظه کردید در اربعین حسینی میلیون‌ها انسان در کنار هم قرار گرفتند؛ خود این حرکت عظیم یک جمعی از مسلمان‌ها – البتّه مخصوص شیعه نبود، سنّی‌ها هم بودند – که در دنیا انعکاس پیدا کرد، تعظیم کردند؛ تجلیل کردند؛ آن را بزرگ‌ترین گردهمایی عالم به حساب آوردند؛ چه کسانی؟ آنهایی که دارند مسائل اسلامی را رصد می‌کنند.حادثهٔ عجیبی بود حادثهٔ امسالِ اربعین کربلا. این راه را دشمنان اسلام و دشمنان اهل‌بیت به خیال خود مسدود کرده بودند. ببینید چه حرکت عظیمی اتّفاق افتاد! وقتی حتّی جسم‌ها در کنار هم قرار می‌گیرد، این‌جور انعکاس پیدا می‌کند. اگر ما با هم باشیم، کشورهای اسلامی، ملّتهای مسلمان – سنّی و شیعه و فِرَق مختلف تسنّن و تشیّع – با یکدیگر دل‌هایشان صاف باشد، نسبت به یکدیگر سوءظن نداشته باشند، سوءنیّت نداشته باشند، به یکدیگر اهانت نکنند، ببینید در دنیا چه اتّفاقی خواهد افتاد؛ چه عزّتی برای اسلام درست خواهد شد! وحدت؛ وحدت.»

شروع جاذبه ى مغناطیس حسینى، در روز اربعین است

رهبر معظم انقلاب اسلامى در بیانات خود در صحن جامع رضوی که همزمان با اول فروردین ماه ۱۳۸۵هجری شمسی صورت گرفت اظهار داشتند:

«شروع جاذبه ى مغناطیس حسینى، در روز اربعین است. جابربن عبداللَّه را از مدینه بلند مى کند و به کربلا مى کشد. این،‌‌ همان مغناطیسى است که امروز هم با گذشت قرنهاى متمادى، در دل من و شماست. کسانى که معرفت به اهل بیت دارند، عشق و شور به کربلا همیشه در دلشان زنده است. این از آن روز شروع شده است. عشق به تربت حسینى و به مرقد سرور شهیدان – سیدالشهداء -.»

ماجرای ورود جابربن عبدالله انصاری به مزار امام حسین (ع) در اربعین

ایشان در ادامه تصریح کردند:

«چه آمدن خاندان پیغمبر در روز اربعین به کربلا – که بعضى روایت کرده‌اند – درست باشد یا درست نباشد، ظاهراً در این تردیدى نیست که جابربن عبداللَّه انصارى به همراه یکى از بزرگان تابعین – که نام او را بعضى عطیه گفته‌اند، بعضى عطاء گفته‌اند و احتمال دارد عطیةبن حارث کوفى حمدانى باشد؛ به هرحال یکى از بزرگان تابعین است که در کوفه ساکن بوده – این راه را طى کردند و در این روز بر سر مزار شهید کربلا حاضر شدند. شروع جاذبه ى مغناطیس حسینى، در روز اربعین است. جابربن عبداللَّه را از مدینه بلند مى کند و به کربلا مى کشد. این،‌‌ همان مغناطیسى است که امروز هم با گذشت قرنهاى متمادى، در دل من و شماست. کسانى که معرفت به اهل بیت دارند، عشق و شور به کربلا همیشه در دلشان زنده است. این از آن روز شروع شده است. عشق به تربت حسینى و به مرقد سرور شهیدان – سیدالشهداء -.

جابربن عبداللَّه جزو مجاهدین صدر اول است؛ از اصحاب بدر است؛ یعنى قبل از ولادت امام حسین، جابربن عبداللَّه، در خدمت پیغمبر بوده و در کنار او جهاد کرده است. کودکى، ولادت و نشو و نماى حسین بن على (علیه السّلام) را به چشم خود دیده است. جابربن عبداللَّه به طور حتم بار‌ها دیده بود که پیغمبر اکرم، حسین بن على را در آغوش مى گرفت، چشمهاى او را مى بوسید، صورت او را مى بوسید، پیغمبر به دست خود در دهان حسین بن على غذا مى گذاشت و به او آب مى داد؛ این‌ها را به احتمال زیاد جابربن عبداللَّه به چشم خود دیده بود. جابربن عبداللَّه به طور حتم از پیغمبر به گوش خودش شنیده باشد که حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشت‌اند. بعد‌ها هم بعد از پیغمبر، موقعیت امام حسین، شخصیت امام حسین – چه در زمان خلفاء، چه در زمان امیرالمؤمنین، چه در مدینه و چه در کوفه – این‌ها همه جلو چشم جابربن عبداللَّه انصارى است. حالا جابر شنیده است که حسین بن على را به شهادت رسانده‌اند. جگرگوشه ى پیغمبر را با لب تشنه شهید کرده‌اند. از مدینه راه افتاده است؛ از کوفه، عطیّه با او همراه شده است. عطیه روایت مى کند که: «جابربن عبداللَّه به کنار شط فرات آمد، آنجا غسل کرد، جامه ى سفید و تمیز پوشید و بعد با گامهاى آهسته، با احترام به سمت قبر امام حسین (علیه السّلام) روانه شد. آن روایتى که من دیدم این طور است، مى گوید: وقتى به قبر رسید، سه مرتبه با صداى بلند گفت: «اللَّه اکبر، اللَّه اکبر، اللَّه اکبر»؛ یعنى وقتى که مى بیند که چطور آن جگرگوشه ى پیغمبر و زهرا را، دست غارتگر شهواتِ طغیانگران، این طور با مظلومیت به شهادت رسانده، تکبیر مى گوید. بعد مى گوید: از کثرت اندوه، جابربن عبداللَّه روى قبر امام حسین از حال رفت، غش کرد و افتاد. نمى دانیم چه گذشته است، اما در این روایت مى گوید، وقتى به هوش آمد، شروع کرد با امام حسین صحبت کردن: «السّلام علیکم یا آل اللَّه، السّلام علیکم یا صفوة اللَّه.»

رهبر معظم انقلاب در خطبه هاى نماز جمعه تهران – ۲۶/۱/۷۹- اظهار داشتند:

«یک جمله در زیارت اربعینِ امام حسین علیه‌الصّلاةوالسّلام ذکر شده است که مانند بسیارى از جملات این زیارت‌ها و دعا‌ها، بسیار پُرمغز و در خور تأمّل و تدبّر است. امروز به مناسبت روز تاسوعا و روز عزا، در خطبه‌ى اول قدرى پیرامون همین جمله – که ناظر به جهت قیام حسینى است – عرایضى عرض مى‌کنیم. آن جمله این است: «و بذل مهجته فیک». این زیارت اربعین است؛ منتها فقره‌هاى اوّل آن، دعاست که گوینده‌ى این جملات خطاب به خداوند متعال عرض مى‌کند: «و بذل مهجته فیک»؛ یعنى حسین‌بن‌على، جان و خون خود را در راه تو داد؛ «لیستنقذ عبادک من الجهالة»؛ تا بندگان تو را از جهل نجات دهد؛ «و حیرة الضّلالة»؛ و آن‌ها را از سرگردانىِ ناشى از ضلالت و گمراهى برهاند. این یک طرف قضیه، یعنى طرفِ قیام کننده؛ حسین‌بن‌على علیه‌السّلام است. طرف دیگر قضیه، در فقره‌ى بعدى معرفى مى‌شود: «و قد توازر علیه من غرّته الدنیا و باع حظّه بالارذل الأدنى»؛ نقطه‌ى مقابل، کسانى بودند که فریب زندگى، آن‌ها را به خود مشغول و دنیاى مادّى، زخارف دنیایى، شهوات و هواهاى نفس، از خود بیخودشان کرده بود؛ «و باع حظّه بالارذل الأدنى»؛ سهمى را که خداى متعال براى هر انسانى در آفرینش عظیم خود قرار داده است – این سهم عبارت است از سعادت و خوشبختى دنیا و آخرت – به بهاى پست و ناچیز و غیر قابل اعتنایى فروخته بودند. این، خلاصه‌ى نهضت حسینى است.»

حضرت ایت الله خامنه‌ای در خطبه هاى نماز جمعه ى تهران در تاریخ ۱۴/۳/۷۸ اظهار داشتند:

«مایلم یک جمله هم ذکر مصیبت کنم. فردا اربعین سیّدالشهداست. به مناسبت سالگرد امام، ما از جاهاى مختلف بر سر مزار او گرد آمده‌ایم. تناسب این جمع آمدن و گرد آمدن ما بر سر قبر امام، با اربعین تناسب عجیبى است. در روز اربعین هم، بعد از آن روزهاى تلخ و آن شهادت عجیب، اولین زائران اباعبداللَّه‌الحسین علیه‌السّلام بر سر قبر امامِ معصومِ شهید جمع شدند. از جمله کسانى که آن روز آمدند، یکى «جابربن‌عبداللَّه انصارى» است و یکى «عطیةبن سعد عوفى» که او هم از اصحاب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است. جابربن‌عبداللَّه از صحابه‌ى پیامبر و از اصحاب جنگ بدر است؛ آن روز هم على‌الظّاهر مرد مسنّى بوده است؛ شاید حداقل شصت، هفتاد سال از سنین او – بلکه بیشتر – مى‌گذشته است. اگر در جنگ بدر بوده، پس لابد قاعدتاً در آن وقت باید بیش از هفتاد سال سن داشته باشد؛ لیکن «عطیه» از اصحاب امیرالمؤمنین علیه‌السّلام است. او آن وقت جوان‌تر بوده؛ چون تا زمان امام باقر هم «عطیةبن سعد عوفى» على‌الظّاهر زندگى کرده است. «عطیه» مى‌گوید: وقتى به آن‌جا رسیدیم، خواستیم به طرف قبر برویم، اما این پیرمرد گفت اول دم شطّ فرات برویم و غسل کنیم. در شطّ فرات غسل کرد، سپس قطیفه‌اى به کمر پیچید و قطیفه‌اى هم بر دوش انداخت؛ مثل کسى که مى‌خواهد خانه‌ى خدا را طواف و زیارت کند، به طرف قبر امام حسین علیه‌السّلام رفت. ظاهراً او نابینا هم بوده است. مى‌گوید با هم رفتیم، تا نزدیک قبر امام حسین علیه‌السّلام رسیدیم. وقتى که قبر را لمس کرد و شناخت، احساساتش به جوش آمد. این پیرمرد که لابد حسین‌بن‌على علیه‌السّلام را بار‌ها در آغوش پیامبر دیده بود، با صداى بلند سه مرتبه صدا زد: یا حسین، یا حسین، یا حسین!»

رمز زنده‏ ماندن واقعه عاشورا

معظم له در دیدار اعضاء جمعیت هلال احمر، مسؤولین بنیاد شهید و اقشار مختلف مردم در تاریخ ۲۹/۶/۶۸ اظهار داشتند:

«اگر زینب‌کبری‌ (سلام‌الله‌علی‌ها) و امام‌ سجاد (صلوات‌الله‌علیه‌) در طول‌ آن‌ روزهای‌ اسارت‌ ـ چه‌ در همان‌ عصر عاشورا در کربلا و چه‌ در روزهای‌ بعد در راه‌ شام‌ و کوفه‌ و خود شهر شام‌ وبعد از آن‌ در زیارت‌ کربلا و بعد عزیمت‌ به‌ مدینه‌ و سپس‌ در طول‌ سالهای‌ متمادی‌ که‌ این‌ بزرگواران‌ زنده‌ ماندند ـ مجاهدات‌ و تبیین‌ و افشاگری‌ نکرده‌ بودند و حقیقت‌ فلسفه‌ی‌ عاشورا و هدف‌ حسین‌بن‌علی‌ و ظلم‌ دشمن‌ را بیان‌ نمی‌کردند، واقعه‌ی‌ عاشورا تا امروز، جوشان‌ و زنده‌ و مشتعل‌ باقی‌ نمی‌ماند. چرا امام‌ صادق‌ (علیه‌الصلاه‌والسلام‌) ـ طبق‌ روایت‌ ـ فرمودند که‌ هر کس‌ یک‌ بیت‌ شعر درباره‌ی‌ حادثه‌ی‌ عاشورا بگوید و کسانی‌ را با آن‌ بیت‌ شعر بگریاند، خداوند بهشت‌ را بر او واجب‌ خواهد کرد؟ چون‌ تمام‌ دستگاههای‌ تبلیغاتی‌، برای‌ منزوی‌ کردن‌ و در ظلمت‌ نگهداشتن‌ مسأله‌ی‌ عاشورا و کلا مسأله‌ی‌ اهل‌بیت‌، تجهیز شده‌ بودند تا نگذارند مردم‌ بفه‌مند چه‌ شد و قضیه‌ چه‌ بود. تبلیغ‌، این‌گونه‌ است‌. آن‌ روز‌ها هم‌ مثل‌ امروز، قدرتهای‌ ظالم‌ و ستمگر، حداکثر استفاده‌ را از تبلیغات‌ دروغ‌ و مغرضانه‌ و شیطنت‌آمیز می‌کردند. در چنین‌ فضایی‌، مگر ممکن‌ بود قضیه‌ی‌ عاشورا ـ که‌ با این‌ عظمت‌ در بیابانی‌ در گوشه‌یی‌ از دنیای‌ اسلام‌ اتفاق‌ افتاده‌ ـ با این‌ تپش‌ و نشاط باقی‌ بماند؟ یقینا بدون‌ آن‌ تلاش‌ها، از بین‌ می‌رفت‌. آنچه‌ این‌ یاد را زنده‌ کرد، تلاش‌ بازماندگان‌ حسین‌بن‌علی‌ (علیه‌السلام‌) بود. به‌ همان‌ اندازه‌ که‌ مجاهدت‌ حسین‌بن‌علی‌ (علیه‌السلام‌) و یارانش‌ به‌ عنوان‌ صاحبان‌ پرچم‌، با موانع‌ برخورد داشت‌ و سخت‌ بود، به‌ همان‌ اندازه‌ نیز مجاهدت‌ زینب‌ (علیه السلام‌) و مجاهدت‌ امام‌ سجاد (علیه‌السلام‌) و بقیه‌ی‌ بزرگواران‌، دشوار بود. البته‌ صحنه‌ آن‌ها، صحنه‌ی‌ نظامی‌ نبود; بلکه‌ تبلیغی‌ و فرهنگی‌ بود. ما به‌ این‌ نکته‌ها باید توجه‌ کنیم‌.»

درسى که اربعین به ما می ‏دهد

ایشان ادامه دادند:

«درسی‌ که‌ اربعین‌ به‌ ما می‌دهد، این‌ است‌ که‌ باید یاد حقیقت‌ و خاطره‌ی‌ شهادت‌ را در مقابل‌ طوفان‌ تبلیغات‌ دشمن‌ زنده‌ نگهداشت‌. شما ببینید از اول‌ انقلاب‌ تا امروز، تبلیغات‌ علیه‌ انقلاب‌ و امام‌ و اسلام‌ و این‌ ملت‌، چه‌ قدر پرحجم‌ بوده‌ است‌. چه‌ تبلیغات‌ و طوفانی‌ که‌ علیه‌ جنگ‌ به‌ راه‌ نیفتاد جنگی‌ که‌ دفاع‌ و حراست‌ از اسلام‌ و میهن‌ و حیثیت‌ و شرف‌ مردم‌ بود. ببینید دشمنان‌ علیه‌ شهدای‌ عزیزی‌ که‌ جانشان‌ ـ یعنی‌ بزرگترین‌ سرمایه‌شان‌ ـ را برداشتند و رفتند در راه‌ خدا نثار نمودند، چه‌ کردند و مستقیم‌ و غیرمستقیم‌، با رادیو‌ها و روزنامه‌ها و مجله‌ها و کتابهایی‌ که‌ منتشر می‌کردند، در ذهن‌ آدمهای‌ ساده‌لوح‌ در همه‌ جای‌ دنیا، چه‌ تلقینی‌ توانستند بکنند.حتی‌ افراد معدودی‌ از آدمهای‌ ساده‌دل‌ و جاهل‌ و نیز انسانهای‌ موجه‌ و غیر موجهی‌ در کشور خودمان‌ هم‌، در آن‌ فضای‌ ملتهب‌ جنگ‌، گاهی‌ حرفهایی‌ می‌زدند که‌ ناشی‌ از ندانستن‌ و عدم‌ احاطه‌ به‌ حقایق‌ بود. همین‌ چیز‌ها بود که‌ امام‌ عزیز را برمی‌آشفت‌ و وادار می‌کرد که‌ با آن‌ فریاد ملکوتی‌، حقایق‌ را با صراحت‌ بیان‌ کند. اگر در مقابل‌ این‌ تبلیغات‌، تبلیغات‌ حق‌ نبود و نباشد و اگر آگاهی‌ ملت‌ ایران‌ و گویندگان‌ و نویسندگان‌ و هنرمندان‌، در خدمت‌ حقیقتی‌ که‌ در این‌ کشور وجود دارد، قرار نگیرد، دشمن‌ در میدان‌ تبلیغات‌ غالب‌ خواهد شد. میدان‌ تبلیغات‌، میدان‌ بسیار عظیم‌ و خطرناکی‌ است‌. البته‌، اکثریت‌ قاطع‌ ملت‌ و آحاد مردم‌ ما، به‌ برکت‌ آگاهی‌ ناشی‌ از انقلاب‌، در مقابل‌ تبلیغات‌ دشمن‌ بیمه‌ هستند و مصونیت‌ پیدا کرده‌اند. از بس‌ دشمن‌ دروغ‌ گفت‌ و چیزهایی‌ را که‌ در مقابل‌ چشم‌ مردم‌ بود، به‌ عکس‌ و واژگون‌ نشان‌ داد و منعکس‌ کرد، اطمینان‌ مردم‌ ما نسبت‌ به‌ گفته‌ها و بافته‌ها و یاوه‌گوییهای‌ تبلیغات‌ جهانی‌، بکلی‌ سلب‌ شده‌ است‌. دستگاه‌ ظالم‌ جبار یزیدی‌ با تبلیغات‌ خود، حسین‌بن‌علی‌ (ع‌) را محکوم‌ می‌ساخت‌ و وانمود می‌کرد که‌ حسین‌بن‌علی‌ (ع‌) کسی‌ بود که‌ بر ضد دستگاه‌ عدل‌ و حکومت‌ اسلامی‌ و برای‌ دنیا قیام‌ کرده‌ است‌!! بعضی‌ هم‌، این‌ تبلیغات‌ دروغ‌ را باور می‌کردند. بعد هم‌ که‌ حسین‌بن‌علی‌ (علیه‌السلام‌)، با آن‌ وضع‌ عجیب‌ و با آن‌ شکل‌ فجیع‌، به‌ وسیله‌ دژخیمان‌ در صحرای‌ کربلا به‌ شهادت‌ رسید، آن‌ را یک‌ غلبه‌ و فتح‌ وانمود می‌کردند! اما تبلیغات‌ صحیح‌ دستگاه‌ امامت‌، تمام‌ این‌ بافته‌ها را عوض‌ کرد. حق‌، این‌ گونه‌ است‌.»

اربعین، امتداد عاشورا: بازخوانی بیانات آیت الله العظمی خامنه ای
نخستین ثمره های قیام عاشورا در اربعین دیده شد و بازگشت اهل بیت امام حسین (ع) به کربلا بدین مفهوم بود که قیام هنوز تمام نشده و اینک زمان آن رسیده که قیام سیدالشهدا (ع) در همیشۀ تاریخ جاودان شود. اربعین میعاد عشق و نشانگر تدبیر خاندان پیامبر (ص) در زنده نگه داشتن فرهنگ شهادت است. اربعین روز بازماندگان شهداست و درحقیقت، آغازی است پس از فاجعۀ بزرگ کربلا که پیام این حماسۀ عظیم را به گوش جهانیان رساند. رهبر انقلاب اسلامی، «احیای یاد کربلا و شهادت»، «گسترش فرهنگ عاشورایی» و «آغاز جاذبۀ زیارت حسینی» را آموزه های ارزشمند اربعین حسینی می دانند که تجلی عشق به تربت و مرقد سیدالشهدا (ع) در آن جلوه گر است و پس از قرن ها، دوستداران اهل بیت (علیهم السلام) را با پای پیاده رهسپار زیارت اربعین می کند. این مقاله در دو بخش «آموزه های اربعین» و «درنگ در فرازی از زیارت اربعین» به بیان دیدگاه های رهبر انقلاب دربارۀ اربعین حسینی پرداخته است.
نویسنده : احمد نبوی
مقدمه

اولین شکوفه های عاشورایی در اربعین شکفته شد [۱]و آمدن اهل بیت حسین بن علی (ع) بر سر مزار سیدالشّهدا، در حقیقت امتداد حرکت عاشورا بود و با این کار، به پیروان امام و دوستان خاندان پیغمبر (ص) و مسلمانانی که تحت تأثیر این حادثه قرار گرفته بودند فهماندند که این واقعه تمام نشد و چنین فاجعه ای، با دفن کردن و به اسارت گرفتن و رها کردن اسیران پایان نخواهد یافت و فراموش نخواهد شد.

رهبر معظم انقلاب از این دیدگاه معتقد است که آمدن اهل بیت (علیهم السلام) به کربلا در اربعین، با این هدف بود که اعلام کنند: این جا میعادگاه بزرگی است که با جمع شدن در آن، باید همواره هدف بزرگ اسلام را نیز به یاد بیاورید که همانا «تشکیل نظام اسلامی» و تلاش در راه آن حتی در حد شهادت است .[۲]

«آموزه های اربعین» و «درنگ در فرازی از زیارت اربعین» در نگاه رهبر معظم انقلاب، محور این نوشتار است.

آموزه های اربعین
١. احیای یاد کربلا و شهادت

«شهادت بدون خاطره، بدون یاد، بدون جوشش خون شهید، اثر خودش را نمی بخشد و اربعین، آن روزی است که برافراشته شدن پرچم پیام شهادت کربلا در آن آغاز شد»[۳]

رهبر انقلاب، اربعین را احیای یاد حماسه حسین بن علی (ع) در کربلا دانسته، می فرماید:

«شما فرض کنید اگر این شهادت عظیم در تاریخ اتفاق می افتاد، یعنی حسین بن علی (ع) و بقیه شهیدان در کربلا شهید می شدند، اما بنی امیه موفق می شدند همان طور که خود حسین (ع) و یاران عزیزش را از صفحه روزگار برافکندند و جسم پاکشان را در زیر خاک پنهان کردند، یاد آنها را هم از خاطره نسل بشر در آن روز و روزهای بعد محو کنند، آیا این شهادت فایده ای برای عالم اسلام داشت؟ یا اگر هم برای آن روز اثری می گذاشت، آیا این خاطره در تاریخ برای نسل های بعد هم برای گرفتاری ها و سیاهی ها و تاریکی ها و یزیدهای دوران آینده تاریخ هم اثری روشنگر و افشا کننده داشت؟ اگر حسین شهید می شد، اما مردم آن روز و مردم نسل های بعد نمی فهمیدند شهید شده، این خاطره چه اثری و چه نقشی می توانست در رشد و سازندگی و هدایت و برانگیختگی ملت ها و اجتماعات و تاریخ بگذارد؟ می داند هیچ اثری نداشت. آری، حسین (ع) شهید می شد، خود او به اعلا علّیین رضوان خدا می رسید؛ شهیدانی که کسی نمی فهمید و در غربت، سکوت و خاموشی شهید شدند، به اجر خودشان در آخرت رسیدند.. . امام چقدر درس و اسوه می شدند؟»

اربعین نشانگر تدبیر خاندان پیامبر (ص) و احیاگر حقیقت شهادت است و در اربعین حسینی یاد شهادت حسین (ع) زنده شد.[۴] آیت الله خامنه ای با اشاره به این بُعد از پیام اربعین می فرماید:

«اهمیت اربعین در آن است که در این روز، با تدبیر الهی خاندان پیامبر (ص) یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد و این کار پایه گذاری گردید. اگر بازماندگان شهدا و صاحبان اصلی، در حوادث گوناگون – از قبیل شهادت حسین بن علی (ع) در عاشورا – به حفظ یاد و آثار شهادت کمر نبندند، نسل های بعد، از دستاورد شهادت استفاده زیادی نخواهند برد. درست است که خدای متعال، شهدا را در همین دنیا هم زنده نگه می دارد و شهید به طور قهری در تاریخ و یاد مردم ماندگار است، اما ابزار طبیعی ای که خدای متعال برای این کار – مثل همه کارها – قرار داده است، همین چیزی است که در اختیار و اراده ماست. ما هستیم که با تصمیم درست و به جا، می توانیم یاد شهدا و خاطره و فلسفه شهادت را احیا کنیم و زنده نگه داریم. اگر زینب کبری و امام سجاد (علیهما السلام) در طول آن روزهای اسارت – چه در همان عصر عاشورا در کربلا و چه در روزهای بعد در راه شام و کوفه و خود شهر شام و بعد از آن در زیارت کربلا و بعد عزیمت به مدینه و سپس در طول سال های متمادی که این بزرگواران زنده ماندند – مجاهدات و تبیین و افشاگری نکرده بودند و حقیقت فلسفه عاشورا و هدف حسین بن علی و ظلم دشمن را بیان نمی کردند، واقعه عاشورا تا امروز، جوشان و زنده و مشتعل باقی نمی ماند. چرا امام صادق (ع) – طبق روایت – فرمودند که هر کس یک بیت شعر درباره حادثه عاشورا بگوید و کسانی را با آن بیت شعر بگریاند، خداوند بهشت را بر او واجب خواهد کرد؟ چون تمام دستگاه های تبلیغاتی، برای منزوی کردن و در ظلمت نگه داشتن مسئله عاشورا و کلا مسئله اهل بیت، تجهیز شده بودند تا نگذارند مردم بفهمند چه شد و قضیه چه بود. تبلیغ، این گونه است. آن روزها هم مثل امروز، قدرت های ظالم و ستمگر، حداکثر استفاده را از تبلیغات دروغ و مغرضانه و شیطنت آمیز می کردند. در چنین فضایی، مگر ممکن بود قضیه عاشورا – که با این عظمت در بیابانی در گوشه ای از دنیای اسلام اتفاق افتاده – با این تپش و نشاط باقی بماند؟ یقینا بدون آن تلاش ها، از بین می رفت. درسی که اربعین به ما می دهد، این است که باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت»[۵]

ایشان اربعین را روز بازماندگان شهدا دانسته، [۶]با اشاره به سختی مجاهدت امام سجاد و حضرت زینب (علیهما السلام) در صحنه تبلیغی و فرهنگی، این نکته را یادآور می شود:

«درسی که اربعین به ما می دهد، این است که باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل طوفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت. شما ببینید از اول انقلاب تا امروز، تبلیغات علیه انقلاب و امام و اسلام و این ملت، چه قدر پرحجم بوده است. چه تبلیغات و طوفانی که علیه جنگ به راه نیفتاد؛ جنگی که دفاع و حراست از اسلام و میهن و حیثیت و شرف مردم بود. ببینید دشمنان علیه شهدای عزیزی که جانشان – یعنی بزرگ ترین سرمایه شان – را برداشتند و رفتند در راه خدا نثار نمودند، چه کردند و مستقیم و غیرمستقیم، با رادیوها و روزنامه ها و مجله ها و کتاب هایی که منتشر می کردند، در ذهن آدم های ساده لوح در همه جای دنیا، چه تلقینی توانستند بکنند. اگر در مقابل این تبلیغات، تبلیغات حق نبود و نباشد و اگر آگاهی ملت ایران و گویندگان و نویسندگان و هنرمندان، در خدمت حقیقتی که در این کشور وجود دارد، قرار نگیرد، دشمن در میدان تبلیغات غالب خواهد شد. میدان تبلیغات، میدان بسیار عظیم و خطرناکی است»[۷]


٢. گسترش فرهنگ عاشورایی

اربعین در حادثه کربلا یک آغاز بود. بعد از آن فاجعه بزرگ در کربلا، باید حادثه اسارت ها، پیام حماسه سیدالشهداء (ع) را منتشر می کرد و خطبه ها و افشاگری ها و حقیقت گویی های حضرت زینب و امام سجاد (علیهما السلام) مثل یک رسانه پرقدرت، باید واقعه عاشورا و هدف و جهت گیری آن را در محدوده وسیعی منتشر می نمود، و این کار انجام شد. رهبر انقلاب در تبیین این حرکت می فرماید:

«خاصیت محیط اختناق این است که مردم فرصت و جرئتِ این را پیدا نمی کنند که حقایقی را که فهمیده اند، در عملِ خودشان نشان بدهند؛ چون اولاً دستگاه ظالم و مستبد نمی گذارد مردم بفهمند و اگر فهم مردم از دست او خارج شد و فهمیدند، نمی گذارد به آنچه فهمیده اند، عمل کنند. در کوفه، در شام، در بین راه، خیلی ها از زبان زینب کبری یا امام سجاد (علیهما السلام) یا از دیدن وضع اسرا، خیلی چیزها را فهمیدند، ولی کی جرئت می کرد، کی توانایی این را داشت که در مقابل آن دستگاه ظلم و استکبار و استبداد و اختناق، آنچه را که فهمیده است، بروز دهد؟ مثل یک عقده ای در گلوی مؤمنین باقی بود. این عقده روز اربعین اولین نِشتر را خورد؛ اولین جوشش در روز اربعین در کربلا اتفاق افتاد. مرحوم سید بن طاووس و بزرگان نوشته اند که وقتی کاروان اسرا، یعنی جناب زینب (علیها السلام) و بقیه در اربعین وارد کربلا شدند، در آن جا فقط جابر بن عبدالله انصاری و عطیه عوفی نبودند؛ «رجال مِن بنی هاشم»؛ عده ای از بنی هاشم، عده ای از یاران بر گرد تربت سیدالشهدا جمع شده بودند و به استقبال زینب کبری (علیها السلام) آمدند. شاید این سیاستِ ولایی هم که زینب کبری اصرار کرد که برویم به کربلا – در مراجعت از شام – به خاطر همین بود که این اجتماع کوچک اما پرمعنا، در آن جا حاصل شود. حالا بعضی استبعاد کردند که چطور ممکن است تا اربعین به کربلا رسیده باشند. مرحوم شهید آیت الله قاضی یک نوشته مفصلی دارد؛ اثبات می کنند که نه، ممکن است که این اتفاق افتاده باشد. به هر حال آنچه در کلمات بزرگان و قدما هست، این است که وقتی زینب کبری و مجموعه اهل بیت وارد کربلا شدند، عطیه عوفی و جناب جابر بن عبدالله و رجالی از بنی هاشم در آن جا حضور داشتند. این نشانه و نمونه ای از تحقق آن هدفی است که با شهادت ها باید تحقق پیدا می کرد؛ یعنی گسترش این فکر و جرئت دادن به مردم. از همین جا بود که ماجرای توابین به وجود آمد. اگرچه ماجرای توابین سرکوب شد، اما بعد با فاصله کوتاهی ماجرای قیام مختار و بقیه آن دلاوران کوفه اتفاق افتاد و نتیجه، در هم پیچیده شدن دودمان بنی امیه ظالم و خبیث بر اثر همین شد. البته بعد از او سلسله مروانی ها آمدند؛ اما مبارزه ادامه پیدا کرد؛ راه باز شد. این خصوصیت اربعین است. یعنی در اربعین افشاگری هم هست؛ عمل هم هست؛ تحقق هدف های آن افشاگری هم در اربعین وجود دارد»[۸]


٣. آغاز جاذبه زیارت حسینی

اربعین، تجلی عشق به تربت و مرقد سیدالشّهدا (ع) و آغاز جاذبه حسینی است که با وجود گذشت قرن های متمادی، همچنان دل همه دوستداران اهل بیت و همه آزادگان جهان را به سوی رستگاری و عزت و افتخار می کشاند. در نگاه مقام معظم رهبری، اولین جوشش های چشمه جوشان محبت حسینی – که رود همیشه جاری زیارت را در طول این قرن ها جاری کرده – در اربعین پدید آمد. جاذبه قوی حسینی، اولین دل ها را در اربعین به سوی خود جلب کرد. رفتن جابربن عبدالله و عطیه به زیارت امام حسین (ع) در روز اربعین، سرآغاز این حرکت پُربرکت بود. در طول قرن ها تا امروز، پیوسته این حرکت پُرشکوه تر، پُرجاذبه تر و پُرشورتر شده است و نام و یاد عاشورا را روزبه روز در دنیا زنده تر کرده است.[۹] رهبر معظم انقلاب می فرمایند:

«چه آمدن خاندان پیغمبر در روز اربعین به کربلا – که بعضی روایت کرده اند – درست باشد یا درست نباشد، ظاهرا در این تردیدی نیست که جابربن عبدالله انصاری به همراه یکی از بزرگان تابعین – که نام او را بعضی عطیه گفته اند، بعضی عطا گفته اند و احتمال دارد عطیه بن حارث کوفی حمدانی باشد؛ به هرحال یکی از بزرگان تابعین است که در کوفه ساکن بوده – این راه را طی کردند و در این روز بر سر مزار شهید کربلا حاضر شدند. شروع جاذبه مغناطیس حسینی، در روز اربعین است. جابربن عبدالله را از مدینه بلند می کند و به کربلا می کشد. این، همان مغناطیسی است که امروز هم با گذشت قرن های متمادی، در دل من و شماست. کسانی که معرفت به اهل بیت دارند، عشق و شور به کربلا همیشه در دلشان زنده است. این از آن روز شروع شده است. عشق به تربت حسینی و به مرقد سرور شهیدان»[۱۰]
 

درنگ در فرازی از زیارت اربعین

رهبر معظم انقلاب مضامین زیارت اربعین امام حسین (ع) را بسیار پرمغز و در خور تأمل و تدبر دانسته، با اشاره به این فراز از زیارت اربعین «لیستنقذ عباده من الجهالة و حیرة الضلالة» هدف از قیام حسینی را برطرف کردن ابرهای جهل و غفلت از افق زندگی انسان ها و هدایت حقیقی آنان می داند.[۱۱] معظم له با این دیدگاه، حقیقت نهضت امام را این گونه تحلیل می کنند:

«فقره های اوّل (زیارت) آن، دعاست که گوینده این جملات را خطاب به خداوند متعال عرض می کند: «و بذل مهجته فیک»؛ یعنی حسین بن علی، جان و خون خود را در راه تو داد. «لیستنقذ عبادک من الجهالة» تا بندگان تو را از جهل نجات دهد. «و حیرة الضّلالة» و آنها را از سرگردانی ناشی از ضلالت و گمراهی برهاند. این یک طرف قضیه، یعنی طرفِ قیام کننده حسین بن علی علیه السّلام است. طرف دیگر قضیه، در فقره بعدی معرفی می شود: «و قد توازر علیه من غرّته الدنیا و باع حظّه بالارذل الأدنی». نقطه مقابل، کسانی بودند که فریب زندگی، آنها را به خود مشغول و دنیای مادّی، زخارف دنیایی، شهوات و هواهای نفس، از خود بیخودشان کرده بود. «و باع حظّه بالارذل الأدنی»؛ سهمی را که خدای متعال برای هر انسانی در آفرینش عظیم خود قرار داده است – این سهم عبارت است از سعادت و خوشبختی دنیا و آخرت – به بهای پست و ناچیز و غیر قابل اعتنایی فروخته بودند. این، خلاصه نهضت حسینی است. با مداقّه در این بیان، انسان احساس می کند که نهضت حسینی در واقع با دو نگاه قابل ملاحظه است، که هر دو هم درست است؛ اما مجموع دو نگاه، نشان دهنده ابعاد عظیم این نهضت است. یک نگاه، حرکت ظاهری حسین بن علی است که حرکت علیه یک حکومت فاسد و منحرف و ظالم و سرکوبگر – یعنی حکومت یزید – است؛ اما باطن این قضیه، حرکت بزرگ تری است که نگاه دوم، انسان را به آن می رساند، و آن حرکت علیه جهل و زبونی انسان است. در حقیقت، امام حسین (ع) اگرچه با یزید مبارزه می کند، اما مبارزه گسترده تاریخی وی با یزیدِ کوته عمرِ بی ارزش نیست؛ بلکه با جهل و پستی و گمراهی و زبونی و ذلّت انسان است. امام حسین با اینها مبارزه می کند»[۱۲]

در نگاه ایشان، ویژگی حکومت پیامبر این بود که به جای ابتنا بر ظلم، بر عدل بنا شده بود. به جای شرک و تفرقه فکری انسان، متّکی بر توحید و تمرکز بر عبودیت ذات مقدس پروردگار بود. به جای جهل، متّکی بر علم و معرفت بود. به جای کینه ورزی انسان ها با هم، متّکی بر محبّت و ارتباط و اتّصال و رفق و مدارا بود؛ یعنی یک حکومتِ از ظاهر و باطن آراسته. انسانی که در چنین حکومتی پرورش می یابد، انسانی باتقوا، پاکدامن، عالم، بابصیرت، فعّال، پُرنشاط، متحرّک و رو به کمال است. اما با گذشت فقط پنجاه سال، وضعیت عوض شد. اسم، اسم اسلام ماند؛ نام، نام اسلامی بود، اما باطن دیگر اسلامی نبود. به جای حکومت عدل، باز حکومت ظلم بر سر کار آمد. به جای برابری و برادری، تبعیض و دودستگی و شکاف طبقاتی به وجود آمد. به جای معرفت، جهل حاکم شد. در این دوره پنجاه ساله، هرچه به جلوتر می آییم، اگر انسان بخواهد از این سرفصل ها بیشتر پیدا کند، صدها شاهد و نمونه وجود دارد که اهل تحقیق باید اینها را برای ذهن های جوان و جوینده روشن کنند.[۱۳]

رهبر انقلاب در تحلیلی دیگر، معتقدند:

«بشریت همیشه دستخوش شیطنت شیطان هاست. همیشه شیطان های بزرگ و کوچک، برای تأمین هدف های خود، انسان ها و توده های مردم و ملت ها را قربانی می کنند.. . باید به بشر کمک کرد؛ باید به بندگان خدا مدد رساند، تا بتوانند خود را از جهالت نجات بدهند و از سرگردانی و گمراهی خلاص بشوند».

١) ایشان در این بخش، از فداکاری امام حسین (ع) در نجات امت چنین یاد می کند:

«چه کسی می تواند این دست نجات را به سوی بشریت دراز کند؟ آن کسانی که چسبیده به مطامع و هوس ها و شهوات باشند، نمی توانند؛ چون خودشان گمراهند. آن کسانی که اسیر خودخواهی ها و منیت ها باشند، نمی توانند بشر را نجات بدهند. باید کسی پیدا بشود و خودشان را نجات بدهد، یا لطف خدا به سراغ آنها بیاید تا اراده آنها قوی بشود و بتوانند خودشان را رها کنند. آن کسی می تواند بشر را نجات بدهد، که دارای گذشت باشد؛ بتواند ایثار کند و از شهوات بگذرد؛ از منیت و خودپرستی و خودخواهی و حرص و هوا و حسد و بخل و بقیه گرفتاری هایی که معمولاً انسان دارد، بیرون بیاید، تا بتواند شمعی فرا راه بشر روشن کند»[۱۴]

 

منبع : http://www.ghafelegilan.ir





،
[ پنج شنبه 22 مهر 1395  ] [ 05:03 ب.ظ ] [ محمد معزی زاده ]
[ نظرات (1) ]