0
ویژه نامه ها

انواع روش هاي تفسير قرآن

علم روش شناسي تفسير قرآن، بحثي نوپا در ذيل مباحث علوم قرآني است، از اين رو باب مناقشه در بسياري از مسائل آن، مفتوح مي باشد. در يک نگاه کلّي به روش شناسي تفسير قرآن، مي توان از شش محور اساسي در اين حوزه سخن
انواع روش هاي تفسير قرآن

 

 انواع روش هاي تفسير قرآن

 

نويسنده: عليرضا آزاد




 

علم روش شناسي تفسير قرآن، بحثي نوپا در ذيل مباحث علوم قرآني است، از اين رو باب مناقشه در بسياري از مسائل آن، مفتوح مي باشد. در يک نگاه کلّي به روش شناسي تفسير قرآن، مي توان از شش محور اساسي در اين حوزه سخن به ميان آورد که عبارتند از: مباني تفسير، قواعد تفسير، منابع تفسير، علوم مورد نياز تفسير، شرايط مفسّر و شيوه ( روش ) تفسير. (1)
از جمله محورهايي که جولانگاه آراي صاحب نظران بوده و هست، بحث انواع شيوه ها و تقسيمات روش ها و گرايش هاي تفسيري است. هرچند که تلاش هاي ارزنده اي در اين خصوص صورت گرفته، امّا يافتن تقسيمي که بتواند از تداخل مباحث جلوگيري کند و جامع افراد و مانع اغيار باشد، مشکل است. با اين حال، در اين مجال به مهم ترين تقسيماتي که در رابطه با روش هاي تفسير ارائه شده، تا آن جا که به هدف اين نوشتار مرتبط است، اشاره مي کنيم.
تقسيم کتاب التفسير و المفسرون (2):
انواع روش هاي تفسير قرآن
تقسيم کتاب التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب: (3)
انواع روش هاي تفسير قرآن
تقسيم کتاب اصول التفسير و قواعده: (4)
انواع روش هاي تفسير قرآن
تقسيم کتاب مباني و روش هاي تفسير قرآن: (5)
انواع روش هاي تفسير قرآن
تقسيم کتاب درسنامه روش ها و گرايش هاي تفسيري قرآن: (6)
انواع روش هاي تفسير قرآن
تقسيم کتاب مکاتب تفسيري: (7)
انواع روش هاي تفسير قرآن
گفت و گو از حدود و ثغور و بيان محاسن و معايب اين تقسيمات، خارج از هدف اين نوشتار است ولي با توجه به تعاريفي که پيش تر بيان داشتيم، مناسب تر آن است که تقسيم روش هاي تفسير قرآن بر اساس منابع مورد استفاده و ابزارهاي به کار رفته در کشف معاني آن صورت گيرد. لذا تقسيم زير را مناسب تر از ساير تقسيمات ارزيابي مي کنيم:
انواع روش هاي تفسير قرآن
بي شک بهترين شيوه تفسير قرآن، استفاده به جا از تمامي اين روش هاست. امروزه اقبال به نوشتن تفاسير جامعي که در آن ها چندين روش و گرايش تفسيري به کارگرفته شده، رو به فزوني نهاده است (8)، زيرا از طرفي تنوّع آيات الهي ايجاب مي کند که براي هر دسته از آيات نظير آيات الاحکام، آيات وعد و وعيد، آيات مربوط به شناخت اسما و صفات الهي، سوگندها، امثال، قصص الانبيا، حروف مقطّعه و ... روش تفسيري متناسب با آن ها در نظر گرفته شود (9) و از طرف ديگر عمق معارف قرآني ايجاب مي کند که گاه در فهم يک آيه، از معاضدت چندين روش تفسيري بهره گرفته شود.
ناگفته نماند که اهل کتاب خصوصاً يهوديان نيز توجّه ويژه اي به تفسير کتاب مقدّس خود داشته اند و در طول تاريخ، روش هاي گوناگوني را براي رسيدن به اين هدف در پيش گرفته اند که بي شباهت به روش هاي تفسيري مسلمانان نيست. (10) در تاريخ تفسير کتاب مقدس همواره از دو مدرسه تفسيري نام برده مي شود: (11)
1. مدرسه فلسطين: که به روش ظاهرگرايي و بهره گيري از قواعد الفاظ و ظهور کلام توجّه داشت و اصطلاحاً در پي تفسير بياني و ظاهري بود.
2. مدرسه اسکندريه: که به کاربرد مجازي و تأويل گرايي و رمزي بودن کلمات کتاب مقدّس تکيه مي کرد. اين مدرسه تعامل زيادي با فيلسوفان يونان داشت.
بي شک التفات به تجربه ديني ساير اديان آسماني که بر حسب شرايط تاريخي، قرن ها پيش از ظهور اسلام، اقدام به تدوين روش هاي گوناگون تفسير جهت بهره گيري از کتاب هاي آسماني خويش کرده اند و توجّه به نکات ضعف و قوّت و دگرديسي هاي تاريخي که به واسطه مواجهه با شرايط عصري و اقتضائات فکري گوناگون در آن ها پديد آمده، در عين توجّه به تفاوت ماهوي ميان قرآن و ساير کتب آسماني، مي تواند مفيد فايده باشد.

پي‌نوشت‌ها:

1. علي اکبر بابايي و همکاران، روش شناسي تفسير قرآن، ص 3.
2. محمدحسين الذهبي، التفسير و المفسرون، ج1، ص 255-284.
3. محمدهادي معرفت، تفسير و مفسّران، ج2، ص 17-22، 224-228.
4. خالد عبدالرحمن العک، اصول التفسير و قواعده، ص 109-224.
5. عباسعلي عميد زنجاني، مباني و روش هاي تفسير قرآن، ص 216.
6. محمدعلي رضايي اصفهاني، درسنامه روش ها و گرايش هاي تفسيري قرآن، ص 34.
7. علي اکبر بابايي، مکاتب تفسيري، ج1، ص 8.
8. از جمله تفاسيري که با رويکردي جامع، سعي کرده اند از چندين روش و گرايش براي تفسير آيات الهي استفاده کنند، مي توان به تفسير نمونه، صفوة التافسير صابوني و صفوة التفاسير علّامه شبّر اشاره کرد. به عنوان مثال دکتر رضايي کرماني مي نويسد: « در صفوة التفاسير علّامه شبّر رحمه الله عليه دو مبنا و روش تفسيري و نيز دو گرايش تفسيري بسيار برجسته به نظر مي رسد. بدين گونه: مبنا و روش ادبي، مبنا و روش روايي، گرايش کلامي و گرايش فقهي ». ( محمدعلي رضايي کرماني، علّامه شبّر و تفاسير سه گانه، ص 56 ).
9. هرچند مفسران در عمل به تفاوت روش تفسير در هر دسته از انواع آيات توجّه داشته اند و گاه به پاره اي از اين تفاوت ها در مقدّمه تفاسيرشان اشاره مي کردند ( که ما در بخشي مربوط به انواع آيات از حيث تفسيرپذيري به آن اشاره کرديم ) امّا اين مهم توسط کساني که به تقسيم بندي انواع روش هاي تفسير پرداخته اند کمتر مورد التفات قرار گرفته است.
10. براي آگاهي بيشتر پيرامون روش هاي تفسير کتاب مقدّس مي توانيد به اين منبع مراجعه کنيد « رابرت م. گرنت و ديويد تريسي، تاريخچه مکاتب تفسيري و هرمنوتيکي کتاب مقدّس، ابوالفضل سجّادي، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي، 1385 ».
11. سيدمحمدعلي ايازي، تفسير و هرمنوتيک، مبين، 9 و 10، ص 31-32.

منبع مقاله :
آزاد، عليرضا؛ (1391)، تفسير قرآن و هرمنوتيک کلاسيک، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ اول



 

 

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مراسم تحلیف سید ابراهیم رئیسی برگزار شد
مراسم تحلیف سید ابراهیم رئیسی برگزار شد

مراسم تحلیف سید ابراهیم رئیسی برگزار شد

تعدیل چاپگر سه بعدی برای چاپ غذا یا سرامیک و محدودیت‌های چاپ
تعدیل چاپگر سه بعدی برای چاپ غذا یا سرامیک و محدودیت‌های چاپ

تعدیل چاپگر سه بعدی برای چاپ غذا یا سرامیک و محدودیت‌های چاپ

آیا آمریکا از عراق خارج می‌شود؟
آیا آمریکا از عراق خارج می‌شود؟

آیا آمریکا از عراق خارج می‌شود؟

یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (پنج شنبه 14 خرداد 1400)
یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (پنج شنبه 14 خرداد 1400)

یادداشت ها و اخبار ویژه روزنامه های داخلی (پنج شنبه 14 خرداد 1400)

وقتی گناه میکنید شهادت را پاک میکنند/ استوری: حاج حسین یکتا
وقتی گناه میکنید شهادت را پاک میکنند/ استوری: حاج حسین یکتا

وقتی گناه میکنید شهادت را پاک میکنند/ استوری: حاج حسین یکتا

استوری «باور نکن تنهایی ات را»/ محمد اصفهانی
استوری «باور نکن تنهایی ات را»/ محمد اصفهانی

استوری «باور نکن تنهایی ات را»/ محمد اصفهانی

بارورسازی ابرها با الکتریسیته در امارات
بارورسازی ابرها با الکتریسیته در امارات

بارورسازی ابرها با الکتریسیته در امارات

حقبقت حادثه برای اتوبوس سازمان محیط‌زیست!
حقبقت حادثه برای اتوبوس سازمان محیط‌زیست!

حقبقت حادثه برای اتوبوس سازمان محیط‌زیست!

چمران و انتخاب زاکانی به عنوان شهردار تهران
چمران و انتخاب زاکانی به عنوان شهردار تهران

چمران و انتخاب زاکانی به عنوان شهردار تهران

سوگند اعضای شورای شهر جدید تهران
سوگند اعضای شورای شهر جدید تهران

سوگند اعضای شورای شهر جدید تهران

روند ساخت مدال‌های بازیافتی المپیک توکیو
روند ساخت مدال‌های بازیافتی المپیک توکیو

روند ساخت مدال‌های بازیافتی المپیک توکیو

تجلیل از قهرمانی که هم مدافع سلامت و هم ورزشکار است!
تجلیل از قهرمانی که هم مدافع سلامت و هم ورزشکار است!

تجلیل از قهرمانی که هم مدافع سلامت و هم ورزشکار است!

آیا تزریق واکسن آسترازکا ممنوعیت دارد؟
آیا تزریق واکسن آسترازکا ممنوعیت دارد؟

آیا تزریق واکسن آسترازکا ممنوعیت دارد؟

دابسمش ارشا اقدسی در برنامه خندوانه با آهنگ همایون شجریان
دابسمش ارشا اقدسی در برنامه خندوانه با آهنگ همایون شجریان

دابسمش ارشا اقدسی در برنامه خندوانه با آهنگ همایون شجریان

۱۰ برنامه رئیسی برای شکست تورم و کرونا
۱۰ برنامه رئیسی برای شکست تورم و کرونا

۱۰ برنامه رئیسی برای شکست تورم و کرونا

غوغای امیرحسین زارع مقابل کشتی گیر کوزوویی
غوغای امیرحسین زارع مقابل کشتی گیر کوزوویی

غوغای امیرحسین زارع مقابل کشتی گیر کوزوویی

مصطفی حسین خانی مقابل حریف آمریکایی مغلوب شد
مصطفی حسین خانی مقابل حریف آمریکایی مغلوب شد

مصطفی حسین خانی مقابل حریف آمریکایی مغلوب شد

امیرحسین زارع مقابل حریف اوکراینی پیروز شد
امیرحسین زارع مقابل حریف اوکراینی پیروز شد

امیرحسین زارع مقابل حریف اوکراینی پیروز شد

جابه جایی بزرگترین لاکپشت آبی جهان به وسیله جرثقیل!
جابه جایی بزرگترین لاکپشت آبی جهان به وسیله جرثقیل!

جابه جایی بزرگترین لاکپشت آبی جهان به وسیله جرثقیل!

امیر قلعه‌نویی و گلایه از داوری
امیر قلعه‌نویی و گلایه از داوری

امیر قلعه‌نویی و گلایه از داوری

تایم لپس ساخت هواپیمای مافوق صوت
تایم لپس ساخت هواپیمای مافوق صوت

تایم لپس ساخت هواپیمای مافوق صوت