0
ویژه نامه ها

آشکارسازی قلمروهای اعجاز محتوایی و بافتاری آیات قرآن

« قرآن » ارمغانی الهی و ره آوردی است از پیام آوری بی مانند که شاگرد ویژه و مستقیم خدای علاّم بوده و آموزه هایی بی همتا را همراه خویش آورده است که اگر همه نوابغ و فرزانگان جهان گرد هم آیند، توان ارائه چنین معارفی را
آشکارسازی قلمروهای اعجاز محتوایی و بافتاری آیات قرآن
 آشکارسازی قلمروهای اعجاز محتوایی و بافتاری آیات قرآن

 

نویسنده: مجید حیدری فر




 

« قرآن » ارمغانی الهی و ره آوردی است از پیام آوری بی مانند که شاگرد ویژه و مستقیم خدای علاّم بوده و آموزه هایی بی همتا را همراه خویش آورده است که اگر همه نوابغ و فرزانگان جهان گرد هم آیند، توان ارائه چنین معارفی را نخواهند داشت: ( وَ عَلَّمَکَ مَا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ ) (1) و ( فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَمَا عَلَّمَکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ‌ ) (2).
آری تا کنون میان جوامع بشری از کسی فریاد هم آورد جوییِ بی چون و چرا، جز آورنده « قرآن » به گوش نرسیده است! فقط او ادّعای راهبری و هدف نمایی راستین، نیز ارائه برنامه بی بدیلِ پیمایش راه را برای جهانیان در هماره تاریخ را دارد. او همان نگاری است که به مکتب نرفت و خط ننوشت، به غمزه مسئله آموز صد مدرّس شد، آن هم در دورانی و سرزمینی که مردمانش « امّی » بودند و از فرهنگ و تمدّن بهره ای نداشتند!
همو قرآنی آورد که کتاب هدایت و تربیت است. چون مشعل فروزانی است که درون و برون خود را روشن می سازد و راه و چاه را بر بینایان ژرف اندیش صفحه های زرّین خویش به سرعت و سهولت و دقّت می نمایاند.
ویژگی های آموزه های قرآنی بدین شرح است: (3)

1. جامعیّت و فراشمولی:

به همه پهنه های ( درونی و برونی ) هستی انسان و جهان می نگرد و از تک سویه نگری می پرهیزد.

2. فرازمانی و فرا مکانی:

قرآن با زمین و زمان خاص یا عصر و نسلی ویژه سخن نمی گوید و برتر از زمان و مکان با همگان به گفت و گو می نشیند. به سروه نغز مولوی:

مکانی که در او نور خداست *** ماضی و مستقبل و حال از کجاست!
تا قیامت می زند قرآن ندا *** ای گروهی جهل را گشته فدا
کَه مرا افسانه می پنداشتید *** تخم طعن و کافری می کاشتید
من کلام حقّم و قائم به ذات *** قوتِ جانِ جان و یاقوتِ زکات!

3. هماهنگی با ساختار و سرشت خدادادی آدمیان:

با داده ها و خواسته های ( پایا و ناپایا ) همه انسان ها در همه جا و همیشه هستی، در هر زمین و هر زمانی انطباق پذیر است.

4. حقیقت نمایی و پرهیز از خیالبافی:

هرگز نادرست و ناراست نمی گوید و حقیقت را با تمامی چهره اش می نمایاند و هرگونه خیال پردازی را می نکوهد.

5. عقل گرایی و عاقل پروری:

پیوسته همگان را به تعقّل و بهره برداری بهینه از نیروی عقل دعوت و از تقلید و جمود و جهالت نهی می کند و گذر از گردنه دانایی و رسیدن به قلّه فرزانگی را هدف پایانی آدمیان می داند.

6. اعتدال و میانه گرایی و پرهیز از افراط و تفریط:

هماره راه وسط را برمی گزیند و همگان را بدان فرا می خواند و به تندروان و متعصّبان، نیز کند روان و بی غیرتان نهیب می زند، از این رو دنیاستیزی و دنیاپرستی را برنمی تابد و به دنیاجوییِ آخرت مدارانه سفارش می کند.

7. یکدستی و پیراستگی از اختلاف:

با آن که در شرایط گوناگون فرهنگی و سیاسی و اجتماعی فرود آمده، همه ره آوردها و ارمغان هایش با همدیگر هم آهنگ است و هیچ گونه تباین و تضادّی در آن ها دیده نمی شود.

8. گزارش حقایق تاریخی با هدف گذاری ویژه و پیام دهی خاص:

قرآن کتاب قصّه و داستان سرایی نیست، بلکه کتاب عبرت و موعظه است و سرگذشت مردمان پیشین را برای درس آموزی و پندگیری، پایا و پویاسازی راه خوبان و گذشتن و گسستن از بیراهه بدان، بازگو می کند.

9. غیب نمایی و پیش گویی:

به اعتراف قرآن پژوهان، نیز مستشرقانِ گاه بداندیشه و بدانگیزه، در این گرامی گفته آسمانی، سخنان و گزارش هایی از گذشته و آینده، نیز حقایقِ علمیِ حاکم بر جهان آمده که برای مخاطبان آن دوران، حتّی در اعصار پسین و گاه تا روز رستاخیز، از راه های عادی، دانستنی نبوده و نخواهد بود. (4)
از سوی دیگر، خطوط کلی معارف قرآنی را عناصر زیر تشکیل می دهد:

1. مبدأشناسی:

او یگانه خاستگاه پیدایی هستی و دارای صفات و اسمای نیکوست: ( قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَ فَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِیَاءَ لاَ یَمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعاً وَ لاَ ضَرّاً قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الْأَعْمَى وَ الْبَصِیرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِی الظُّلُمَاتُ وَ النُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَکَاءَ خَلَقُوا کَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَیْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ کُلِّ شَیْ‌ءٍ وَ هُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ ). (5)
( وَ لِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَ ذَرُوا الَّذِینَ یُلْحِدُونَ فِی أَسْمَائِهِ سَیُجْزَوْنَ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ‌ ) (6).

2. انسان شناسی:

خلیفه و نماینده خدا و برخوردار از دو چهره ملکی و ملکوتی، زمینی و آسمانی است:
( وَ إِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی خَالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ‌ * فَإِذَا سَوَّیْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِینَ‌ ) (7).

3. جهان شناسی:

آیت خدا و در خدمت انسان، هستی مند پیچیده و دارای اسرار فراوان است:
( سَنُرِیهِمْ آیَاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلَى کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهِیدٌ )؛ (8)
( هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَ هُوَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلِیمٌ‌ )؛ (9)
( إِنَّ فِی خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلاَفِ اللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْفُلْکِ الَّتِی تَجْرِی فِی الْبَحْرِ بِمَا یَنْفَعُ النَّاسَ وَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْیَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَ بَثَّ فِیهَا مِنْ کُلِّ دَابَّةٍ وَ تَصْرِیفِ الرِّیَاحِ وَ السَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ‌ ). (10)

4. راه و راهنماشناسی:

تنها یک راه، آدمی را به هدفش می رساند که به « صراط مستقیم » نامور است و چون رهزنانی کنار آن به کمین نشسته اند، راهنمایانی مهربان ( بیم ده و نوید ده ) بر آن گمارده شده اند که پشتیبان انسان باشند:
( کَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ لِیَحْکُمَ بَیْنَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلاَّ الَّذِینَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَیِّنَاتُ بَغْیاً بَیْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ‌ ) (11)؛
( وَ أَنَّ هذَا صِرَاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاَ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ ذلِکُمْ وَصَّاکُمْ بِهِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ‌ ) (12)؛
( قَالَ فَبِمَا أَغْوَیْتَنِی لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَکَ الْمُسْتَقِیمَ‌ ) (13)؛
( وَ مَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلاَّ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ ) (14)؛
( وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رسولاً )؛ (15)
( وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلاَ فِیهَا نَذِیرٌ )؛ (16)
( اللَّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَهُ ). (17)

5. آیین و برنامه شناسی:

مجموعه ای از افکار و اخلاق و رفتار، هست ها و نیست ها، بایدها و نبایدها، شایدها و نشایدها، بینش ها و گرایش ها و منش های سلامت زا و سعادت آفرین و سعادت اندود است:
( وَ أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمَا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْکِتَابِ وَ مُهَیْمِناً عَلَیْهِ فَاحْکُمْ بَیْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَکَ مِنَ الْحَقِّ لِکُلٍّ جَعَلْنَا مِنْکُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهَاجاً وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ لکِنْ لِیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً فَیُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ‌ )؛ (18)
( أُولئِکَ الَّذِینَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لاَ أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِکْرَى لِلْعَالَمِینَ‌ )؛ (19)
( هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ دِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ‌ )؛ (20)
( وَ أَنْ أَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً وَ لاَ تَکُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِکِینَ‌ )؛ (21)
( شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ وَ مَا وَصَّیْنَا بِهِ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَى وَ عِیسَى أَنْ أَقِیمُوا الدِّینَ وَ لاَ تَتَفَرَّقُوا فِیهِ کَبُرَ عَلَى الْمُشْرِکِینَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَیْهِ اللَّهُ یَجْتَبِی إِلَیْهِ مَنْ یَشَاءُ وَ یَهْدِی إِلَیْهِ مَنْ یُنِیبُ‌ ). (22)

6. مقصد و مقصود ( هدف ) شناسی:

آفرینش جهان برای انسان و او برای بندگی و آن نیز برای دیدار یار در بهشت برین است:
( وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ‌ )؛ (23)
( وَ اعْبُدْ رَبَّکَ حَتَّى یَأْتِیَکَ الْیَقِینُ‌ )؛ (24)
( یَا أَیُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَى رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاَقِیهِ‌ )؛ (25)
( یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِی إِلَى رَبِّکِ رَاضِیَةً مَرْضِیَّةً * فَادْخُلِی فِی عِبَادِی‌ * وَ ادْخُلِی جَنَّتِی‌ ). (26)

7. معادشناسی:

فرجام این هستی برای نیک اندیشان و نیکوکرداران، نیز پلیدفکران و زشت کرداران، یکسان نخواهد بود و هر کسی نمودِ افکار و رفتارهایش را آن روز به دیده خود خواهد دید:
( إِنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ أَکَادُ أُخْفِیهَا لِتُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى‌ )؛ (27)
( وَ تَرَى کُلَّ أُمَّةٍ جَاثِیَةً کُلُّ أُمَّةٍ تُدْعَى إِلَى کِتَابِهَا الْیَوْمَ تُجْزَوْنَ مَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ ). (28)

پی‌نوشت‌ها:

1- نساء، آیه 113.
2- بقره، آیه 151.
3- برای پرهیز از درازنویسی، شواهد آیات را نیاوردیم.
4- برای نمونه ر.ک: یحیی بن حمزه علوی، الطّراز فی أسرار البلاغة، ج3، ص 367؛ بدرالدین زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج2، ص 95؛ کاشف الغطاء، الدّین و الاسلام، ج2، ص 53؛ حقّ الیقین، ج1، ص 112؛ شهرستانی، المعجزة الخالدة، ص 8؛ شیخ محمد جواد بلاغی، آلاء الرحمن، ص 3؛ ابوالقاسم خوئی، البیان، ص 43؛ موریس بوکای، دراسة الکتب المقدسة فی ضوء المعارف الحدیثة ( چاپ قاهره دارالمعارف ).
5- رعد، آیه 16.
6- اعراف، آیه 180.
7- حجر، آیه 28-29.
8- فصّلت، آیه 53.
9- بقره، آیه 29.
10- بقره، آیه 164.
11- بقره، آیه 213.
12- انعام، آیه 153.
13- اعراف، آیه 16.
14- انعام،آیه 48، کهف، آیه 56.
15- نحل، آیه 36.
16- فاطر، آیه 24.
17- انعام، آیه 124.
18- مائده، آیه 48.
19- انعام، آیه 90.
20- توبه، آیه 33.
21- یونس، آیه 105.
22- شوری، آیه 13.
23- ذاریات، آیه 56.
24- حجر، آیه 99.
25- انشقاق، آیه 6.
26- فجر، آیه 27-30.
27- طه، آیه 15.
28- جاثیه، آیه 28.

منبع مقاله :
حیدری فر، مجید؛ (1392)، مهندسی فهم و تفسیر قرآن، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ دوم



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روش های رایج در درمان افسردگی
روش های رایج در درمان افسردگی

روش های رایج در درمان افسردگی

فرزند نوزادم به چه میزان شیر خشک نیاز دارد؟
فرزند نوزادم به چه میزان شیر خشک نیاز دارد؟

فرزند نوزادم به چه میزان شیر خشک نیاز دارد؟

آنچه مادران بایستی در خصوص تغذیه نوزادان زودرس با شیر مادر بدانند
آنچه مادران بایستی در خصوص تغذیه نوزادان زودرس با شیر مادر بدانند

آنچه مادران بایستی در خصوص تغذیه نوزادان زودرس با شیر مادر بدانند

دیپلماسی و میدان دو روی یک سکه
دیپلماسی و میدان دو روی یک سکه

دیپلماسی و میدان دو روی یک سکه

از اتهام برادرم خبر نداشتم و از رسانه‌ها متوجه شدم که بازداشت شده است!!!!
از اتهام برادرم خبر نداشتم و از رسانه‌ها متوجه شدم که بازداشت شده است!!!!

از اتهام برادرم خبر نداشتم و از رسانه‌ها متوجه شدم که بازداشت شده است!!!!

زمان ثبت نام انتخابات ریاست جمهوری؟!
زمان ثبت نام انتخابات ریاست جمهوری؟!

زمان ثبت نام انتخابات ریاست جمهوری؟!

جزئیات زمان‌بندی واکسیناسیون کرونا در ایران/  راه‌اندازی سامانه ملی ثبت واکسن کرونا
جزئیات زمان‌بندی واکسیناسیون کرونا در ایران/ راه‌اندازی سامانه ملی ثبت واکسن کرونا

جزئیات زمان‌بندی واکسیناسیون کرونا در ایران/ راه‌اندازی سامانه ملی ثبت واکسن کرونا

رقص کفتارهای اسرائیلی!
رقص کفتارهای اسرائیلی!

رقص کفتارهای اسرائیلی!

یک روز بخصوص در غسالخانه!
یک روز بخصوص در غسالخانه!

یک روز بخصوص در غسالخانه!

خبرنگار فلسطینی در قدس اشغالی مجروح شد
خبرنگار فلسطینی در قدس اشغالی مجروح شد

خبرنگار فلسطینی در قدس اشغالی مجروح شد

انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ الکترونیکی می‌شود؟
انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ الکترونیکی می‌شود؟

انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ الکترونیکی می‌شود؟

نقش شهید باقری در فتح خرمشهر
نقش شهید باقری در فتح خرمشهر

نقش شهید باقری در فتح خرمشهر

پیکرت از تیر و از سرنیزه مالامال نیست (روضه امام جواد)/ محمود کریمی
پیکرت از تیر و از سرنیزه مالامال نیست (روضه امام جواد)/ محمود کریمی

پیکرت از تیر و از سرنیزه مالامال نیست (روضه امام جواد)/ محمود کریمی

ای باب حاجت همه ای قبله‌ی مراد/ حاج محمود کریمی
ای باب حاجت همه ای قبله‌ی مراد/ حاج محمود کریمی

ای باب حاجت همه ای قبله‌ی مراد/ حاج محمود کریمی

مناجات زیبای تائبین/ سید مصطفی الموسوی
مناجات زیبای تائبین/ سید مصطفی الموسوی

مناجات زیبای تائبین/ سید مصطفی الموسوی

علائم درد قلب چیست؟!
علائم درد قلب چیست؟!

علائم درد قلب چیست؟!

بجز دلدادگی هر مذهبی مشتی خرافات است/ فاضل نظری
بجز دلدادگی هر مذهبی مشتی خرافات است/ فاضل نظری

بجز دلدادگی هر مذهبی مشتی خرافات است/ فاضل نظری

خیلی کوچکیم.../ علی صفایی حائری
خیلی کوچکیم.../ علی صفایی حائری

خیلی کوچکیم.../ علی صفایی حائری

طلاق‌های گران‌ تاریخ!!!
طلاق‌های گران‌ تاریخ!!!

طلاق‌های گران‌ تاریخ!!!

مواردی که قبل و بعد از تزریق واکسن کرونا باید انجام داد
مواردی که قبل و بعد از تزریق واکسن کرونا باید انجام داد

مواردی که قبل و بعد از تزریق واکسن کرونا باید انجام داد

بیشترین زندانی ها در کدام کشورند!
بیشترین زندانی ها در کدام کشورند!

بیشترین زندانی ها در کدام کشورند!