باجَه، شهر و ناحیه ای از اندلس

باجَه، شهر و ناحیه ای از اندلس (اسپانیای مسلمان ) که امروزه در جنوب پرتغال است و به آن بژا می گویند. در عهد باستان پاکس یولیا خوانده می شده است . رازی جغرافیدان ، به اصل رومی باجه اشاره کرده و از خیابانهای زیبا و پهن آن سخن گفته است . در باجه عسل فراوان به دست می آمده و آب آن مخصوصاً برای دباغی مناسب بوده است (لوی - پرووانسال ،1953، ص 87). از زمان فتوحات مسلمانان به بعد مکرراً از باجه نام برده می شود. هنگامی که اشبیلیه سقوط کرد مدافعان آن شهر به باجه عقب نشستند و سپس بازگشتند و امتیازاتی موقتی کسب کردند ( اخبار مجموعه ، ص 25ـ26). باجه به صورت یکی از مناطق نظامی (کُوَر مُجَنَّدةُ) اندلس درآمد. در 146/763 فرمانده سپاه مصر علاءَبن مُغِیْث در باجه طغیان کرد و با پوشیدن جامة سیاهِ عباسیان ، پرچم سیاهی را که منصور خلیفه از شرق فرستاده بود به اهتزاز در آورد (همان ، ص 93؛ ابن قوطِیّه ، ص 54). گفته شده است که در 230/844 وایکینگهای شمالی به باجه حمله کردند (مَقّری ، ج 1، ص 223). بعدها رؤسای محلی باجه ، از اطاعت حکومت مرکزی سرپیچیدند (رجوع کنید به لوی ـ پرووانسال ، 1944، ج 1، ص 271،298) و بالاخره طَیفُوِری ها که خاندانی از نجبای محلی بودند چند صباحی از استقلال بهره مند شدند (ابن سعید،ج 1، ص 403). تا حدود 432/1040، که باجه به تصرف بنی عَبّاد اشبیلی درآمد، این شهر تحت حکومت شِلباداره می شد (ابن عِذاری ، ج 3، ص 192ـ193). باجه احتمالاً در گذشته از اهمیت بیشتری برخوردار بوده است . اِدریسی (548/1154) از باجه وصفی به دست نداده است . مشهورترین فرزند این سرزمین ابوالوَلید باجی متکلم است . در اسپانیا گاهی باجه را باجَة الزَیت نامیده اند (رجوع کنید به باجهدر افریقیه ).
ناحیة باژه (باجه ) در حال حاضر 225 ، 10 کیلومترمربع وسعت دارد و از لحاظ کشاورزی منطقه ای پرمحصول است . رقم تولید روغن زیتون آن معتنابه است . معادن فلزی هم دارد. جمعیت ناحیه در 1360 ش /1981،420 ، 188 و جمعیت شهر 889 ، 57 تن بوده است .
منابع تحقیق:
(1) ابن سعید، المغرب ، قاهره 1953؛
(2) ابن عذاری ، کتاب البیان المغرب ، ج 3، چاپ لوی ـ پرووانسال ، پاریس 1930؛
(3) ( ابن قوطیه ، تاریخ فتح اندلس ، به تصحیح ابراهیم ابیاری ، ترجمة حمیدرضا شیخی ، مشهد 1369 ش ) ؛
(4) ( اخبار مجموعه ، قاهره 1401/1981 ) ؛
(5) احمدبن محمد مَقّری ، نفح الطیب ، لیدن 1855ـ1861؛
(6) E. Lإvi-Proven µ al, "La Description de l"Espagne d"Ah ¤ mad al-Ra ¦ z ¦ â ", in Al-Andalus , xv ê (1953);
(7) idem Histoire de l"Espagne musulmane , Cairo 1944;
(8) idem, La pإninsule ibإrique au Moyen-Age d"aprةs le Kita ¦ b ar-Rawd ¤ al-Mi c t ¤ a ¦ r , Leiden 1938,45-46.
منبع مقاله :
دانشنامه ی جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، نشر کتاب مرجع، چاپ سوم، 1386