0
ویژه نامه ها

باجَرمی استانی در منطقه موصل عراق

باجَرمی " (یا باجَرْمَقْ) ، کوره (استان )ای در منطقة موصل ، در شرق دجله ، میان زاب کوچک در شمال و رشته کوه حَمْرین (بارمّا) در جنوب ، تا دورة عباسی . طبق اسناد باستانی ، ناحیة باجرمی " (بیت گرمای ) در روزگار کهن ،
باجَرمی استانی در منطقه موصل عراق
باجَرمی استانی در منطقه موصل عراق

 

نویسنده : حسین قرچانلو




 

باجَرمی " (یا باجَرْمَقْ) ، کوره (استان )ای در منطقة موصل ، در شرق دجله ، میان زاب کوچک در شمال و رشته کوه حَمْرین (بارمّا) در جنوب ، تا دورة عباسی . طبق اسناد باستانی ، ناحیة باجرمی " (بیت گرمای ) در روزگار کهن ، قلمرو فرمانروایی بود که به شاهِ آشور باج می داد؛ و شهرهای مهم آن عبارت بوده است : کرَخِ بیتِ سَلُوقْ (کرکوک فعلی )؛ شهر گِرد که با دژی نه چندان بزرگ ، میان دَکوک (دقَوقاء) و اَربیل قرار داشت ، شهر دکوک (یا تکوک )؛ و لاشوم (پیگولوسکایا، ص 55).
والی ماد، اَربِکس (یا آتورپات ) به بیت گرمای حمله برد و آنجا را غارت کرد و مردمش را به اسارت گرفت . در دورة سلوکیان ، پایتخت آن ، کرخ بیت سلوق (یا دژ سلوکوس ) به دست سُلوکوس احیا و به قولی ساخته شد. در زمان ضعف اشکانیان ، پارسه ها و مادها با شَهْرَت ، فرمانروای آدیابِنه ، و دومیتسین ، شاهِ کرخ سلوک (کرخ بیت سلوق ) متحد شدند و با پارتیان پیکار کردند. در آغاز دورة ساسانیان ، بیت گرمای و مرکز آن کرخ بیت سلوق تابع فرمانروای ادیابنه بود (همان ، ص 29، 68، 195، 198، 218-219). شاپور دوم ، پس از تصرف باجرمی ، دستور داد تا شهر گیبا شاپور (خُنی سابور) را در آنجا بسازند و آن ناحیه را به استان تبدیل کرد (طبری ، ج 2، ص 58؛ نولدکه ، ص 112).
پس از رواج آیین مسیح ، کرخ بیت سلوق اسقف نشین ( نسطوری ) شد و چند کشیش نشین تابع پیدا کرد (کولسینکُف ، ص 273). در سال هشتم سلطنت یزد گرد دوم (حک : 438-457) به دستور او، هیئتی که مامور فشار و سختگیری بر مسیحیان بود، در کرخ بیت سلوق مستقر شد (نولدکه ، ص 628-629). از روی قرائن می توان حدس زد که در اواخر قرن پنجم میلادی ، شورای کلیسای نسطوری در خانة یَزْدین نامی که مأمور گمرکخانه بود و در مرکز بیت گرمای زندگی می کرده ، تشکیل شده است (همان ، ص 582). از معاریف بیت گرمای در اوایل قرن هفتم میلادی ، شَمعون نامی است که کتابِ تاریخ کلیسای ائوسِبیوس را به زبان سریانی ترجمه کرده است (اولیری ، ص 111). همچنین نوشته اند که مقارن حکومت ساسانیان قبیله عرب قُضاعَهدر این ناحیه ساکن شدند و امیر آنان مردی به نام ضَیْزَن از مردم باجرمی بود، امّا به گفتة هشام بن محمد کلبی از قوم عرب بوده است (طبری ، ج 2، ص 47؛ نولدکه ، ص 82).
دربارة فتح باجرمی " به دست مسلمانان ، نوشته اند که در 16، سعدبن ابی وقّاص ، هاشِم بن عُتبَة بن ابی وقّاص را همراه اَشعَث بن قیس بدانجا گسیل کرد. هاشم از ر"اذ"نات به دَقوقاء و خانیجار آمد و بر آن نواحی مسلط شد و تمام کورة باجرمی " را گشود (بلاذری ، ص 261). بار دیگر، عُتبَة بن فرقد پس از گشودن طیرهان و تَکْریت به کورة باجرمی آمد و سپس به شهرزُور رفت (همان ، ص 324؛ ابن فقیه ، ص 129).
ابن خرداذبه (ص 94) در نیمة دوم قرن سوم ، باجَرْمی " را جزء کوره های موصلآورده و ابن رسته (ص 106) نیز قول او را تأیید کرده است . به نوشتة ابن فقیه (ص 131-132)، که با آن دو جغرافیدان معاصر بوده است ، در باجرمی " کوه آبادی است به نام قندیل به فارسی آن را تخت شیرویه گویند و در موصل ، شعران نامیده می شود. ابن اثیر ذیل وقایع خلافت متوکل می نویسد: وقتی ممالک اسلامی را میان دو فرزندش مُنْتَصِر و مُعْتَز تقسیم کرد، در این تقسیم کوره باجرمی " در حوزة فرمانروایی منتصر قرار گرفت (ج 7، ص 49).
منابع تحقیق:
(1) ابن اثیر، الکامل فی التاریخ ، بیروت 1385ـ1386/ 1965ـ1966؛
(2) ابن خرداذبه ، کتاب المسالک والممالک ، چاپ دخویه ، لیدن 1967؛
(3) ابن رسته ، کتاب الاعلاق النفیسة ، چاپ دخویه ، لیدن 1967؛
(4) ابن فقیه ، مختصر کتاب البلدان ، چاپ افست لیدن 1967؛
(5) دولیسی ایوانز اولیری ، انتقال علوم یونانی به عالم اسلامی ، ترجمة احمد آرام ، تهران 1342 ش ؛
(6) احمدبن یحیی بلاذری ، فتوح البلدان ، بیروت 1988؛
(7) نینا ویکتورونا پیگولوسکایا، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان ، ترجمة عنایت اللّه رضا، تهران 1367 ش ؛
(8) محمدبن جریرطبری ، تاریخ الطبری : تاریخ الامم والملوک ، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم ، بیروت ، ( 1382ـ1387/1962ـ1967 ) ؛
(9) آلی ایوانوویچ کولسنیکف ، ایران در آستانة یورش تازیان ، ترجمه م . ر. یحیایی ، تهران 1357 ش ؛
(10) تئودورنولدکه ، تاریخ ایرانیان و عربهادر زمان ساسانیان ، ترجمه عباس زریاب ، تهران ( تاریخ مقدمه 1358 ش ) .

منبع مقاله :
دانشنامه ی جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، نشر کتاب مرجع، چاپ سوم، 1386



 

 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نماهنگ بسیار زیبای قرار نبود | ویژه امام حسین (ع)
نماهنگ بسیار زیبای قرار نبود | ویژه امام حسین (ع)

نماهنگ بسیار زیبای قرار نبود | ویژه امام حسین (ع)

نماهنگ | مناجات / بنده روسیاه اومد
نماهنگ | مناجات / بنده روسیاه اومد

نماهنگ | مناجات / بنده روسیاه اومد

استوری زیبای عید سعید فطر
استوری زیبای عید سعید فطر

استوری زیبای عید سعید فطر

کلیپ عاشقانه | شعر انتظار امام زمان (عج)
کلیپ عاشقانه | شعر انتظار امام زمان (عج)

کلیپ عاشقانه | شعر انتظار امام زمان (عج)

آتش‌افروزی معترضان عراقی در اطراف کنسولگری ایران در کربلا
آتش‌افروزی معترضان عراقی در اطراف کنسولگری ایران در کربلا

آتش‌افروزی معترضان عراقی در اطراف کنسولگری ایران در کربلا

دلایل سعودی برای آغاز مذاکرات سازش با ایران
دلایل سعودی برای آغاز مذاکرات سازش با ایران

دلایل سعودی برای آغاز مذاکرات سازش با ایران

حکمت | ما مستاجریم در این دنیا! / استاد محرابیان (نسخه اینستاگرام)
حکمت | ما مستاجریم در این دنیا! / استاد محرابیان (نسخه اینستاگرام)

حکمت | ما مستاجریم در این دنیا! / استاد محرابیان (نسخه اینستاگرام)

داعش می‌کشد تا آمریکا بماند
داعش می‌کشد تا آمریکا بماند

داعش می‌کشد تا آمریکا بماند

نکاتی در خصوص لوازم مه پاش مرغداری
نکاتی در خصوص لوازم مه پاش مرغداری

نکاتی در خصوص لوازم مه پاش مرغداری

واکنش راجر واترز به جنایات اسرائیل
واکنش راجر واترز به جنایات اسرائیل

واکنش راجر واترز به جنایات اسرائیل

حدیث زندگی ۲ | ۱۶. اهمیت تحکیم مبنای معرفتی، حتی در میدان جنگ(۱۳۸۱/۰۳/۱۳)
حدیث زندگی ۲ | ۱۶. اهمیت تحکیم مبنای معرفتی، حتی در میدان جنگ(۱۳۸۱/۰۳/۱۳)

حدیث زندگی ۲ | ۱۶. اهمیت تحکیم مبنای معرفتی، حتی در میدان جنگ(۱۳۸۱/۰۳/۱۳)

مصرف «گل» توسط جوانان!
مصرف «گل» توسط جوانان!

مصرف «گل» توسط جوانان!

توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.
توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.

توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.

کالری کشک خشک
کالری کشک خشک

کالری کشک خشک

بند 31 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند 31 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند 31 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند 30 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی
بند 30 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

بند 30 استغفار هفتادبندی امیرالمومنین (ع)/ میثم مطیعی

توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.
توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.

توسعه موشکی در دل دشمنان ایران ترس انداخته.

ابتهال «هو الله رب الوجود»/ نصرالدین طوبار
ابتهال «هو الله رب الوجود»/ نصرالدین طوبار

ابتهال «هو الله رب الوجود»/ نصرالدین طوبار

سوالات درباره واکسن کرونا و پاسخ سازمان جهانی بهداشت
سوالات درباره واکسن کرونا و پاسخ سازمان جهانی بهداشت

سوالات درباره واکسن کرونا و پاسخ سازمان جهانی بهداشت

حدیث زندگی ۲ | ۱۵. برادر دینی خود را پنهانی موعظه کن(۱۳۸۱/۰۱/۱۸)
حدیث زندگی ۲ | ۱۵. برادر دینی خود را پنهانی موعظه کن(۱۳۸۱/۰۱/۱۸)

حدیث زندگی ۲ | ۱۵. برادر دینی خود را پنهانی موعظه کن(۱۳۸۱/۰۱/۱۸)

اطلاعاتی در خصوص مراحل مهم رشد در نوزادان زودرس
اطلاعاتی در خصوص مراحل مهم رشد در نوزادان زودرس

اطلاعاتی در خصوص مراحل مهم رشد در نوزادان زودرس