0
ویژه نامه ها

دل‏های سنگی، دل‏های نرم

به نام خدایی كه نام او مایه خشیت و خشوع دل‏های با ایمان است و قلب مؤمن با آیات او روشن و زنده می‏شود. اگر دل، سنگ گردد، زندگی هم پر از ننگ گردد و اگر قلب، نرم و رام و فروتن شود، چشمه حكمت‏ها می‏شود و بستر رحمت‏ها.
دل‏های سنگی، دل‏های نرم
دل‏های سنگی، دل‏های نرم
دل‏های سنگی، دل‏های نرم
نويسنده:جواد محدثی
منبع:مجله پرسمان
به نام خدایی كه نام او مایه خشیت و خشوع دل‏های با ایمان است و قلب مؤمن با آیات او روشن و زنده می‏شود. اگر دل، سنگ گردد، زندگی هم پر از ننگ گردد و اگر قلب، نرم و رام و فروتن شود، چشمه حكمت‏ها می‏شود و بستر رحمت‏ها.

خشوع دل

از موهبت‏های الهی، داشتن دلی «خاشع» است، یعنی قلبی پرسوز و گداز، پراشتیاق و با حال، اثرپذیر و نرم و متواضع. در چنین دلی هم «بذر حكمت» می‏روید، هم «خوف الهی» آشیانه می‏كند.
از موعظه‏های حضرت عیسی علیه‏السلام این بود كه:
«گیاه در زمین هموار و نرم می‏روید، نه در سنگلاخ! حكمت هم در قلب متواضع، آباد می‏گردد نه در قلب متكبر. آیا نمی‏بیند كه هر كس سر برافرازد تا سقف، سرش می‏شكند. اما آن كه گردن را پایین بگیرد، در پناه و سایه سقف قرار می‏گیرد؟»1
سینه سنگی ما،
از چه از شور و شررها خالی است؟
دیده و این همه خشك؟
نفس و این همه سرد؟
تو و این سنگدلی؟... من و این بی دردی؟
چگونه می‏توان به این خشوع قلبی و نرم دلی دست یافت؟
یكی از كلیدهای گشایش دل، «ذكر» است، آن هم همراه با صدق و خلوص و در خلوت الهی.
حضرت باقر علیه‏السلام فرمود:
«تعرض لرقّة القلب بكثرة الذكر فی الخلوات؛2
در خلوت‏ها خدا را بسیار یاد كن، تا رقت قلب برایت پدید آید».
بسیاری از بزرگان به تعبیر علامه طباطبایی برنامه‏ای به نام «كشیك دل» یا همان «مراقبت» داشته‏اند و لحظات انس با محبوب و خلوت با معبود و ذكر زبانی و قلبی او را وسیله‏ای برای پالایش دل از كدورت‏ها قرار داده‏اند و از معاشرت‏های بی ثمر و دوستان ناباب و مجالس لهو، پرهیز كرده‏اند، كه مایه مرگ دل‏ها است.

دل‏های سنگی

این درست است كه دل، گاهی سفت و سخت می‏شود، سخت‏تر از سنگ، كه هیچ ردپایی از احساس، عاطفه، محبت، شوق، حرارت، ایمان، غم و حزن در آن یافت نمی‏شود، كه البته عواملی دارد و باید شناخت و درمان كرد.قرآن كریم، از این گونه «دل‏های سنگی» یاد می‏كند و می‏فرماید: «فهی كالحجارة او اشد قسوة و ان من الحجارة لما یتفجّر منه الانهار و ان منها لما یشّقّق فیخرج منه الماء؛3برخی از دل‏ها همچون سنگ یا سخت‏ترند، از بعضی سنگ‏ها كه شكافته می‏شود، نهرها می‏جوشد و از برخی سنگ‏ها كه می‏شكافد آب بیرون می‏آید، گاهی برخی از سنگ‏ها و كوه‏ها از خشیت الهی فرو می‏ریزد...».
آیا این یك مصیبت و بلا نیست؟ این واژگون شدن قلب نیست؟
در احادیث، قساوت قلب به عنوان یك تنبیه خدایی به شمار آمده است، كیفری نه در جسم و بدن بلكه در دل و جان و البته ریشه‏اش در تبهكاری خود انسان است. چه می‏شود كه این پایگاه، سقوط می‏كند و از دست «جنود الرحمان» بیرون آمده، «پایگاه ابلیس» می‏شود و دیگر هیچ آیه و حدیثی، موعظه و حكمتی، هشدار و انذاری در آن اثر نمی‏كند؟
از امیرموءمنان علیه‏السلام اگر بپرسیم، پاسخ او چنین است:
«ما جفّت الدموع الا لقسوة القلوب و ما قسّت القلوب الا لكثرة الذنوب؛4
اشك‏ها جز به خاطر قساوت دل‏ها خشك نمی‏شود و دل‏ها را جز گناهان زیاد، به قساوت نمی‏كشد».
عصیان و گناه، پرتگاه دل ماست
مسدود به روی عقل، راه دل ماست
خشكیدن اشك گرم از چشمه چشم
گویای سقوط پایگاه دل ماست5
كشف معادله‏های دل، بسیار مهم است و در عین حال ضروری.
گاهی خود انسان نمی‏داند كه چرا چنین است و این «حال»، ریشه در كدام «عمل» دارد، اما خوشبختانه حكیمان روان‏شناسی چون امامان معصوم علیهم‏السلام كه از هزار توی دل و پیچ و خم روح آگاهند، گوشه‏ای از ابعاد پنهان دل را رازگشایی كرده‏اند و كتاب قلب را برای ما و به روی ما گشوده‏اند.
این كه آزوهای دور و دراز، قساوت قلب می‏آورد، یكی از آنهاست.
این كلام پیامبرانه كه: اگر مَركب دل را با یاد مرگ، رام نسازی چموش و سركش می‏شود، یكی دیگر است.
و این كه گوش دادن به ساز و آواز، شكار رفتن، رفت و آمد به دربارها، دل را سنگی می‏كند و ترك عبادت، جان را می‏میراند و ثروت زیاد و هم‏نشینی با پولداران قساوت دل می‏آورد و ترك رفت و آمد با بستگان دل را سخت می‏كند و... نمونه‏های دیگر.

نرم سازی دل

حال كه خدا در قلب‏های خاشع جا دارد و سنگ دلی انسان را از خدا دور می‏سازد، چه كنیم كه این گوهر را به دست آوریم؟
آن چه عاطفه را تحریك می‏كند، مایه نرمش دل است. نباید گذاشت این دل كه خانه مهر و عطوفت است، از سرشت اصلی خود دور شد.
مردی خدمت حضرت رسول صلی‏الله‏علیه‏وآله از سنگ دلی خود شكایت كرد. روش درمانی پیامبر خدا صلی‏الله‏علیه‏وآله چنین بود كه فرمود:
هر گاه خواستی قلبت نرم شود، به بینوا طعام بده و دست محبت و نوازش بر سر یتیم بكش.6
در سخنی دیگر فرمود: دل‏هایتان را به رقت و نازكی و مهرورزی عادت دهید، زیاد تفكر كنید و از خوف خدا گریه كنید.7
حضرت علی علیه‏السلام در نامه بلندی كه پندهای گران بهای او به فرزندش امام حسن مجتبی علیه‏السلام است، از جمله درباره مراقبت از قلب و تربیت دل و حیات بخشی به جان توصیه می‏فرماید: «و ذلله بذكر الموت؛8 دل را با یاد مرگ، رام و آرام كن».
اینها بهره گرفتن از عواملی است كه غرور را می‏زداید و فطرت را بیدار می‏سازد و دل را به سرشت اولیه‏اش نزدیك‏تر می‏سازد.
سرزدن به بیمارستان‏ها، سركشی به محله‏های فقیرنشین و حلبی آباد، رفت و آمد با خانواده‏های یتیم و بی سرپرست، زیارت قبور و حضور در گورستان‏ها، تأمل در حالات پیشینیان و یادآوری آنان كه با ما بودند و اكنون از جمع ما رفته‏اند، گوش دادن به درد دل‏های گرفتاران دردمند، ساده زیستی و ساده پوشی، روزه داری و تحمل رنج گرسنگی و تشنگی و... می‏تواند دل‏ها را از قساوت برهاند و اگر دچار آن شده است، به رقت آورد.
این نكته نیز از سیره مولایمان امیر الموءمنین علیه‏السلام آموختنی است:
او را دیدند كه جامه‏ای كهنه و وصله دار پوشیده است. در این مورد از او سوءال كردند، حضرت فرمود: «یخشع له القلب، و تذل به النفس و یقتدی به الموءمنون؛9
مایه خشوع قلب و رام شدن نفس می‏شود، موءمنان نیز به آن اقتدا می‏كنند».
شاعری خوش ذوق، این مضمون را چنین به نظم كشیده است:
با علی گفتا یكی در رهگذار
جامه تو از چه باشد وصله دار؟
تو امیری و شهی و سروری
بر جمیع رادمردان رهبری
ای امیر تیز رأی تیز هوش
جامه‏ای چون جامه شاهان بپوش
گفت: صاحب جامه را بین، جامه چیست؟
دید باید در درون خانه كیست؟
صورت زیبا نمی‏آید به كار
حرفی از معنی اگر داری بیار
كار ما در راه حق كوشیدن است
جامه تقوا به تن پوشیدن است
از حال دل خویش غافل نشویم و سرنوشت قلب را به دست هوس نسپاریم.

پی‏نوشت

1. محجة البیضاء، ج 6، ص 231.
2. تحف العقول، ص 285.
3. بقره(2)، آیه 74.
4. علل الشرایع، صدوق، ص 81.
5. برگ و بار، ص 286.
6. میزان الحكمه، حدیث 17043 (اذا ارادت ان یلین قبلك فأطعم المسكین و امسح رأس الیتیم)
7. همان، حدیث 17043.
8. نهج البلاغه، نامه 31.
9. همان، حكمت 103.



ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی
سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟
بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟
بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی
فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی
بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان
برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

معرفی دانشگاه خلیج فارس
معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه ایلام
معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی
معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها
امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

جاذبه های گردشگری استان لرستان
جاذبه های گردشگری استان لرستان

جاذبه های گردشگری استان لرستان

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی
حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!
هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!
واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

غرق در خاکستر!
غرق در خاکستر!

غرق در خاکستر!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!
ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)

ویدیوی حامد و راضیه در زندان!
ویدیوی حامد و راضیه در زندان!

ویدیوی حامد و راضیه در زندان!

امیررضا خادم بر سر مزار پدرش
امیررضا خادم بر سر مزار پدرش

امیررضا خادم بر سر مزار پدرش

معرفی دانشگاه لرستان
معرفی دانشگاه لرستان

معرفی دانشگاه لرستان