0
ویژه نامه ها

... كه من نبي شمايم علي امام شماست

«غدير» در لغت به معني آبگير و تالابي است كه آب باران و سيل در آن جمع شود.غديرخم را اگر به معني مكاني بگيريم، محلي است بين مكه و مدينه، اما اگر به معني زماني بگيريم ؛ روزي است كه اميرالمؤمنين علي (ع) به مقام شامخ ولايت رسيدند. اما در اصطلاح «غدير خم» مكاني است كه باران ولايت بر سرهمگان باريدن گرفت.
... كه من نبي شمايم علي امام شماست
... كه من نبي شمايم علي امام شماست
... كه من نبي شمايم علي امام شماست

نويسنده:آشناي خراساني

«غديرخم» در آيينه شعر كهن فارسي ؛

«غدير» در لغت به معني آبگير و تالابي است كه آب باران و سيل در آن جمع شود.غديرخم را اگر به معني مكاني بگيريم، محلي است
بين مكه و مدينه، اما اگر به معني زماني بگيريم ؛ روزي است كه اميرالمؤمنين علي (ع) به مقام شامخ ولايت رسيدند. اما در اصطلاح «غدير خم» مكاني است كه باران ولايت بر سرهمگان باريدن گرفت.
در اين مقال برآنيم تا جلوه غديرخم و ولايت را در آيينه شعر شاعران به نظاره بنشينيم تا با آناني كه عيد غدير را در كلامشان به تصوير كشيده اند بيشتر آشنا شويم.
ابوالنجم احمد بن قوص دامغاني مشهور به «منوچهري» از شاعران تواناي ايران زمين در قرن پنجم هجري است. وي «غدير» را در قصيده اي كه در تهنيت «نوروز» گفته به معني «آبگير» آورده است:
« كس را خداي، بي هنري مرتبت نداد
بيهوده هيچ سيل نيايد سوي غدير»
اما در مسمطي اشاره به واقعه غدير خم اين گونه مي نمايد:
«آهني در كف چون مرد غدير خم
به كتف باز فكنده سر هر دو كم»
«ابومعين ناصر بن خسرو قبادياني» شاعر معروف قرن پنجم هجري است كه در باب ولايت آقا اميرالمؤمنين سخناني خواندني دارد. وي معتقد است:
«شرف چيز به هنگام پديد آيد از
وچون پديد آمد تشريف علي روز غدير»
ناصر خسرو گويي اطرافيانش را كه مي خواسته اند بر ماجراي روز غدير سرپوش بگذارند اين گونه مورد خطاب قرار مي دهد:
«آگه تونه اي كه پيمبر كه را سپرد
روز غديرخم بر منبر ولايتش»
سپس همگان را از شأن والاي علي (ع) آگاه مي سازد كه آقا اميرالمؤمنين (ع):
«بيش از دگران بود به شمشير و به علم
وان كه بگزيد و وصي كرد بر سرماش»
آن گاه به ماجراي عيد غدير اشاره مي كند كه:
«آنكه معروف بدوشد به جهان روز غدير
وز خداوند ظفر خواست پيمبر به دعاش»
وي عقيده دارد آن كس كه عهد غدير را به سر نبرد و بر سر آن سرپوش بنهد و آن واقعه عظيم را فراموش كند به عذاب خداي دچار مي گردد:
«بياويزد آن كس به غدر خداي
كه بگريزد از عهد روز غدير»
«اديب الممالك فراهاني» متخلص به اميري در ترجيع بندي بلند بالا مي گويد:
« غديرخم رسيد اي ساقي گل چهره مي بايد
مي يي كاو يادگاراز دولت كاووس كي بايد»
و آن گاه از طرفه روزي ياد مي كند كه از جام «وال من والاه» شربتي خوشگوار نوشيده است:
«مرا به روزغدير آن پريوش دلخواه
چشاند شربتي از جام من والاه
زنور مي به دلم پرتوي فروغ افكند
كز او نبوده به جز پير مي فروش آگاه»
وي در جايي ديگر از آمدن «عيد غدير» اين گونه اظهار مسرت مي كند:
«همايونا و شادا فرخا عيد غدير آمد»
اما «امير معزي» از شاعران استاد و زبان آور خراسان است و در قرن پنجم و اوايل قرن ششم مي زيست. وي «غدير» را در مواردي به معني «آبگير» آورده، به عنوان مثال گفته است:
«صيقلي ديدي كجا روشن كند حراقه را
ماغ و مرغابي بر آن گونه است بر روي غدير»
اما در جاهاي ديگر به عيد غدير اشاره مي نمايد، مثلاً وقتي در مدح شهاب الاسلام «پسرعم نظام الملك» سخن مي گويد:
«كسي كه در كنف شرع در حمايت توست
همي نشاط كند خاصه صبح عيد غدير»
و سپس در قطعه اي اين گونه زيبا مي سرايد:
«امام بود محمد علي خليفه ا
وكنون علي است مشير و محمد است وزير
علي زمهر محمد همي چنان نازد
كه از دعاي محمد علي به روز غدير»
«ايرج ميرزا» هم به غديرخم اشاره مي نمايد واز حال و هواي آن سامان كه همگان به حضرت علي (ع) تبريك مي گفتند اين گونه سخن مي گويد كه امر ولايت را، چگونه پيامبر (ص) به
ابن عمش حضرت علي(ع) كه در معني برادر رسول ا... (ص) بود، تفويض نمود:
«چنين روز و چنين عيد مبارك
كه آمد امر «بلغ» بر پيمبر
نبي اندر غديرخم برافراشت
جهاز چار اشتر جاي منبر
برآمد برفراز آن و بگرفت
به دست خويش اندر دست حيدر
همه برگرد او گرديده انبوه
گروه بي شمار وخيل بي مر
همه تفويض كرد امر ولايت
به ابن عم و در معني برادر
«حزين لاهيجي» كه در قرن دوازدهم در اصفهان مي زيست، مانند ديگران «غدير» را به معني «تالاب» و «آبگير» آورده، ولي در قصيده اي اين گونه از مي مهر ولاي امام علي (ع) ياد مي كند و اين گونه سخن را به ماجراي غديرخم مي كشاند:
«نشكند باده گلرنگ خماري كه مراست
ساقيا جرعه ده از ميكده خم غدير»
«سنايي غزنوي» از شاعران بلند مرتبه قرن پنجم و ششم است و از استادان مسلم شعر فارسي. سنايي در «حديقة الحقيقة»اش در ستايش مولا اميرالمؤمنين (ع) اين گونه مي نگارد و صفات نيك و سجاياي اخلاقي ايشان را بيان مي كند:
«آن زفضل آفت سراي فضول
آن علمدار و علم دار رسول
آن سرافيل سرفراز از علم
ملك الموت ديو آز از حلم»
سپس سخن را به ماجراي عيد غدير مي كشاند كه:
«آل ياسين شرف بدو ديده
ايزد او را به علم بگزيده»
پيامبر هم در قبال اين پذيرش خداوندي نايبش مي سازد و در شرع بعد از خودش امير:
«نايب مصطفي به روز غدير
كرده در شرع مرو را به امير»
«فريد الدين عطار نيشابوري» شاعر بلند آوازه قرن ششم و آغاز قرن هفتم چنين با ما از واقعه غديرخم سخن مي گويد:
«نقل دارم از ثقات باصفا
آن كه روزي حضرت خيرالوري
چون كه او برگشت از حج الوداع
درغديرخم مكان كرد آن مطاع
جبرئيل از حضرت عزت رسيد
منزل از حضرت به پيش او كشيد
پيش او از پيش حق آورد پيك
آيه «يا ايها بلغ اليك»
سپس در جايي ديگر آقا علي بن ابيطالب(ع) را «باب علوم مصطفي»، «كان كرم» و «بحر صفا» مي خواند و مي گويد:
«مذهب حق يك بود اي هوشيار
اين سخن نقل است از شيخ كبار
آل احمد چون كه يك دين داشتند
در ره تحقيق تلقين داشتند»
«ميرزا نورا... ساماني» متخلص به «عمان» كه مردي فاضل و سخنوري قابل بود در تهنيت عيد غدير و مدح حضرت علي (ع) مي گويد:
«بريخت صاف و نشاط از خم غدير به جام
صلاي سرخوشي اي صوفيان دردآشام»
سپس كلام را به واقعه اي كه در آن محل روي داده مي كشاند كه:
«زبعد قطع منازل در اين همايون روز
عنان كشيده به خم غدير ساخت مقام
رسول شد ز خدا زي رسول روح القدس
كه اي رسول بحق، حق تو را رساند سلام
كه اي به خلق من از خليفه منصوب
بكوش كامد نصب خليفه را هنگام»
سپس از ماجراي بلندكردن دست مبارك علي (ع) سخن مي گويد:«بلند كرد علي(ع) را بدين بلند كلام» و در كلامي مجمل حديثي مفصل مي خواند:
«كه من نبي شمايم علي امام شماست
زدند نعره كه نعم النبي، نعم الامام»
«ميرزا حبيب ا... شيرازي» متخلص به «قاآني» كه در عهد سلطنت فتحعلي شاه قاجار در شيراز زاده شد. وي محتاج باده مجازي نيست، بلكه شراب طهوري از خم غدير مي طلبد كه:
«شراب تاك ننوشم دگر زخم عصير
شراب پاك خورم زين پس زخم غدير»
آن گاه در قصيده اي براي امتثال امر داوري و گردن نهادن بر امر خداوندي، سخنش را به واقعه غدير مي كشاند:
«همچو احمد پاي تا سرگوش بايد شد تو را
تا تواني امتثال حكم داور داشتن
امر حق فوري است بايد مصطفي را در غدير
از جهاز اشتران ناچار منبر داشتن»
در نهايت امر «ملك الشعراي بهار» وجود مقدس آقا اميرالمؤمنين (ع) را «مهين سلطان ملك هستي» مي خواند كه خداوند او را بر هر دو گيتي سيد و سلطان ساخته است.
او كه مي گويد:
«در ترانه معني دم زسر مولا زن
وان گه از غديرخم باده تولا زن»
معتقد است خداوند «ديهيم دين و خاتم» را در غديرخم به آقا اميرالمؤمنين حضرت علي(ع) داده است، آن گاه در قصيده اي كه درباره غديرخم سروده، چنين نغز ماجرا را به تصوير مي كشد:
«در غدير خم خطاب آمد زحق بر مصطفي
تا علي را او ولي بر مهتر و كهتر كند
تا رساند بر خلايق مصطفي امر خداي
از جهاز اشتران از بهر خود منبر كند
گرد آيند از قبايل اندر آن دشت و نبي
خطبه بر منبر پي امر خلافت سر كند
گويد آن كاو را منم مولا، علي مولاي اوست
زينهار از طاعت او گر كسي سر در كند»


ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
لایحه بودجه‌1400 و بحث های اولیه آن
لایحه بودجه‌1400 و بحث های اولیه آن

لایحه بودجه‌1400 و بحث های اولیه آن

تکدی‌گری مدرن برخی از جوانان/ از بازاریابی شبکه‌ای چه می دانید؟
تکدی‌گری مدرن برخی از جوانان/ از بازاریابی شبکه‌ای چه می دانید؟

تکدی‌گری مدرن برخی از جوانان/ از بازاریابی شبکه‌ای چه می دانید؟

بررسی جریان مک فارلین
بررسی جریان مک فارلین

بررسی جریان مک فارلین

سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی
سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

سخن آوا | چرا فرزندآوری کم شده / استاد مومنی

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟
بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بیمه چیست و چرا ۱۳ آذر، روز بیمه نامیده می‌شود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟
بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

بشار رسن در آستانه جدایی از پرسپولیس قرار گرفته است؟/ ماجرای اضافه شدن پول چه بود؟

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی
فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

فیلم حمله عجیب هزاران زنبور به هواپیمای هندی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی
بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

بخشیده شدن جریمه‌ محدودیت‌های کرونایی

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان
برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

برای سلامتی آیت الله مصباح دعا کنیم/ آیت الله جاودان

معرفی دانشگاه خلیج فارس
معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه خلیج فارس

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه بوعلی سینا (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه ایلام
معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه ایلام

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی
معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

معرفی دانشگاه رازی کرمانشاه | معرفی دانشگاه سبز رازی

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها
امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

امت اسلامی و ضرورت "تقریب مذاهب" و رویارویی با چالش ها

جاذبه های گردشگری استان لرستان
جاذبه های گردشگری استان لرستان

جاذبه های گردشگری استان لرستان

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی
حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

حکمت | مصداق جاهلیت / استاد حسینی قمی

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!
هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

هیچ دارویی برای کرونا نداریم!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!
واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

واکسن کرونا روسی اسپوتنیک وی!

غرق در خاکستر!
غرق در خاکستر!

غرق در خاکستر!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!
ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

ویدیوی غروب ونیزی اهواز!

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)
معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)

معرفی دانشگاه یزد (با کیفیت HD)