درباره کتاب و کتابخوانی(1)
درباره کتاب و کتابخوانی(1)

نويسنده: سیدحسین اسحاقی، منیره زارعان

گستره کتاب

کتاب مثل اقیانوس بیکرانی است که ناشناخته‌های بسیاری دارد و هر کس به فراخور حالش دل به ژرفای آن می‌سپارد و با انبانی پُر باز می‌گردد. در این دریای عمیقِ معرفت، گوهرهای نابی وجود دارد که تنها تلاشگران چیره دست می‌توانند به آن دست بیابند.

میراث ماندگار

کتاب میراثی ماندگار و پدیده‌ایی شکوهمند و با ارزش است که زندگی بشر را روشن می‌کند و خداوند بزرگ معجزه ابدی آخرین فرستاده‌اش را کتاب قرار داد؛ کتابی که سرآمد همه کتاب‌هاست. آیین آسمانی ما، پرچمدار کتاب و کتابخوانی است. اگر در تاریخ اسلام کاوش کنیم، این حقیقت را که اسلام، دین اندیشه و معرفت، آیین دانش و معنویت است به روشنی در می‌یابیم. ما وارث نظام گران‌بها و فرهنگ پویا و تمدن والای اسلامی هستیم، تا به چه میزان با برخورداری از آثار مکتوب در راه احیای این فرهنگ بکوشیم.

سرگذشت کتاب

کتاب در طول سالیان دراز، سرگذشتی تلخ و شیرین داشته است، زمانی در غربت و تنهایی و زمانی در اوج شکوفایی بوده است امّا نقش برجسته و سازنده کتاب در تکامل فردی و اجتماعی مشهود است. سزاوار نیست به چنین عنصر مهمی کم توجّه باشیم و آن را فراموش کنیم.

زیباترین جلوه آفرینش

کتاب را باید یکی از زیباترین و مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی بدانیم و آن را از گرانسنگ‌ترین پدیده‌ها و میراث بشر به حساب بیاوریم. شکوه این ارزش را باید در تابش «اَلَّذی عَلَّمَ بِالقَلَم؛ پرودرگاری که به قلم آموخت» جستجو کنیم. خداوند یگانه به قلم و حرمتش سوگند یاد کرده و معجزه همیشه جاوید آخرین سفیر سعادت را کتاب آسمانی دانسته است.
این نشانه روشن، افزون بر پیشینه پربار فرهنگیان و شمار کتاب‌ها و کتابخانه‌ها و کتاب نگاران و نام‌آوران، ما را ترغیب می‌کند ریشه‌های کهن و مانای کتاب را با نگرشی نو، به بررسی بنشینیم.

نگاشته‌های روشنی‌بخش

کتاب مثل خورشید، فضای زندگی ما را روشن می‌کند و نور و گرمی می‌بخشد. کتاب مانند باران بر سرزمین دل‌ها می‌بارد و گلبوته‌های اندیشه را بارور می‌کند و طراوت می‌بخشد. کتاب نقش پرندگان را به انسان ارزانی می‌دارد و او را به پرواز در آسمان اندیشه رهنمون می‌سازد. کتاب در پیشرفت‌های روزافزون بشر، در عرصه دانش و نوآوری و فرهنگ، نقش فعال داشته است. بی شک آنهایی که گام‌های بلندی در وادی ادب و فرهنگ و دیگر زمینه‌ها برداشته‌اند، با کتاب و کتابخوانی بیگانه نبوده‌اند.

ابزار دینی ـ فرهنگی

تمامی ادیان آسمانی و مردان بزرگ تاریخ، از طریق کتاب جاودانه مانده‌اند و این گویای اهمیت عنصر کتاب در پویایی جامعه است. روابط و تبادل فرهنگی جوامع بشری نیز در پرتو کتاب پر رونق شده است.

اثری ماندگار

با ایمان و اخلاص می‌شود آثار خوب و زیبایی وجود آورد. یک کتاب خوب زمانی می‌تواند تأثیرگذار و خاطره‌انگیز وماندگار باشد که نیازهای خوانندگانش را بر آورده و به سؤالاتشان پاسخی قانع کننده و استوار بدهد.

دگرگونی نشر

امروز همپای همه تحولات، در کار تحقیق کتاب جهش‌های مطلوبی انجام شده است. نیاز به صرف وقت کمتر و دقت و سرعت در پژوهش از ره‌آورد چنین تحولاتی می‌توان باشد. تلاش برای بهینه‌سازی آثار هم در همین راستاست. براستی چرا نباید برای استفاده بهتر و ثمربخش‌تر از کتاب؛ شتاب بیشتری به خرج بدهیم؟

کشف افق‌های تازه

به وجود آوردن زمینه‌های پیوند و دوستی با کتاب، از اهمیتی خاص برخوردار است، کتابخوانی علاوه بر ایجاد ارتباط بین ما و مطالعه، درهای دانش و بینش را بر روی ما باز می‌کند و آگاهی‌های روشنی‌بخشی به خواننده می‌دهد و افقهای جدیدی از اندیشه و فهم را در برابر آدمی می‌گشاید.

نقد و بررسی

آنچه که می‌تواند زیبایی‌ها و زشتی‌های پنهان در دل هر کتاب را فراروی قرار بدهد، نقد و بررسی است. نقد و بررسی به عنوان تلاشی لازم و ارزشمند می‌تواند به پویایی و بالندگی آرا و آثار مدد برساند و به نویسنده یاری بدهد. مسیر رشد و تعالی را طی کند و آثاری قوی و گرانسنگ ارایه بدهد که نقاط ضعفش کم باشد.

بی‌مانندترین گوهر

بسیاری از کتاب‌ها صدف‌های گرانبهایی هستند که تنها با یک بار خواندن، گوهر وجودشان را نمی‌توان به دست آورد. این آثار نیاز به تدبّر دوباره‌خوانی و کند و کاو دارند؟ کتاب‌های استاد شهید مرتضی مطهری از این نمونه‌اند.

به کارگیری فن و ذوق

بیان خشک و رسمی معمولاً با استقبال کمتری از سوی مخاطبان مواجه می‌شود، امّا اگر نوشته به زیور زیبای هنر آراسته شود، توجه و نگاه‌ها را به خود می‌کشاند، دلها را مجذوب می‌کند و روانها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

دست اندرکاران چاپ و نشر

سازمان‌ها و مؤسسات فرهنگی و مسئول، باید پیشتازان عرصه فکر و فرهنگ باشند و اهل قلم را ترغیب کنند. به مطالعه و تحقیق بپردازند و حاصل تلاش‌هایشان را در دسترس همگان قرار بدهند. و به این وسیله به پویایی و بالندگی فرهنگ جامعه مدد برسانند.

آثار ارزشمند

ارایه آثار شایسته و ارزشمند، جلوه‌هایی از روح پاکند، این کتاب‌ها چراغ‌های روشنی هستند که می‌توانند رهروان طریق دانش و بینش را هدایت کنند.

کتاب مرجع

بهترین، مهم‌ترین و اصیل‌ترین کتاب مرجع برای کارهای مطالعاتی و تحقیقاتی، کلام آسمانیِ حق یعنی قرآن کریم است، مبادا در مراجعه به این کتاب ارزشمند و بهره‌وری از این منبع شگرف الهی، کوتاهی کنیم و از دریای بیکران رحمت و شفای آن غافل بمانیم. اگر توانایی خواندن آن را نداریم، دست‌کم ترجمه آن را بخوانیم و با آن اُنس و پیوند داشته باشیم، تا چاره درد و رنج خود کنیم و به تشویش‌ها و پریشانی‌ها پایان دهیم، زیرا شفای دردمندان در آن است.

ترویج کتابخوانی

یکی از راه‌های علاقه‌مند کردن کودکان به کتاب و کتابخوانی این است که بزرگترها آثار برتر کودکانه‌ای را گزینش کنند و در فرصت مناسب برای بچه‌ها بخوانند. این کار باعث می‌شود کودکان و فرزندانمان، کتابدوست و علاقه‌مند به کتابخوانی بار بیایند و این عشق و علاقه در وجودشان نهادینه و ماندگار بشود. تهیه و خرید کتاب و تشویق و ترغیب بچه‌ها به مطالعه و همراهی به آنها در بازدید از نمایشگاهها و کتابفروشی‌ها و هدیه دادن کتاب می‌تواند تأثیر زیادی در علاقه‌مند کردن کودکان به کتاب و کتابخوانی داشته باشد.

کتاب‌های تزئینی

برای تهیه کتاب‌های بزرگ باید ناشران معروف و معتبر را شناخت و آثار چاپ شده توسط آنان را برای فرزندان و دیگران، تهیه کرد.
استفاده تزیینی و آرایشی از کتاب، گر چه باعث تأسف است، چون بیانگر آراستگی و ارزش آن در جامعه است. افرادی یافت می‌شوند که بدون توجه به محتوای کتاب و نیاز به آن، فقط به خاطر ویژگی‌های ظاهری بعضی از کتاب‌ها مثل زیبایی و خوشرنگی آن را برای استفاده در کتابخانه‌های منازل خریداری می‌کنند. این‌گونه کتاب‌ها، مانند کلکسیون‌ها و مجموعه‌های ارزشمندی است که افزون بر جنبه مادی، برخوردار از هنر و زیبایی است؛ گر چه همان‌طور که گفتیم بیشتر باید به محتوا و پیام کتاب‌ها توجه داشت.
در دنیا روش‌هایی پیش‌بینی شده تا کتابخوانی در میان مردم رایج شود و در هر فرصتی کتاب بخوانند. شاید فلسفه چاپ کتاب‌های جیبی همین باشد. هر قدمی که مردم را به کتابخوانی تشویق بکند، ارزشمند است، مثلاً برگزاری نمایشگاه‌های دایمی کتاب و مسابقه کتابخوانی

عادت به کتاب‌خوانی

باعث تأسف است عادت به مطالعه هنوز در جامعه ما رواج نیافته و هنوز عده‌ای کتاب و حتی روزنامه نمی‌خوانند باید برای رشد فرهنگ عمومی تلاش بکنیم، تا همه اهل مطالعه باشند، به هنگام کارهای روزمره رفت و آمد و در دیگر فرصت‌های زندگی، لحظه‌های ارزشمندی وجود دارند که می‌توانیم از آن بهترین بهره را ببریم و همت کنیم. همراه خود، کتاب یا هر سرگرمی مفید و آموزنده دیگری را داشته باشیم، تا عمر و وقتمان هدر نرود.
زمان‌های بسیاری از دست می‌دهیم که فرصت آن باز نمی‌گردد و از بسیاری از لحظه‌های آموختن، کمترین سود و استفاده را می‌بریم! راستی چرا همواره کتاب یا هر آفرینش فرهنگی ممکن، در دست و کنار و همراه ما نیست!؟

بازتابی از نور

کتاب، ابزار مناسبی برای بازتاب نور و جلوه جمال فرهنگ اسلامی و انسانی بر دل‌های ماست، در پرتو کتاب می‌توانیم شکوفایی و سرسبزی و بالندگی فرهنگ دینی و انسانی را به نظاره بنشینیم و خودمان را برای رشد و تعالی آماده کنیم.

میراث ملی

فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی، در گذشته و حال، هزاران کتاب در رشته‌های مختلف نوشته و به بشر هدیه داده است، آثاری که در میان کتاب‌های دیگر، مثل آفتاب عالمتاب و همچون نسیم بهاران، روح نواز و سلامتی بخش است. پاسداری از این میراث شکوهمند یکی از وظایف ما می‌تواند باشد. نگارش و چاپ و نشر کتاب خوب و کمک به گسترش فرهنگ کتابخوانی می‌تواند یکی از تکالیف مهم همه فرهنگ دوستان به شمار آید.

مائده آسمانی

کتاب غذای روح آدم است، اگر سالم و نشاط‌آور و نیروبخش باشد، اما اگر مسمون و زیان‌آور باشد، حتی اگر با ظاهری آراسته و دلربا عرضه شود، باید فضای جان و دل را از آن دور نگه داریم و مواظب باشیم دل و دین ما را فاسد نکند.

پدیدآورندگان

نویسنده با ایمانی که با عشق و سوز می‌نویسد، می‌داند اثر و کارش بسیار ثمربخش و مؤثر است، او می‌داند بازتاب و نتیجه کارش پر دامنه و گسترده است. نویسندگی یکی از هنرهای ارزشمندی است که امکان پرواز اندیشه‌ها را فراهم می‌آورد و با ایجاد ارتباط می‌تواند زمینه‌ساز تحولات و دگرگونی‌های فردی و اجتماعی باشد. نویسنده هنرمندی است که با پدید آوردن آثار پر جاذبه خود، شور زندگی را در ما پایبند می‌کند.

نویسنده خوب

آثار ارزشمند نویسنده‌های خوب، مثل گنج و دارایی‌هایی هستند که همگان را بهره‌مند می‌سا زند. نویسندگان باید پاسخگوی سؤال‌ها و مشکلات خوانندگان به ویژه جوانان باشند و با دنیای جوانان ارتباط برقرار کنند و دست آنها را گرفته، مشکلاتشان را حل کنند. نوشتن تلاشی در راه خدمت به فرد و جامعه و مدد رساندن به آنها برای پیدا کردن راه‌های بهتر زندگی است، زندگی مفید و پرثمر و با انگیزه و هدف.

مدد از کتاب الهی

در همه حال از کتاب الهی مدد می‌گیریم تا توفیق و رستگاری به رویمان گشوده شود و توفیق روزافزون دست‌اندرکاران نشر و احیای متون دینی و فرهنگی را از خداوند کلیم خواهانیم.
توفیق بیش از پیش ناشران و پدیدآورندگان فرزانه را در عرصه و احیای آثار ارزشمند و سازنده آرزومندیم.
امید است این واگویه و حکایت بتواند شکوفه اندیشه بشر و شور و رغبت مطالعه را بارور کند و گَرد فراموشی و غفلت را از چهره کتاب و کتابخوانی بزداید، به طوری که کتاب همواره در آیینه دل‌ها بدرخشد و نورافشان زندگی باشد.

بوستان سبز کتاب

قدم زدن در بوستان سرسبز کتاب، شادی بخش و روح‌پرور است؛ اگر به جای سوسن‌های نور و روشنایی، خارهای تیرگی بوستان را پر نکرده باشد و اگر به جای درختان پر از میوه معرفت و شناخت، علف‌های جهل و نادانی، نباشند؛ و یا به جای یاس‌های خوشبوی ایمان و امید، خَس و خاشاک دنیاگرایی و افسردگی نصیبمان نشود.

بزرگترین کتاب

نام کتاب که می‌آید، افتخار می‌کنیم «قرآن»، بزرگ‌ترین و شریف‌ترین کتاب آفرینش از آنِ ماست. سربلندیم به این که «قرآن»، کتاب نور و هدایت، شفا و رحمت و خیر و برکت متعلق به ماست. به همه عالم فخر می‌کنیم که به این کتاب ایمان داریم و در سایه آن از هر گزندی محفوظیم.

بهترین دوستی‌ها

خسته از بطالت بی‌حاصلگی ایام، از صداهای آزار دهنده و جار و جنجال، از قدم زدن‌های بیهوده در کوچه و خیابان‌های شهر، درمانده از ندانستن و تهی و ناآشنا بودن، به سوی روزنه‌ای از نور می‌روم؛ نور سپیدی که از پنجره می‌تابد، دلم را به میهمانی گل‌ها می‌برد. پیچک‌های شور و نشاط به تمام وجودم می‌پیچد و نسترن‌های امید در جانم می‌روید. صدها کتاب، هر کتاب با صدها برگ معرفت، صدها باغ پر از گل‌های دانستن، فهمیدن و پر از زلال بیداری، بهترین دوست تنهایی من است.

دریچه دانایی

کتاب دریچه‌ای است گشاده با دنیایی از تازگی‌ها، از آسمان و زمین، از عمق کهکشان، از دور دستهای تاریخ. گذشتگان، از رازهای خلقت، از گفتارهای نیک و از پندهای شیرین که روح عطشناک انسان را سیراب می‌کند. امّا افسوس که خفّاشان بدخواه گاه دریچه‌های دانستن را رو به تاریکی‌ها می‌گشایند تا چشمان ما به روشنی باز نشود، دریغ از ما که از این دریچه‌ها به جهان بنگریم.

غذای روح

کتاب غذای روح، دوست و هم صحبت غربت و نشان دهنده الگوی زندگی ماست، در انتخابِ بهترِ آن، بکوشیم.

حذر از گرداب

هر کتاب دریای است که گاه خواندن، در آن، غوطه‌وری و پیش می‌روی. گاهی در این دریا، مرواریدی هست برای صید، یا دست کم چند ماهی که روح را با آن سیر کنی؛ و گاه گردابی است متلاطم که گم گشته و حیرانت می‌سازد و یا چند برگِ مرداب گونه وجودت را به تلخی و سقوط بکشاند. سپس هشدار و زینهار که در کدام دریایی!

از درون کتاب

در سال گذشته چند کتاب خوانده‌ای؟ نام کتاب‌هایی را که خوانده‌ای بیاد داری؟ گاهی نام کتابی را که می‌خوانیم و یا نام نویسنده آن را نمی‌دانیم و فقط چون شیرین است و جذاب، آن را می‌خوانیم؛ غافل از این که شاید، گرگی باشد در لباس میش. سپس بیایید با چشمانی باز و هوشیار، بخوانیم.

کتاب گنجینه تجربه

شکست، مقدمه پیروزی و خود، تجربه‌ای است. امّا اگر بخواهی برای هر فهمیدن یک بار تجربه کنی، تمام زندگی را به شکست‌ها و تلاش‌های بیهوده خواهی گذراند، حال آن که می‌توان با خواندن کتاب ـ که گنجینه تجارب دیگران است ـ صدها قدم جلوتر از زندگی پیش رفت و موفق بود.

مایه حیات

کتاب، چشمه ساری است جاری و روان که روح عطشناک انسان را سیراب می‌کند. اگر آبِ این چشمه از سرزمین پاکی و وابستگی سرچشمه بگیرد، زلال آن، مایه حیات و تعالی دهنده روح کمال جوی انسان است و اگر نا پاکی و تیرگی‌ها سرچشمه این نهر باشند، سمّی مهلک برای روح تشنه کمال خواهد بود.

راهی برای انتخاب

خواندن کتاب، بهترین و آسان‌ترین راه برای دست‌یابی به انتخاب صحیح است؛ راهی برای مهم‌ترین انتخاب، یعنی انتخاب مسیر و مشی زندگی. کتاب خوب، ما را منحرف نمی‌کند و با نشانه‌های هشدار دهنده، بهترین انتخاب را می‌نمایاند؛ انتخاب راه مستقیم با تلاش بی‌وقفه.

کتاب خوب

فروشنده پرسید: چه کتابی می‌خواهی؟ گفتم: کتابی که مهربان باشد و چهره ایمانیِ روحم را به ناخن ما دیگری و بی دینی نخراشد، کتابی که روح تشنه مرا در کویر جهل و نادانی رها نکند، کتابی که همدل و همزبان من باشد و مرا در غربت بیگانگان و اجنبی‌ها فرو نبرد.. کتابی که راستگو باشد و در دل من به جای پاشیدن بذر واقع‌گرایی، بذر دروغ و نفاق و کج فهمی نکارد؛ کتابی که دوست و خیرخواه من باشد.

کتاب‌های مخرب

صبح که می‌شد، در شکل و شمایل یک دوره‌گرد، با چرخ دستی‌اش، در کوچه‌ها جار می‌زد: «آی کتاب دارم کتاب، ارزان و زیبا، از من بخرید.» کتاب‌هایش جذاب بودند. کودک و بزرگ دورش حلقه می‌زدند و کتاب می‌خریدند. چیزی نگذشت که بیماری تمام محله را گرفت، کتاب‌هایش آلوده بود و او آدمکِ شیطان صفتِ دنیاگرایی بود که سم مهلک را در پوشش کتاب به جان محله ریخته بود. فاجعه‌ای که به سادگی قابل جبران نبود. بهوش باشید این دوره‌گرد در محله شما سرک نکشد.

انتخاب کتاب، انتخاب دوست

وقتی که کتابی را می‌خوانی، گویی با دوستی سخن گفته و شنیده‌ای. اگر کتاب، موج خداجویی و کمال‌طلبی را در تو به جوشش درآورد، هم صحبتی نیکو و الگویی شایسته یافته‌ای و اگر حس دنیاپرستی و خواهش‌های نفسانی را در تو بیدار سازد، بدان آن کتاب گردابی هولناک است. به هوش باش در دریای پر گوهر کتب، در کام گرداب‌های جهل و غفلت اسیر نگردی.

غبارروبی کتاب‌ها

اگر هر روز فرصت سر زدن به کتابخانه‌مان را نداریم، امروز که نوروز کتاب و کتابخوانی است، باید پا در بوستان پر گُل کتابخانه‌مان بگذاریم و در زلال بهاری کتاب‌ها غرق شویم. دستی به سر و روی کتاب‌های یاس و اقاقیا ـ که عطر ایمان و انسانیت را به مشام جان می‌رساند ـ بکشیم و کتاب‌های هرز غربگرایی و مادیگرایی را از ریشه بکَنیم. باغچه کوچک کتاب‌هایمان را از غبار کتاب‌های باطل و بی سود بزداییم و در آسمان، یک دنیا باران درک و فهم بباریم. در نوروز کتاب باغچه اندیشه‌تان آباد و سرسبز باد.
منبع: ماهنامه گلبرگ

معرفي سايت مرتبط با اين مقاله


تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله