0
ویژه نامه ها

آداب مشترک در همه ي عبادات (2) از منظر امام خميني رحمه الله

از ديگر آداب قلبيه ي نماز و ساير عبادات که موجب نتايج نيکويي است،بلکه باعث فتح بعضي از ابواب و کشف بعضي از اسرار عبادات است، آن است که سالک، جديت کند که عبادت را از روي نشاط و بهجت قلب و فرح و انبساط خاطر بجا آورد و از کسالت و ادبار نفس در وقت عبادت، احتراز شديد کند. پس وقتي را که براي عبادت انتخاب مي کند وقتي باشد که نفس را به عبادت اقبال است و داراي نشاط و تازگي است و خستگي و فتور ندارد، زيرا اگر نفس را در اوقات
آداب مشترک در همه ي عبادات (2) از منظر امام خميني رحمه الله
 آداب مشترک در همه ي عبادات (2) از منظر امام خميني رحمه الله
آداب مشترک در همه ي عبادات (2) از منظر امام خميني رحمه الله

نشاط و بهجت

از ديگر آداب قلبيه ي نماز و ساير عبادات که موجب نتايج نيکويي است،بلکه باعث فتح بعضي از ابواب و کشف بعضي از اسرار عبادات است، آن است که سالک، جديت کند که عبادت را از روي نشاط و بهجت قلب و فرح و انبساط خاطر بجا آورد و از کسالت و ادبار نفس در وقت عبادت، احتراز شديد کند.
پس وقتي را که براي عبادت انتخاب مي کند وقتي باشد که نفس را به عبادت اقبال است و داراي نشاط و تازگي است و خستگي و فتور ندارد، زيرا اگر نفس را در اوقات کسالت و خستگي وادار به عبادت کندا ممکن است آثار بدي به آن مرترتب شود که از جمله ي آنها آن است که انسان از عبادت منضجر شود و تکلف و تعسف آن زياد گردد و کم کم باعث تنفر طباع نفوس شود.
و اين علاوه بر آن که ممکن است انسان را به کلي از ذکر حق منصرف کند و روح را از مقام عبوديت مه منشأ همه ي سعادات است برنجاند، از چنين عبادتي نورانيت قلبيه حاصل نگردد و باطن نفس از آن منفعل نگردد و صورت عبوديت، صورت باطن قلب نشود.
[بايد] عبادات از روي نشاط و بهجت بجا آورده شود و از تکلف و تعسف و کسالت بکلي احتراز شود تا حال محبت و عشق به ذکر حق و مقام عبوديت رخ دهد و انس و تمکن حاصل آيد. و انس به حق و ذکر او از اعظم مهماتي است که اهل معرفت را به آن عنايت شديد است و اصحاب سير و سلوک براي آن تنافس(1) کنند. و چنانچه اطبارا عقيده آن است که اگر غذا را از روي سرور و بهجت ميل کنند زودتر هضم شود، همين طور طبّ روحاني اقتضا مي کند که اگر انسان غذاهاي روحاني را از روي بهجت و اشتياق تناول کند و از کسالت و تکلف احتراز کند، آثار آن در قلب زودتر واقع شود و باطن قلب با آن زودتر تصفيه شود.
عن ابي عبدالله عليه السلام قال: «لا تکرهوا الي انفسکم العبادة».(2)
و عن ابي عبدالله عليه السلام قال: قال رسول الله صلي الله عليه و آله:
«يا علي، ان هذا الدين متين، فاوغل فيه برفق و لا تبغض الي نفسک عبادة ربک».(3)
و در حديث است از حضرت عسکري عليه السلام:
«اذا نشطت القلوب فاودعوها، و اذا نفرت فودعوها».(4)

مراعات

و از اين احاديث و احاديث دگير استفاده ي ادب ديگر شود که آن نيز از مهمات باب رياضت است. و آن عبارت از مراعات است. و آن، چنان است که سالک در هر مرتبه که هست، چه در رياضت و مجاهدات علميه يا نفسانيه يا عمليه، مراعات حال خود را بکند و با رفق و مدارا با نفس رفتار نمايد و زايد بر طاقت و حالت خود تحميل آن نکند؛ خصوصاً براي جوانها و تازه کارها اين مطلب از مهمات است که ممکن است اگر جوان ها با رفق و مدارا با نفس رفتار نکنند و حظوظ طبعت را به اندازه ي احتياج آن از طرق محلله ادا نکنند، گرفتار خطر عظيمي شوند که جبران آن را نتواند کرد؛ و آن خطر، آن است که گاه نفس به واسطه ي سخت گيري فوق العاده و عنان گيري بي اندازه، عنان گسيخته شود و زمام اختيار را از دست بگيرد و اقتضائات طبيعت که متراکم شد، و آتش تيز شهوت که در تحت فشار بي اندازه ي رياضت واقع شود، ناچار محترق شود و مملکت را بسوزاند. و اگر خداي نخواسته سالکي عنان گسيخته شود يا زاهدي بي اختيار شود، چنان در پرتگاه افتد که روي نجات را هرگز نبيند و به طريق سعادت و رستگاري هيچ گاه عود نکند.
پس، سالک چون طبيب حاذقي بايد نبض خود را در ايام سلوک بگيرد و از روي اقتضائات احوال و ايام سلوک با نفس رفتار کند؛ و در ايام اشتعال شهوت که غرور جواني است طبيعت را به کلي منع از حظوظش ننمايد، و با طرق مشروعه آتش شهوت را فرو نشاند که فرو نشاندن شهوت به طريق امر الهي، اعانت کامل در سلوک راه حق کند.
پس، نکاح و زواج کند که از سنن بزرگ الهي است که علاوه بر آن که مبدأ بقاء نوع انساني است، در سلوک راه آخرت نيز مدخليت بسزا دارد.
و از اين جهت رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمودند: «کسي که تزويج کند، نصف دينش را احراز نموده».(5) و در حديث ديگر است که «کسي که دوست دارد ملاقات کند خدا را پاک و پاکيزه، ملاقات کند او را با زوجه».(6) و از رسول اکرم نيز منقول است که «اکثر اهل آتش عزبها هستند.»(7)
و در حديث است که حضرت اميرمؤمنان عليه السلام فرمودند: «جماعتي از اصحاب بر خود حرام کردند زنها را و افطار در روز و خواب در شب را. ام سلمه خبر داد به حضرت رسول اکرم؛ آن سرور تشريف آوردند نزد آنها فرمودند: «آيا شما اعراض مي کنيد از زنها؟ همانا من نزد زنها مي روم و روز تناول مي کنم و شب خواب مي روم، و کسي که از سنت من اعراض کند از من نيست و خداي تعالي فرو فرستاد: (لا تحرموا طيبات ما احل الله لکم و لا تعتدوا ان الله لا يحب المعتدين، و کلوا مما رزقکم الله حلالاً طيباً و اتقوا الله الذي انتم به مؤمنون)(8)
بالجمله، بر سالک راه آخرت مراعات احوال ادبار و اقبال نفس لازم است؛ و چنانچه از حظوظ نبايد مطلقاً جلوگيري کند- که منشأ مفاسد عظيم است- نبايد در سلوک از جهت عبادات و رياضات عمليه به نفس سخت گيري کند و آن را در تحت فشار قرار دهد؛ خصوصاً در ايام جواني و ابتداء سلوک که آن نيز منشأ انضجار و تنفّر نفس شود و گاه شود که انسان را از ذکر حقّ منصرف کند.
و در احاديث شريفه اشاره به اين معني بسيار است، چنانچه در کافي شريف است که حضرت صادق عليه السلام فرمودند: «من در ايام جواني جديت و اجتهاد در عبادت نمودم، پدرم به من فرمود: اي فرزند! کمتر از اين عمل کن؛ زيرا که خداي عزوجل وقتي که دوست داشته باشد بنده اي را، راضي شود از او به کم».(9) و قريب به اين قريب به اين مضمون در حديث ديگر است.(10)
و نيز در روايت کافي است که حضرت ابي جعفر از حضرت رسول اکرم صلي الله عليه و آله و سلم حديث کند که فرمود: «همانا اين دين محکم است؛ داخل آن شويد با رفق و مدارا، و عبادت خدا را مبغوض بندگان خدا نکنيد تا مثل سوار مفرطي باشيد که نه سفر را قطع مي کند و نه پشت به مرکوب خود باقي مي گذارد.»(11) و در حديث ديگر است که «عبادت پروردگار را مبغوض نفس خود مکن».(12)

تفهيم

يکي از آداب قلبيه ي بعبادات، خصوصاً عبادات ذکريه، تفهيم است. و آن چنان است که انسان، قلب خود را در ابتداء امر چون طفلي پندارد که زبان باز نکرده و آن را مي خواهد تعليم دهد؛ پس، هر يک از اذکار و اوراد و و حقايق و اسرار عبادات را با کمال دقت و سعي به آن تعليم دهد و در هر مرتبه اي از کمال هست، آن حقيقتي را که ادراک نموده به قلب بفهماند.
پس، اگر اهل فهم معاني قرآن و اذکار نيست و از اسرار عبادات بي بهره است، همان معناي اجمالي را که قرآن کلام خداست و اذکار، يادآوري حق است و عبادات، اطاعت و فرمانبرداري پروردگار است تعليم قلب کند وبه قلب همين معناي اجماليه را بفهماند.
و اگر اهل فهم معاني صوريه ي قرآن و اذکار است، همان معاني صوريه را، از قبيل وعد و وعيد و امر و نهي، و از علم مبدأ و معاد به آن مقدار که ادراک نموده به قلب تعليم دهد. و اگر کشف حيقيتي از حقايق معارف يا سري از اسرار عبادات براي او شده، همان را با کمال سعي و کوشش به قلب تعليم کند و آن را تفهيم نمايد. و نتيجه ي اين تفهيم آن است که پس از مدتي مواظبت، زبان قلب گشوده شود و قلب ذاکر و متذکر گردد.
در اول امر، قلب متعلم بود و زبان، معلم و به ذکر زبان قلب، ذاکر مي شد و قلب تابع زبان بود، و پس از گشوده شدن زبان قلب عکس گردد: قلب ذاکر گردد و زبان به ذکر آن ذکر گويد و به تبع آن حرکت کند. بلکه گاه شود که در خواب نيز انسان به تبع ذکر قلبي ذکر لساني گويد؛ زيرا که ذکر قلبي مختص به حال بيداري نيست و اگر قلب متذکر شود زبان که تابع آن شده ذکر گويد و از ملکوت قلب به ظاهر سرايت نمايد: «قل کل يعمل علي شاکلته»(13)
بالجمله، در اول امر بايد انسان اين ادب، يعني تفهيم را ملحوظ دارد تا زبان قلب که مطلوب حقيقي است گشوده گردد. و علامت آن که زبان قلب گشوده شده آن است که تعب ذکر و زحمت آن مرتفع شود و نشاط و فرح رخ دهد و خستگي ور نج زايل گردد؛ چنانچه اگر کسي طفلي را که زبان باز ننموده بخواهد تعليم دهد، تا طفل زبان باز ننموده معلم خسته و ملول شود؛ همين که طفل زبان گشود و آن کلمه را که تعليم او مي کرد ادا کرد، خستگي معلم رفع شود و معلم به تبع طفل کلمه را ادا کند بي رنج و تعب.
قلب نيز در ابتداء امر طفلي است زبان نگشوده که آن را بايد تعليم داد و اذکار و اوراد را بايد به زبان آن گذاشت، و پس از باز شدن زبان آن انسان تابع آن گردد و رنج و تعب تعليم و خستگي ذکر مرتفع گردد. و اين ادب براي کساني که مبتدي هستند خيلي لازم است.
و بايد دانست که يکي از نکات تکرار اذکار و ادعيه و دوام ذکر و عبادت همين است که زبان قلب گشوده و قلب ذاکر و داعي و عابد گردد، و تا اين ادب ملحوظ نشود زبان قلب گشوده نشود.

پی نوشت:

1- نفس نفس کردن، سبقت گرفتن.
2- خود را به اکراه به عبادت وادار مسازيد. اصول کافي، ج3، ص129، کتاب الايمان و الکفر، باب استواء العمل و المداومة عليه، حديث 3.
3- اي علي! اين دين متين و استوار است؛ با رفق و مدارا در آن گام نه و پرستش پروردگارت را مبغوض خود مکن. اصول کافي، ج3، ص138، کتاب الايمان و الکفر، باب الاقتصاد في العبادة، حديث 6.
4- هنگامي که قلوب نشاط و بهجت دارند به آنها امانت بسپاريد؛ و وقتي که گريزان اند آنها را واگذاريد. بحارالانوار، ج75، ص377، کتاب الروضه، باب 29، حديث 3.
5- بحارالانوار، ج100، ص220، کتاب العقود و الايقاعات، ابواب النکاح، باب 1، حديث 14. به نقل از امالي شيخ طوسي، ج2، ص132.
6- همان، حديث 18و35 به نقل از روضة الواعظين، ص373؛ و نوادر رواندي، ص12.
7- وسائل الشيعه، ص15، کتاب النکاح، باب 2، حديث 6.
8- آنچه را که خدا بر شما حلال فرموده حرام کنيد و ستم مکنيد که خدا ستمکاران را دوست نمي دارد. و بخوريد از آنچه خدا روزي شما کرده حلال و پاکيزه و از خدا بپرهيزيد، خدايي که شما به او ايمان آورده ايد. سوره ي مائده (5)، آيه ي 87 وسائل الشيعه، ص15، کتاب النکاح، باب 2، حديث 8.
9- اصول کافي، ج3، ص138، کتاب الايمان و الکفر، باب الاقتصاد في العبادة، حديث 5.
10- همان، حديث 4.
11- همان، حديث 1.
12- همان، حديث 2.
13- بگو هر کس بر سرشت خود عمل مي کند. سوره ي اسراء (17): آيه ي 84.

منبع:کتاب آداب باطني و اسرار معنوي نماز

تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله


ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو
ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو

ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو

علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟
علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟

علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟

اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد
اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد

اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد

علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن
علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن

علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن

راهزن‌های گردنه اینستاگرام
راهزن‌های گردنه اینستاگرام

راهزن‌های گردنه اینستاگرام

هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم
هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم

هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم

نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون
نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون

نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون

نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه
نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه

علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان
علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان

علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان

نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد
نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد

نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد

کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان
کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان

کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان

نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی
نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی

نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی

تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!
تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!

تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!

نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی
نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی

بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی
بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی

بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی

روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی
روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی

روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی

نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی
نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی

نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی

بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری
بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری

بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری

کمبود کره، دستاویزی دو سویه
کمبود کره، دستاویزی دو سویه

کمبود کره، دستاویزی دو سویه

ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی
ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی

ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی

بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری
بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری

بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری