0
ویژه نامه ها

هنر وقف و وقف هنر

خداوندا، بارالها، سپاس و ستايش نثار آستان مقدس تو باد که اين همه لطف و مکرمت عنايت و اين همه ذوق و لطافت مرحمت فرمودي و سعادتمند، آن‏که اين همه شادابي و نشاط را وقف و حبس بر ساحتِ مقدّس تو کند تا نه به دست تباهيها و دورانهاي جوراجور روزگار از بين برود و نه به تبديل و تبدّلهاي خريد و فروش و هِبه و هديه از نثار درگاه تو دور گردد.
هنر وقف و وقف هنر
هنر وقف و وقف هنر
هنر وقف و وقف هنر

نويسنده: سيد مرتضي نجومي
خداوندا، بارالها، سپاس و ستايش نثار آستان مقدس تو باد که اين همه لطف و مکرمت عنايت و اين همه ذوق و لطافت مرحمت فرمودي و سعادتمند، آن‏که اين همه شادابي و نشاط را وقف و حبس بر ساحتِ مقدّس تو کند تا نه به دست تباهيها و دورانهاي جوراجور روزگار از بين برود و نه به تبديل و تبدّلهاي خريد و فروش و هِبه و هديه از نثار درگاه تو دور گردد.
خداوندا شکرگزاريم؛ شکري بي‏نهايت آن‏گونه که شايسته تو باشد، بر رهبريِ مقام والاي وليّ امر مسلمين، سخنورِ دانشور و هنرورِ هنرپرورِ حضرت آيت اللّه‏ خامنه‏اي (مدّظلّه)
آدمي خصوصا در اين عهد مبارک و ميمون که احکام اسلامي و آداب و معارف الهي و شايستگيها و بايستگيهاي معنوي نشاطي ديگر يافته و موقوفات زمان نيز از چنگال وقفخوارانِ سالهاي طولاني نجاتي يافته است، از ابزار و ابداع ذوقها و لطافتها در موقوفات خُرد و کلان و وقفنامه‏هاي اشياء ريز و درشت به شگفتي ميافتد که به راستي چه هنرها بر آستان وقف، وقف گرديده و چه وقفها که حافظ و نگهدار هنر بوده و هست. چه هنرهايي و چه موقوفاتي!
هنرهايي که به سرپنجه هنرآفرينانِ افسونگر، گويي به افقهاي بيکرانه استعدادهاي مودوعه در فطرتِ هنرمند پيوسته و به سوي ابديت جاودانه، پويا و رهسپر است و امّا اين لطف و مرحمتِ شرع و شريعت اسلامي است که با عنايتي به عنوان وقف مانع از ضايع شدن و از ملک و تصرّف خاندان و شايستگان خارج شدنِ اين همه امانتهاي ظريفه و ارزنده شده است. و خداي مي‏داند که نقش وقف، در حفظ آثار هنري و ارزنده عالم اسلامي چقدر بالا و گيرا و موثّر و کارگر بوده است.
در طي روزگاران، موقوفه بودنِ بسياري از آثار اسلامي، سبب شده تا متديّنان و متشرّعان، تحفّظ بر موقوفه و عمل به آن نموده و از هَدر رفتن و ضايع شدن و دادوستد نمودن و در نتيجه به دست نااهلان افتادن آن جلوگيري کنند و در قرنهاي اخير که پاي اروپاييان به سرزمينهاي اسلامي باز شده يکي از شايسته‏ترين عوامل نگهداري از موقوفاتِ ارزنده هنري، همين موقوفه بودن آنها بوده است و اين در شرايطي است که غارتگران هنري به هر عنوان و بهانه‏اي آثار ارزنده را از کشورهاي اسلامي خريده و به خارج انتقال داده‏اند. البته نمي‏گوييم که موقوفاتِ ارزنده ما به خارج نرفته ولي به زيادي غيرموقوفه‏ها نبوده است و خودِ عنوان وقف، سبب شده تا اين آثار گرانبها در سرزمينهاي اسلامي، بخصوص ايران عزيز و سربلند ما، محفوظ بماند.
همگان مي‏دانند که دين مقدّس اسلام، دين زيبايي و هنر است. «رُژه گارودي» در کتاب خود هنر اسلام، باب اوّل آن را اسلام؛ دين زيبايي نام نهاده است. فطرت هنري در خميره انسانها به وديعه نهاده شده است. و به همين سبب است که آدمي به هر نوع و بهانه‏اي اين فطرت الهي را به جلوه درآورده و در همه جا محقق مي‏سازد، بويژه هنرمند مسلمان، مي‏کوشد که حتّي در سطح زندگي معمولي خود نيز اين زيبايي و زيباسازي را به ظهور و بروز برساند و رابطه‏اي هنري، بين اشياء ايجاد نموده و آثار هنري خود را با شعر و امضاء و لطائف خود زينت ببخشد و براي قدرداني از ارزش اين آثار است که اقدام به وقف آنها مي‏نمايد تا به دست نااهلان و نابخردان نيفتد.
تعاليم و معارف تشيّع، آميخته با يک دنيا جمال و کمال و دريا دريا، ذوق و لطافت و عطوفت است و خلق و خوي ما ايرانيان نيز چنين است. گذشتگان ما هنر و هنرنمايي و زيبايي و زيباسازي را در همه شئون زندگي و اشياء و آثار پيرامون خود به جلوه درآورده‏اند.
آنها اين ظرافت و لطافت را حتّي در وقفها و وقفنامه‏ها نيز مراعات کرده‏اند. در اين جا بد نيست نگاهي گذرا به يک مطلب شيرين بنماييم که پيش از اين نيز اشاره‏اي بدان رفت و آن عبارت است از موقوفه و خط.
اگر در نقش بشقاب سفاليني که در کمال ظرافت و نازکي، بالعاب چشمگير و چشمنواز درست کرده‏اند مي‏خوانيم که بَرکةٌ لِصاحِبه (برکت براي صاحبش) يا در بشقابهاي سفالين قرن سوّم نيشابور چنين مي‏خوانيم: بَرَکَةٌ وَيُمْنٌ وَ سُرورٌ لِصاحِبِه، اين بدان جهت بوده
است تا زيبايي ظاهريِ بشقاب و جام را با معنويّتي مذهبي و توجّهي به واهب النّعم و مُعطي العطايا توأم سازند. آنان در نصب «سنگابهاي وقفي» تنها به نهادن آن در دالان مسجد يا حسينيّه يا چهار سوها اکتفا نمي‏کردند، بلکه سبب وقف آنها را هم ذکر مي‏کردند تا تشنگان و آشامندگان، هم سيراب شوند و هم به ياد عطش حضرت سيّدالشّهداء بيفتند مثل: آبي بنوش و لعنت حق بريزيد کن. يا:
از آب هم مضايقه کردند کوفيان
خوش داشتند حرمت مهمان کربلا
پيشينيان ما اگر ظرفي يا چيزي را وقف مي‏نمودند علاوه بر پايه اول وقف که تقرّب به ساحت قدس خداوندي است، از اظهار ارادت به ساحت مقدّس ائمّه معصومين فروگذار نمي‏کردند و امثال عبارت: وقف آستانه مقدّسه و عُتبه مبارکه امام هُمام، سلطان سريرِ ارتضاء، ابوالحسن علّي بن موسي الرّضا عليه آلاف التحيّة و الثّناء را براين اشياء مي‏نگاشتند. آيا به راستي اين وقفنوشته‏ها خود معلّم و مربّي خوانندگان و آيندگان نبوده است؟
وقفنوشته‏هاي پشت کتابها بويژه کتابهاي علماء اعلام و احاديث ائمّه معصومين، شاهدي بزرگ و گويا براين مطلب است. ببينيد عنايت مردم ما در گذشته به رضاي خدا، تا چه پايه بوده است که در شهر ما؛ کرمانشاه در زمانهاي گذشته لباس عروس و داماد وقفي بوده تا فقراء به عاريت و امانت بگيرند و بعد از انجام مراسم عروسي به محلّ خود بازگردانند و اين وقف بدان جهت بوده تا فقراء و مستمندان، دلتنگي فقر و ناداري را نداشته باشند و عروسي آنان به خرسندي و خوشحالي برگزار گردد. شنيدم که در استان خراسان و مشهد موقوفه‏اي بوده است جهت کساني که کفششان در کفشداري يا شلوغي زوّار گم شود تا نگران نشوند و از محل موقوفه براي آنان کفش تهيّه نمايند.
بنگريد، در روزگاراني که صنعت چاپ نبود و اين همه کتاب، چون گنج بادآورده در دست همگان نبود، و طلاّب علوم دينيّه يا «کافّه شيعه اثني عشري» نياز شديدي به کتابهاي مورد حاجت خود داشتند و با چه دشواريهايي به اين کتابها دسترس پيدا مي‏کردند، در آن روزگار طالب علمي که کتابي را با زحمت و مشقت فراوان استنساخ مي‏کرد چون قدر آن را مي‏دانست و نمي‏خواست بعد از او، ديگران مخصوصا طلاّب علوم دينيّه يا طلاّب مدرسه مخصوصي از اين فيض مقدّس محروم بمانند، کتاب را تحبيسِ درگاه خداوندي مي‏نمود و منفعت و بهره او را تسبيل راه او مي‏کرد تا صدقه جاريه‏اي باشد و آيندگان نيز از آن بهره‏برند. و به راستي که چه هنرها بر آستان وقف وقف گرديده و چه وقفها که حافظ و نگهدار هنر بوده و هست.
منبع: ميراث جاويدان

تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
فواید و مضرات میگو
فواید و مضرات میگو

فواید و مضرات میگو

مواد غذایی سرشار از آهن
مواد غذایی سرشار از آهن

مواد غذایی سرشار از آهن

تأثیر مثبت ارزهای دیجیتال بر آینده اقتصاد جهان
تأثیر مثبت ارزهای دیجیتال بر آینده اقتصاد جهان

تأثیر مثبت ارزهای دیجیتال بر آینده اقتصاد جهان

سونامی سالمندی در انتظار ایران/ هشدار؛ یک‌سوم جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۵ سالمند می‌شوند
سونامی سالمندی در انتظار ایران/ هشدار؛ یک‌سوم جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۵ سالمند می‌شوند

سونامی سالمندی در انتظار ایران/ هشدار؛ یک‌سوم جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۵ سالمند می‌شوند

برای درمان سر درد چی بخوریم؟
برای درمان سر درد چی بخوریم؟

برای درمان سر درد چی بخوریم؟

فواید ومضرات دسر
فواید ومضرات دسر

فواید ومضرات دسر

امیر کویت درگذشت/ جانشین امیر کویت کیست؟
امیر کویت درگذشت/ جانشین امیر کویت کیست؟

امیر کویت درگذشت/ جانشین امیر کویت کیست؟

تمایلی به بازگشت به کار ندارم اما همسرم اصرار به انجام آن دارد، چه باید بکنم؟
تمایلی به بازگشت به کار ندارم اما همسرم اصرار به انجام آن دارد، چه باید بکنم؟

تمایلی به بازگشت به کار ندارم اما همسرم اصرار به انجام آن دارد، چه باید بکنم؟

چگونه باید گوشهای کودک خود را تمیز کنم؟
چگونه باید گوشهای کودک خود را تمیز کنم؟

چگونه باید گوشهای کودک خود را تمیز کنم؟

چگونه  مانع از جیغ و داد کودک پنج ماهه ام شوم؟
چگونه مانع از جیغ و داد کودک پنج ماهه ام شوم؟

چگونه مانع از جیغ و داد کودک پنج ماهه ام شوم؟

بهترین روش های بازی با کودک پنج ماهه چه می باشد؟
بهترین روش های بازی با کودک پنج ماهه چه می باشد؟

بهترین روش های بازی با کودک پنج ماهه چه می باشد؟

همه آنچه باید درباره علت، انواع و درمان پسوریازیس بدانید
همه آنچه باید درباره علت، انواع و درمان پسوریازیس بدانید

همه آنچه باید درباره علت، انواع و درمان پسوریازیس بدانید

نقش میوه ها در درمان بیماری ها
نقش میوه ها در درمان بیماری ها

نقش میوه ها در درمان بیماری ها

نماهنگ | شریک روضه / صابر خراسانی
نماهنگ | شریک روضه / صابر خراسانی

نماهنگ | شریک روضه / صابر خراسانی

نماهنگ | اگه بیان رحم نمیکنن به طفل رباب / حاج حمید علیمی
نماهنگ | اگه بیان رحم نمیکنن به طفل رباب / حاج حمید علیمی

نماهنگ | اگه بیان رحم نمیکنن به طفل رباب / حاج حمید علیمی

نماهنگ | هلال سپرشو اب کرده بود / حاج حسین سیب سرخی
نماهنگ | هلال سپرشو اب کرده بود / حاج حسین سیب سرخی

نماهنگ | هلال سپرشو اب کرده بود / حاج حسین سیب سرخی

اکولایزر تصویری | ریحانه کربلا / حجت الاسلام بندانی نیشابوری
اکولایزر تصویری | ریحانه کربلا / حجت الاسلام بندانی نیشابوری

اکولایزر تصویری | ریحانه کربلا / حجت الاسلام بندانی نیشابوری

اکولایزر تصویری | فاجعه است / حجت الاسلام عالی
اکولایزر تصویری | فاجعه است / حجت الاسلام عالی

اکولایزر تصویری | فاجعه است / حجت الاسلام عالی

خواص و مضرات کله پاچه
خواص و مضرات کله پاچه

خواص و مضرات کله پاچه

روشهایی برای برداشتن ضایعات پوستی
روشهایی برای برداشتن ضایعات پوستی

روشهایی برای برداشتن ضایعات پوستی

حکمت | امتحان الهی (استاد حسینی قمی)
حکمت | امتحان الهی (استاد حسینی قمی)

حکمت | امتحان الهی (استاد حسینی قمی)