0
ویژه نامه ها

جنبش دانشجویی، امیدها و بیم‏ها

جنبش دانشجویی از مجموع دانشجویانی که به نحوی در جهت تغییر و یا تداوم وضع موجود در جامعه، اعتراض یا انتقاد یا حمایتی به عمل آورند، شکل می‏گیرد . نوشتار حاضر کوششی است‏برای شناخت‏خصوصیات جنبش دانشجویی و آسیب‏شناسی آن .
جنبش دانشجویی، امیدها و بیم‏ها
جنبش دانشجویی، امیدها و بیم‏ها
جنبش دانشجویی، امیدها و بیم‏ها

نويسنده: عسگری آملی

اشاره

جنبش دانشجویی از مجموع دانشجویانی که به نحوی در جهت تغییر و یا تداوم وضع موجود در جامعه، اعتراض یا انتقاد یا حمایتی به عمل آورند، شکل می‏گیرد . نوشتار حاضر کوششی است‏برای شناخت‏خصوصیات جنبش دانشجویی و آسیب‏شناسی آن .

جنبش دانشجویی، خصوصیات و آفات (1)

جنبش دانشجویی یا به تعبیر زیبای مقام معظم رهبری، «بیداری دانشجویی و احساس مسئولیت دانشجویی‏» (2) ، مقوله‏ای بسیار مهم، صددرصد دانشجویی و متعلق به محیط دانشگاه است; متعلق به همین جوان قبل از محیط دانشگاه نیست; متعلق به این جوان بعد از دوره دانشجویی هم نیست; بلکه متعلق به محیط دانشگاه است . منشا چنین پدیده‏ای، خصوصیاتی است که در محیط دانشگاه و در مجموعه دانشجویان هست; مجموعه دانشجویانی که ناظر به آینده و متعلق به آینده هستند و آینده هم متعلق به آنهاست . طبقه پیشرو و پیشاهنگ، زبده و با نشاط پیکره اجتماع که در سازندگی آینده، پیشرفت و ترقی جامعه و ترسیم حرکت عمومی بیش از جاهای دیگر نقش دارد و مؤثر است .
جنبش دانشجویی خصوصیاتی دارد; انگیزه‏هایی در آن است و نتایجی بر آن مترتب می‏شود که شناسایی درست این خصوصیات، امیدهایی را در جوامع می‏گستراند و می‏تواند به عنوان یک منبع فعال، حساس و پویا برای جوامع به کار گرفته شود . اما همین جریان، اگر درست‏شناسایی نشود یا از حرکت‏های دانشجویی سوء استفاده شود یا آفاتی در آن رسوخ نماید و در معرض آسیب‏های مخصوص به خود قرار گیرد، این منبع پویا و با نشاط، ضایع خواهد شد و بیم‏هایی را در جوامع شعله‏ور می‏کند . لذا ناخت‏خصوصیات، آفات و آسیب‏شناسی جنبش دانشجویی، ضرورتی است که باید به آن پرداخت و از آن غافل نشد .
در مجموعه دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی یا جنبش دانشجویی، خصوصیاتی است که با تفاوت فرهنگ‏ها، تاریخ‏ها و ساختار اجتماعی - سیاسی، تقریبا در همه جا یکسان است و مشترکات فراوانی در همه جا به چشم می‏خورد . آنچه در زیر می‏آید، مهم‏ترین ویژگی‏های حرکت‏های دانشجویی در ایران اسلامی است .
1 . آرمان‏گرایی
دانشجو در دوران [دانشجویی] «ز هر چه رنگ تعلق پذیرد، آزاد است‏» . با معیارها و آرمان‏های متعالی آشنا می‏شود و با بیداری وجدان به دفاع از آنها برمی‏خیزد . آرمان‏خواهی، ریشه در سرشت تعالی طلب انسان دارد . بنابراین، برابری و آزادی، شاخص‏های دانشجو برای سنجش و ارزیابی مسائل انسانی و مناسبات اجتماعی قرار می‏گیرد . دانشجو با این شاخص‏ها به پیرامون خود، به رویدادها و به شعور و جامعه خویش می‏نگرد و حد تقریب یا انحراف وضعیت موجود را با آنها اندازه می‏گیرد . (3)
یکی از پژوهشگران درباره آرمان‏گرایی دانشجویان می‏نویسد:
جوانان تحصیلکرده به ویژه در جوامع در حال توسعه، افرادی آرمان‏گرا هستند . آنان موازین اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و حتی فرهنگی جامعه خود را کهنه و تحمیل شده می‏دانند . بسیاری از آنان به تدریج در اعمال و حرکات روزانه خود کمتر از سنت‏ها و الگوهای فرهنگی موجود پیروی می‏کنند; اگرچه غالبا ضمیر خودآگاه و ناخودآگاه آنان هنوز در چارچوب همین اعتقادها و فرم‏ها فعالیت می‏کند . از این‏رو «جزء بیرونی‏» شخصیت آنان همواره، در صدد شکستن و دگرگون کردن «وضع موجود» است . در حالی که «جزء درونی‏» این شخصیت هنوز علقه‏ها و فرم‏های مشخص و محکمی را برای خود نیافته و غالبا در حیطه نفوذ پاره‏ای اعتقادها و الگوهای درهم، مجرد و حتی کهنه اجتماعی و فرهنگی قرار دارد ... .
روی هم رفته آرمان‏های نسل جوان دانشجو، اساسا مستلزم تغییر وسیع و عمیق در کلیه ساخت‏ها و ضوابط جامعه می‏باشد که غالبا به نحوی خشن و قاطع بیان می‏شود و معمولا برای دانشجویان جوامع در حال توسعه، محیط پیرامونشان هنگامی قابل زیست است که کاملا دگرگون شود و از این‏رو افکار و اعمال آنان لزوما در جهت ایدئولوژی‏های انقلابی سوق می‏یابد . (4)
نکته جالب توجه این است که اگرچه آرمان‏گرایی و آرمان‏خواهی از خصوصیات جنبش دانشجویی است، از مطالبات آن نیز می‏باشد . آنچه جنبش دانشجویی از مسئولان جامعه و مردم انتظار دارد و مطالبه می‏نماید، آرمان‏خواهی است; در مقابل مصلحت‏طلبی و حفظ وضع موجود .
«قشر دانشجوی ایران به واسطه بیداری و آگاهی، یا در پی زنده کردن آرمان‏های فراموش شده انقلاب اسلامی است و یا در پی خلق اندیشه نو برای پویایی انقلاب است . گاهی به واسطه گذشت زمان، [تغییر ارزش‏ها] و ظهور نسل جدید، آرمان‏هایی همچون عدالت‏خواهی، آزادی‏خواهی و مساوات‏طلبی کم‏رنگ و بعضا فراموش می‏شوند . از این‏رو این جنبش دانشجویی است که می‏تواند ارزش‏ها و باورهای انقلاب را متذکر شده و جامعه را از حرکت‏های واپس‏گرایانه رهایی دهد .» (5)
لذا رهبر معظم انقلاب، دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی را به آرمان‏گرایی رهنمون ساخته، چنین می‏فرماید:
«طبیعت دانشجو، آرمان‏گرایی است; باید هم آرمانگرا باشد . اگر آرمان‏گرا نباشد، این حرکت متوقف خواهد شد . در زمینه علم هم باید آرمان‏گرا باشد . در زمینه جامعه و مسائل جاری خودش هم باید آرمان‏گرا باشد . اصلا آرمان‏گرایی جوان، مایه پیشرفت است . اگر آرمان‏گرایی را در جوانان خفه کردند و کوبیدند و از بین بردند - یا زشت‏شمردند - اشکال بزرگی متوجه خواهد شد . این نباید باشد .» (6)
نکته‏ای که دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی باید نسبت‏به آن اهتمام ورزند و بسیار حساس برخورد نمایند مبانی فکری و اندیشه‏ای آرمان‏گرایی است; یعنی آرمان‏گرایی و آرمان‏خواهی بر روی چه اساسی و پایه‏ای بنا شده است .
حرکت‏ها و بیداری دانشجویی در مرحله آرمان‏گرایی، باید مکتب اجتماعی و جهت‏حرکت، مبارزه فعالیت‏ها و اهداف خویش را بر پایه‏های فلسفی و نظری خاصی قرار دهد و هویت تاریخی و فرهنگی جامعه را مدنظر داشته باشد . با مردم هم احساس باشد و هویتی را انتخاب نماید که در متن فرهنگ و تاریخ جامعه و مردم ریشه دوانیده باشد .
برابری انسانی، آزادی، عدالت و مبارزه با تبعیض و انحصارطلبی و غصب و زور، حقایق عام و ارزش‏های مشترک و آرمان‏های والایی است که هم منافع اکثریت افراد و گروه‏ها و پیروان مکتب‏ها و نیز اکثریت مطلق ملت‏های جهان، با هر مرحله تاریخی و فرهنگی، در آرمان‏ها و شعارها تامین است و این آرمان‏های مشترک انسانیت است و جنبش دانشجویی به عنوان بدنه اصلی روشنفکری و روشنگری در جامعه، باید در مبارزه اجتماعی، خودآگاهی، جهت‏گیری ضد استکباری، ضد استعماری و ضد استبدادی خویش به این خواست‏ها و آرمان‏های همیشگی و ایده‏آل‏های شورانگیز بشریت تکیه نماید و با اتکاء بر مبانی مشترک انسانی و آرمان‏های متعالی همه مردم و جامعه را از حصارهای محدود برهاند و در جبهه مشترکی علیه جبهه «مشترک مهاجمان علیه انسانیت‏» ، (7) یعنی حق، آزادی، رشد و آگاهی صرف نماید و به سخن یکی از اندیشمندان فرهنگی «ایمان، استقلال‏خواهی، آزادی‏طلبی، خواستن حاکمیت مردم بر سرنوشت‏خود و علم و فناوری، آرمان‏ها و اهدافی است که باید جامعه دانشگاهی ما و به خصوص جنبش دانشجویی در همه این عرصه‏ها پیشتاز باشد .» (8)
نکته دیگر اینکه، جنبش دانشجویی نباید آرمان‏هایش را فراموش کند و به ملاحظه هیچ کس، هیچ گروه، هیچ حزب و ارگانی کنار نگذارد; همواره به دنبال تحقق آرمان‏های خود باشد و با تلاش برای تولید علم و تکنولوژی، مجاهدت و سخت‏کوشی برای پیشرفت کشور، حفظ آرمان‏های متعالی و تکیه بر معنویت و ایمان نقش ممتاز و پیشتاز خویش را ایفا نماید و در این میان نباید از «تولید علم و فناوری همراه با ایمان و تعهد» غافل بماند; علمی که شرط اول استقلال و پیشرفت جامعه است و ایمانی که منجی جهان معاصر است و به سخن سید شهیدان اهل قلم، سید مرتضی آوینی: «ایمان، منجی جهان فردا است; چنان که منجی ایران شد و انقلاب اسلامی را به سرچشمه جوشان انقلاب معنوی و دینی در سراسر جهان مبدل کرد .» (9)
2 . پرسشگری
پرسش، آغاز تفکر است و امتیاز انسان بر سایر موجودات این است که کنجکاو و پرسشگر است . تا آنجا که عده‏ای معتقدند: «اگر در جامعه‏ای پرسش نباشد، تفکر و پویایی وجود ندارد .»
از محیط دانشگاه که به طور طبیعی، محیط شادابی، نوگرایی، نوآوری و نوزایی است و محیط علم، تحقیق و پژوهش است و مظهر تحول‏خواهی و آزادی‏طلبی، نمی‏توان انتظار داشت و از آن خواست که خواستار تحول نباشد و پرسشی یا پرسش‏هایی برایش مطرح نباشد . این روحیه در روح جوان، خصوصا جوان دانشجو - که اهل تحقیق، تعلیم و پژوهش است و خود را برای مدیریت آینده جامعه آماده می‏کند - وجود دارد .
یکی از اندیشمندان فرهنگی بسیار زیبا و رسا متذکر می‏شود که:
«نوخواهی، تحول جویی و آزادی‏خواهی، از خصوصیات دانشگاه و دانشگاهیان ما است و بالاتر از همه و پایه همه اینها پرسشگری است; یعنی دانشگاه جای پرسش است، جای سؤال است .
«از آنجا که آغاز تفکر، پرسش است، دانشگاه که جای تفکر است، بیش از هر جا، مکان پرسش و سؤال است . دانشگاه بدون پرسش مثل روز بدون خورشید است; یعنی روز نیست . پرسشگری از خصوصیات دانشگاه ما است .» (10)
لذا نوخواهی، آزادیخواهی و استقلال‏طلبی و ریشه و اساس همه اینها، یعنی پرسشگری، بانام دانشگاه، دانشجو و حرکت‏های دانشجویی قرین است و طبیعی است که دانشگاه، محل طرح پرسش‏های علمی و پاسخ‏های آن، حتی مسایل سیاسی و اجتماعی باشد و رمز و راز پیشرفت و ارتقای جامعه و توسعه علمی و فرهنگی این است که روح پرسشگری در جامعه خصوصا در محیط دانشگاه و بین دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی، جاری و ساری باشد .
از سویی دیگر، دانشگاه محیط تتبع و کاوش و جست‏وجو است و به تعبیر باتامور، جامعه‏شناس امریکایی: «دانشگاه ساحتی مختص دانش و تفکر انتقادی است .» (11) دانشجو در دانشگاه می‏آموزد که در برابر هر چه می‏شنود و می‏بیند چون و چرا بگذارد . اما و اگر کند، بپرسد و علت‏یابی کند . هر خواسته یا نکته‏ای را بی‏دلیل نپذیرد و با شک به امور بنگرد . دانشجو در دانشگاه فرامی‏گیرد که در مقابل هر رویدادی، مکث و تامل کند . در پس هر حادثه، ریشه‏ها و علل آن را ارزیابی کند و هر اتفاقی را تجزیه و تحلیل نماید . این روحیه، که خصیصه ارزشمند اذهان زنده و فعال است، به دانشجو هویت مستقل فکری می‏بخشد و او را در زمره قشر روشنفکر و منتقد جامعه قرار می‏دهد . (12)
وجود روحیه چون و چرا کردن (ویژگی پرسشگری)، روحیه آرمان‏خواهی، اصول‏گرایی و کمال‏پرستی، دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی را به اذهانی پرسشگر، تحول‏خواه و پرخاشجو بدل می‏کند و آنان را خواهان حقیقت و عدالت می‏سازد .
3 . حساسیت در برابر ارزش‏ها و مقابله با ضد ارزش‏ها
ارزش، عبارت است از مطلوبیت‏ها، خواسته‏ها، علائق و جهت‏گیری‏های مثبت نسبت‏به چیزهایی که ملاک‏های کلی رفتار هستند و اکثریت افراد جامعه روی آن وفاق دارند (13) و به عنوان مهم‏ترین عنصر فرهنگی و اجتماعی، نقش کلیدی را در هویت‏بخشی و انسجام اجتماعی به عهده دارد . (14) علامه شهید مطهری در این باره می‏فرماید: «ارزش‏های انسانی همه اصیل و ریشه در سرشت انسان دارند و همین ارزش‏ها عامل اصلی حرکات تاریخ به شمار می‏روند» . (15)
جوانان، چون «سلیم‏الفطره‏» و «حدیث العهد بالاسلام‏» هستند، برای پذیرش سخن حق آمادگی بیشتری دارند و بیش از سایر دوره‏های زندگی، تحت تاثیر کلام حق قرار می‏گیرند و در مقابل مظاهری - که از نظر فطرت انسانی زشت است - مثل ظلم، زورگویی، تبعیض، بی‏عدالتی، فساد، استبداد و استکبار، تقلب، دورویی و نفاق، حساسیت منفی نشان می‏دهند و آنها را طرد می‏کنند .
«دانشگاه نمودار و نشان دهنده حساسیت در برابر پدیده‏های نامطلوب است و چیزی که از نگاه ارزشی و آرمانی جوان نامطلوب باشد، بیش از همه در محیط دانشگاه نسبت‏به آن حساسیت‏به وجود می‏آید .» (16) حرکت‏های دانشجویی نیز بالطبع در برابر ارزش‏های فطری، حساسیت نشان می‏دهند و در مقابله با ضد ارزش‏ها، عادات و رسوم خرافاتی، موهوم و باطل ایستادگی می‏کنند تا ارزش‏ها را در جامعه حاکم نمایند و ضد ارزش‏ها را محکوم و مطرود سازند .
برای درک حساسیت‏ها، حاکم نمودن ارزش، طرد ضد ارزش‏ها، حرکت‏های دانشجویی و دانشجویان باید علم و تعهد را با هم داشته باشد و در معرفت‏آموزی، احساس مسئولیت نمایند و در احساس مسئولیت، از دانایی و آگاهی غفلت نورزند . به تعبیر زیبای امام خمینی (ره): «دانشگاه‏های سرتاسر جهان، اگر چنانچه موازین انسانی را، اخلاق انسانی را، آنچه که در فطرت انسان است، [ارزش‏ها را] در کنار تعلیم و تعلم قرار بدهند، یک عالم، عالم نور می‏شود . و اگر چنانچه تخصص‏ها و علم‏ها منفصل باشد از اخلاق، منفصل باشد از تهذیب، منفصل باشد از انسان آگاه انسان متعهد، این همه مصیبت‏هایی که در دنیا پیدا شده است از همان متفکرین و متخصصین دانشگاه‏ها بوده، این «مرکز علم‏» هم می‏تواند مرکز تمام گرفتاری‏های بشر باشد و هم می‏تواند مرکز تمام ترقیات معنوی و مادی بشر باشد . علم و عمل، علم و تعهد به منزله دو بال هستند که با هم می‏توانند به مراتب ترقی و تعالی برسند ... این فاجعه است که ابزار علم در دست اشخاصی باشد که متعهد نیستند و اخلاق اسلامی ندارند .» (17)
آنچه مهم است و ذکر گردید، این است که در کنار معرفت‏آموزی، احساس مسئولیت و در مقابل ارزش‏ها، حساسیت‏های معقول و منطقی همراه با دانایی و آگاهی نشان داده شود و با آگاهی، ضد ارزش‏ها را طرد نموده و به کنار زده شود .
لذا انتظاری که از دانشجویان و جنبش دانشجویی می‏رود این است که تلاش نمایند:
«ارزش‏های اسلامی در دانشگاه ... مورد مسابقه قرار بگیرد، اسلام در دانشگاه غریب نباشد، عمل و تعهد اسلامی یک چیز انگشت‏نما نباشد، نماز، امانت، صدق گفتار، صفا، برادری، عمل جهادی، درس خواندن از روی علاقه و صمیمیت، کمک به یکدیگر در فراگیری، تلاش برای تعمق در معلومات و دانش‏های مختلف، [اقامه امر به معروف و نهی از منکر، نفرت از ظلم و ظلمت و خفقان، خروشیدن بر هر ظلم، تبعیض، بی‏عدالتی و نفاق، مبارزه با استبداد و استکبار و . . ]. رایج‏باشد .» (18)
4 . حساسیت نسبت‏به جامعه
دانشگاه، مؤسسه‏ای علمی است، اما دانشجویان و دانشگاهیان، همانند سایر اقشار اجتماعی علاوه بر وظیفه تخصصی خود که تحصیل و تحقیق [و تولید علم] می‏باشد، به عنوان عضوی از جامعه انسانی، در قبال سرنوشت جامعه و مناسبات اقتصادی، سیاسی - اجتماعی و فرهنگی جامعه، حساسیت دارند و واکنش نشان می‏دهند و به این ترتیب وارد عرصه سیاست می‏شوند . (19)
علاقه دانشجویان به سیاست، متاثر از عواملی است که برخی از آنها عنوان می‏گردد:
- دانشگاه مظهر تحول‏خواهی، تحرک و پویایی یک جامعه است و ساختاری با تفکر انتقادی دارد .
- دانشجو طبقه پیشتاز، پیشرو، با انگیزه و با نشاط اجتماع است که عمدتا معلول دوران جوانی و روحیات خاص آن می‏باشد .
- دانشجو خود را برای سازندگی آینده جامعه و ترسیم حرکت‏های عمومی جامعه آماده می‏کند .
- دانشجو عضوی از جامعه انسانی است که برای آینده خود و جامعه تلاش می‏کند و نسبت‏به سرنوشت و آینده جامعه خویش حساس است .
- پویایی و تحول‏خواهی و نقد و تحلیل مسائل جامعه دانشجویان را به حساسیت و آگاهی از مسائل جامعه و بین‏المللی می‏کشاند .
لذا سخن دیگری نیز در این باره می‏توان گفت:
تفکر و تامل پیرامون وضعیت عمومی جامعه به لحاظ فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، یکی از خصوصیات عمومی دانشجویان است . تجمع بخشی از نیروهای آگاه جامعه که از سطح تحصیلی نسبتا بالا و روحیه کنکاش و بررسی علمی برخوردارند، وضعیت‏سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و روند مناسبات اجتماعی را در معرض نقادی دانشجو و دانشگاه قرار می‏دهد . ذهن نقاد و حساس دانشجو، وی را به تفکر و تامل نسبت‏به مشکلات جامعه می‏کشاند; به این معنی که میزان مشکلات موجود در جامعه بر میزان شدت و یا کاهش انتقادها و اعتراض‏ها و فعالیت‏سیاسی دانشجویان تاثیر دارد . هر چه مشکلات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بیشتر باشد، میزان اعتراض‏ها و انتقادهای دانشجویان نیز بیشتر و رادیکال‏تر خواهد بود و بر عکس، چنانچه میزان مشکلات بزرگ در جامعه کمتر باشد، جنبش‏های دانشجویی نیز اصلاحات و انتقادهای محدودتری را خواهند داشت . (20)
امام خمینی (ره) - معمار و بنیانگذار انقلاب که دیوارها، جدایی‏ها و مرز بین گروه‏ها را از اجتماعات مردم برداشت - دیوارهایی که فضای عظیم و وسیع و باز را به حفره‏ها و خانه‏ها و کلبه‏های کوچک تبدیل کرده بودند، از میان برد و دل‏ها را با هم آشنا کرد و نیروی عظیم مردم انقلابی را به وجود آورد . (21) وی از دانشجویان و دانشگاهیان انتظار داشت که همچون ناظری بصیر و آگاه، هوشمندانه و متعهدانه عملکردها و تصمیم‏گیری‏ها را مد نظر گیرند و با نقادی دلسوزانه خطا و لغزش احتمالی را گوشزد نمایند و همچون مشاوران و کارشناسانی امین، مساعدت خویش را از دست‏اندرکاران و مجریان امور دریغ نکنند . همچنین در رخدادها و مراحل حساس و تعیین‏کننده‏ای همچون انتخابات، همراه با دیگر بازوان فکری جامعه، با ارائه ملاک‏ها و معیارها مردم را برای مشارکت و حضور مؤثر در سرنوشت‏خویش مدد رسانند و در جهت‏گیری‏ها و خلق بسترهای اجتماعی - فرهنگی تسهیل‏کننده راه تحکیم مقاومت ملی و انقلابی در برابر جهان‏خواران، امت اسلام را حامی و هادی باشند و به مدد قدرت فنی و دانش خویش در تشخیص و افشای ترفندهای دشمنان، لحظه‏ای درنگ به خود راه ندهند . (22)
همان‏طوری که ذکر گردید، دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی باید نقش نظارتی پویا و مسئولانه در مدیریت اجرایی جامعه و رویدادهای مسائل جامعه داشته باشند و نقص‏ها را بیان نمایند و در صورت امکان راه حل و راه‏کارهایی را در جهت رفع موانع، نقایص و کاستی‏ها ارائه نمایند و بایستی به مسائل جامعه و جهانی همراه با حضوری مسئولانه و نقادانه اهتمام نمایند و نسبت‏به مسائل پیرامون خود، بی‏اعتنا نمانند; از تحولات پیرامونی خود و مشکلات مردم و مسائل فراروی جامعه فاصله نگیرند و ارتباط با مردم و حضور در مردم را حفظ نمایند و خود را جدا از جامعه ندانند; زیرا جدایی از مردم و جامعه و بی‏اعتنا به مسائل و مشکلات فرارو، منشا مشکلاتی می‏شود که هم مردم و هم دانشگاه از آن آسیب می‏بیند . به سخنی دیگر:
«دانشگاه‏ها - قلب تپنده جوامع - به عنوان محور کلیه حرکات و تحولات، هنگامی جامعه را در نیل به اهدافش یاری خواهند کرد که به عنوان زیربنایی اساسی و مستحکم همچون ستون‏هایی باشند که بدون اتکا به آنها، قوام جامعه ناممکن به نظر می‏رسد . دانشگاه در هر جامعه‏ای در صورتی مفید و مؤثر خواهد بود که اهداف جامعه با آن کاملا هماهنگ بوده و ساختار آن با ساختارهای مطلوب جامعه یک‏دست و هماهنگ باشد .» (23)
مقام معظم رهبری نیز جنبش‏های دانشجویی و دانشجویان را بارها به حساسیت توام با آگاهی از مسائل جامعه و جهانی فرا خوانده و سیاسی بودن دانشجویان را به طور اکید خواهان و خواستار شده‏اند; چنانکه در گفتاری ارزشمند انتظارات خویش را بیان می‏کنند:
بارها در مجامع دانشجویی گفته‏ام که در این نظام مردمی، دانشجویان که طبقه پیشرو و پیشاهنگ و زبده و با نشاط پیکره اجتماع هستند، باید در سازندگی آینده و ترسیم حرکت عمومی جامعه، بیش از جاهای دیگر نقش و اثر داشته باشند . این تاثیر، با دو عاملی که باید در کنار هم باشند، تحقق پیدا می‏کند:
عامل اول، درس و علم و تحصیل است; تا نام دانشگاه و دانشجو و استاد و معلم معنا پیدا کند و امیدهایی که برای آینده کشور ترسیم می‏شود، پوچ و واهی و باطل نباشد .
عامل دوم، جهت فکری و سیاسی و انقلابی دانشگاه است; آن چیزی که به علم هم جان و روح و جهت‏خواهد داد . در بیانات حضرت امام (ره)، و وصیت‏نامه ایشان، به این نکته اساسی بسیار توجه شده است . دانشگاه لاابالی و بیگانه از ارزش‏های دینی و بی‏تفاوتی و خونسرد نسبت‏به مفاهیم و جهت‏گیری‏های انقلابی، دانشگاهی که در او نبض انقلاب نزند، دانشگاهی که اعضایش - چه دانشجو و چه استاد - نسبت‏به حرکت انقلابی ملت ایران و برای پیشاهنگی و پیشقراولی، احساس تکلیف نکند و نقش درجه یک را در کار انقلاب نداشته باشد، دانشگاهی نیست که امیدبخش و تضمین‏کننده آینده و مورد نظر امام (ره) باشد . (24)
در گفتار دیگر می‏فرمایند:
«در یک جامعه زنده، همه موظف به تلاش سیاسی هستند . تلاش سیاسی، غیر از سیاست‏زدگی و سیاست‏بازی است . تلاش سیاسی، یعنی آگاه شدن از جریان کنونی جامعه و خطراتی که آن را تهدید می‏کند و مشخص کردن جبهه دوست و دشمن و گرفتن موضع مناسب در قبال آنها . این فهم سیاسی برای همه لازم است و به دنبالش هم هست . (25) قدرت تحلیل در یکایک دانشجویان باید وجود داشته باشد .» (26)
«محیط سیاسی یعنی چه؟ یعنی درس نخوانند و شعار سیاسی بدهند؟! یعنی زنده باد و مرده باد کنند؟! سیاسی بودن یعنی دانشجو از آنچه در جهان و در کشور خودش می‏گذرد، آگاه باشد و بینش داشته باشد . اگر این نشد، ممکن است فردی به حد اعلای علم هم برسد، خیلی هم متدین باشد، اما دشمن او را به قیمت‏بسیار ارزانی بخرد! ...»
«[لذا] دانشجو بایستی آگاهی و فهم و درک سیاسی داشته باشد; مباحث‏سیاسی را بداند; آنچه در جهان می‏گذرد، بداند . امروز جمهوری اسلامی از یک دولت مردمی - صددرصد وابسته به مردم خودش - برخوردار است . خوب; این دولت چه کار می‏کند؟ در مسائل سیاسی دنیا، کجای کار است؟ هدف‏هایش چیست؟ اقداماتش کدام است؟ چرا در فلان جهت‏حرکت می‏کند؟ چرا در فلان جهت دیگر حرکت نمی‏کند؟ باید اینها را بدانید» . (27)
اهتمام به ارتقای فهم سیاسی در نسل دانشجویی، به ویژه در جامعه انقلابی ما، ضرورتی مضاعف پیدا کرده است; زیرا در برخی از جوامع، به دلیل شتاب محدود حوادث سیاسی - اجتماعی، همگامی با رخدادهای داخلی و یا خارجی، کار سخت و دشواری نیست; اما در جامعه انقلابی ایران، حوادث سیاسی و اجتماعی داخلی و یا حوادث خارجی، اولا فراوان هستند و ثانیا سریع و پرشتاب رخ می‏دهند و ثالثا پیامدها و دامنه‏ای وسیع را در برمی‏گیرند . این ویژگی‏ها ایجاب می‏کند که تمامی شهروندان این مرز و بوم و به ویژه قشر تحصیل‏کرده و مؤثر در بنیادسازی جامعه، در چند و چون حوادث قرار گیرد و از آبشخور و مصب وقایع اطلاع روشنی بیابد و در ابهام و خلا زیست نکند .
«این مهم ایجاب می‏کند که دانشجوی مسلمان، در جریان دقیق رخدادها و پشت صحنه‏های آن در داخل و خارج از کشور باشد و تا مرز مسائل امنیتی و منافع ملی، بدون سانسور و قبض حقایق، از چیستی و چرایی وقایع و تصمیم‏گیری‏ها اطلاع پیدا کند تا به واسطه ابهام، دچار مسئله درونی و یا بی‏تفاوتی نشود» . (28)
5 . صدق و صفا و خلوص
«در حرکت دانشجویی، کلک، تقلب، حیله و شیوه‏های غیرانسانی که معمولا در محیطهای رایج زندگی به کار می‏رود، کمرنگ است و یا به طور طبیعی نیست . در محیط معمولی زندگی، در محیط سیاست، در محیط تجارت، در محیط بده بستان‏های اجتماعی، هر کسی هر حرفی که می‏زند مواظب است‏ببیند از این حرف، چه گیرش می‏آید و چه از دست می‏دهد; ... اما در محیط حرکت دانشجویی، نه; حرف را برای خوب بودنش، برای درست‏بودنش برای جاذبه داشتنش، برای خود و برای حقیقت‏بیان می‏کنند و تعقیب می‏کنند» . (29) این رنگ غالب در حرکت‏های دانشجویی - نه همه حرکت‏ها و محیطهای دانشجویی - است .
نفاق و دورویی، تلون مزاج، خودخواهی و حسادت‏های سیاسی و گروهی، سیاه‏نمایی‏ها، لاابالی‏گری و اموری از این قبیل، آفت احزاب و تشکلات و گروه‏های فعال سیاسی - اجتماعی در جامعه ما بوده و هست که متاسفانه هنوز گریبان تشکل‏های سیاسی و برخی نخبگان سیاسی - اجتماعی ما را گرفته است و مانع از ره پیدا کردن آنها به حقایق جامعه می‏شود و گاهی آن حقایق متعالی و والا را کتمان می‏نماید .
«خوشبختانه عنصر صداقت، صراحت و شفافیت، در نسل دانشجو کمیاب نیست . به واسطه اقتضای سنی و تکاپوی جوانی، این نسل از صداقت و خلوص مناسب برخوردار بوده و هست; هر چند این خلوص و صداقت در اثر برخورد با سیاست‏بازان بیرون دانشگاهی و یا گروه‏های سایه، در مواردی کم‏رنگ شده و یا به استخدام سیاست‏بازان حرفه‏ای درآمده است‏» . (30)
در نقطه مقابل، جنبش دانشجویی باید با مدرک‏گرایی، تعلقات دنیوی، مصلحت پرستی، مال پرستی و شهرت‏طلبی، کسب عیش زودگذر زندگی، روحیه حق گریزی و حق ستیزی به شدت پرهیز و احساس خطر نماید .
دو عامل مهم و سازنده‏ای که به صدق، صفا و خلوص حرکت‏های دانشجویی می‏افزاید، کمی تعلقات دنیوی و روحیه حق‏پذیری و ترویج و توسعه و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت است; فرهنگی که توان مقابله با تهدیدات زورگویان را دارد و می‏تواند ریشه‏های وابستگی را بخشکاند; دنیازدگی را از جان و دل انسان بزداید و ترس، مصلحت‏پرستی و ذلت را به کناری نهد . چه زیبا گفته جلال آل قلم، روشنفکر گرانقدر . جلال آل احمد:
دو دسته به قلمرو روشنفکری در نمی‏آیند:
1 . گرفتاران تن و شکم;
2 . گرفتاران تعصب و تعبد . (31)
6 . آزادی از وابستگی‏های حزبی، سیاسی و ...
«حسن محیط جوانانه دانشگاه، این است که اگر اطلاعات کافی و درست و تحلیل‏های منطقی سیاسی عرضه شود، چون در این محیط، اغراض و اهوای سیاسی ریشه ندوانده و راه ایمان سالم سیاسی (و حق‏پذیری و عدالت‏خواهی) را مسدود نکرده است، لذا اطلاعات مناسب، به سرعت‏به عمل صحیح سیاسی تبدیل خواهد شد . این نکته، دقیقا یکی از تفاوت‏های جدی محیطهای سیاسی محض، با محیط دانشجویی است . در نسل دانشجو، کمبود اطلاعات و منابع درست تحلیل، سرچشمه اصلی خطاها و انحراف‏های سیاسی است; اما در نسل سیاستمدار کهنه‏کار، موانع عمده در قدرت‏طلبی‏ها، خودخواهی‏ها، حسادت‏های سیاسی و . .. است . در نتیجه نسل نخست، به سرعت‏با تمهیدات درست در جهت اطلاع‏رسانی صحیح به حقانیت‏حقیقت مؤمن خواهند شد و در برابر آن سرتسلیم فرود خواهند آورد و نادرستی باطل را خواهند دید و از پیروی آن سر خواهند پیچید» . (32)
دانشجوی تحول‏جو و پرسشگر - که زهر چه رنگ تعلق پذیرد، آزاد است وبا معیارها و آرمان‏های متعالی آشنا شده - با تفکر و تامل روی پدیده‏ها و مسائل گوناگون جامعه، ملاحظه شخص، گروه و حزب و ... را نمی‏کند و با توجه به روحیه حق‏پذیری و عدالت‏طلبی، حقیقت را فدای مصلحت نمی‏کند و قیود و بندهایی را که وابستگی‏های حزبی، سیاسی و قومی بر پای اندیشه و دست آرمان‏های والایش می‏نهند، نمی‏پذیرد .
لذا در مجموعه حرکت دانشجویی از مصلحت‏گرایی و مصلحت‏اندیشی و تقیداتی که معمولا مجموعه‏های گوناگون سیاسی و غیرسیاسی برای اعضایشان فراهم می‏کنند، خبری نیست و نباید هم باشد .
7 . مبتنی نبودن بر اشخاص
حرکت‏های دانشجویی، بیش از آنکه به شخص دانشجو تکیه نماید، به قشر آگاه دانشجو و فرهنگ دانشگاهی تکیه می‏کند . این حرکت‏ها متعلق به فضا و مجموعه دانشجویی است; یعنی حرکت دانشجویی یک دانشگاه، امروز هم هست، ده سال پیش هم بوده و ده سال بعد هم خواهد بود; اما نه ده سال پیش دانشجوی x بود و نه ده سال بعد دانشجوی X در آن دانشگاه حضور دارد . اما این حرکت همچنان وجود دارد .
این مسئله از آنجا اهمیت پیدا می‏کند که اگر جنبش دانشجویی، نقش ارتجاعی و منفی داشته باشد و در خلاف خواست مردم و جامعه حرکت نماید، عده‏ای دیگر از دانشجویان فعال در صحنه‏های اجتماع و سیاست مسیر آن را تغییر می‏دهند و برای تحقق آرمان‏های متعالی و منافع ملی جامعه اهتمام می‏ورزند; چرا که جنبش دانشجویی متکی به افراد خاص و اشخاص نیست; همانند انقلاب اسلامی که بایستی پیوسته مواظب زایش‏های طبیعی و غیرطبیتی آن باشیم و از ریزش‏های انقلابیون سابق هراسی به دل‏خویش راه ندهیم . این نکته مهم و اساسی در گفتاری از مقام معظم رهبری چنین آمده است:
«به نظر من، یکی از مهم‏ترین حرف‏های امام بزرگوار این بود که می‏فرمود: این نظام، وابسته به من و زید و عمرو نیست . او می‏گفت که این نظام، متکی به من نیست; من هم که نباشم، این نظام و این ملت هستند ... وقتی نسبت‏به امام، این طور باشد، نسبت‏به همه اشخاص، این طوری است .»
«این نظام، متکی به اشخاص نیست; متکی به حقایق و متکی به آحاد ملت و متکی به آن معنویتی است که در میان این ملت وجود دارد و لطف خدا را جلب کرده است . تا وقتی این ملت، با همین ایمان و با همین اخلاص و با همین صفا پیش می‏رود و حرکت و مبارزه می‏کند، هر کسی در این دنیا و در این نظام باشد یا نباشد، لطف خدای متعال شامل این نظام است و این نظام، همان قدرت و نشاط و حضور و توانایی فوق‏العاده را دارد و خواهد داشت . (33)
8 . حاکمیت تلفیق منطق و اندیشه با احساسات و غیرت
خصوصیت دیگر حرکت‏های دانشجویی و پدیده ذاتی محیط دانشگاه، این است که فقط بر این حرکت و این محیط احساسات تعلق نمی‏کند; بلکه منطق و تفکر و بینش و تحصیل و میل به فهمیدن و تدقیق هم در آن وجود دارد . ضمن اینکه غیرت و تعصب هست، آگاهی و ژرف اندیشی و تحول‏جویی نیز وجود دارد; البته شدت و ضعیف دارد; گاهی کم و گاهی زیاد . (34) یا به سخنی دیگر «دانشجویان به عنوان یک مجموعه روشنفکر و آگاه در کنار احساسات، بر اساس فکر، عقل و علم تصمیم می‏گیرند» . (35)
مقام معظم رهبری در گفتاری ارزشمند، دانشجویان و حرکت‏های دانشجویی را به این نکته رهنمون می‏سازند که در کنار معرفت آموزی و اندیشیدن، احساس مسئولیت نمایند و احساس بدون دانایی و منطق را مضر عنوان می‏کنند و می‏فرماید:
«... در کنار معرفت آموزی، شور و عشق ناشی از احساس مسئولیت هم لازم است; شور و عشقی که یک انسان آگاه و با معرفت را بی‏تاب می‏کند و به سمت ماموریت صحیح خود و پیمودن صراط مستقیم به حرکت در می‏آورد . از این شور و توجه و عشق به ماموریت و مسئولیت غافل نشویم . در کنار دانایی، این احساس باید وجود داشته باشد .»
«البته احساس بدون دانایی مضر است و به افراط و تفریط و کارهای بی‏قاعده و بی‏رویه کشیده خواهد شد . دانایی بدون شور و احساس و نشاط هم هیچ کارایی ندارد; مثل سرمایه راکدی است که از آن هیچ استفاده‏ای نمی‏شود . اگر بخواهیم سرمایه دانایی معرفت و آگاهی و شناخت‏به کار بیفتد، و در خدمت هدف‏های والا قرار بگیرد، باید با همان شور و احساس مسئولیت همراه شود . این دو بال می‏توانند انسان را پرواز دهند و به اوج برسانند» . (36)
رفتار جوانان و جنبش دانشجویی با غیرت و تعصب، تلاش و مجاهده، احساس مسئولیت و آگاهی و ... است که می‏تواند مملکت را در جهت‏شکوفایی و پیشرفت‏سوق دهد . رهبر معظم انقلاب در زمینه شکوفایی تمدن اسلام و پیشرفت جامعه اسلامی معتقدند که تعصب ملی را باید در میان دانشجویان برانگیخت و در گفتاری می‏فرماید:
«باید تعصب ملی را در دانشجو برانگیزانید . بر خلاف آنچه در ذهن‏ها می‏افتد، تعصب یک معنای همیشه منفی و بد نیست . برخی تعصب‏ها لازم است; یعنی بدون آن تعصب‏ها انسان ول است و مثل غبارهای سبک و بی‏وزن در هوا حرکت می‏کند . پایبندی‏هایی برای شخصیت و هویت انسان لازم است; حال این انسان هر که می‏خواهد باشد - عالم باشد، صنعتگر باشد، هر فعالیتی داشته باشد - بالاخره پایبندی‏ای لازم دارد» . (37)
پایان سخن اینکه:
«وقتی جوان مملکت هوشیارانه، با تدبیر، با حلم، با توجه به موقعیت‏ها حرف بزند و تصمیم بگیرد و عمل بکند، کشور گلستان خواهد شد ...» (38)
منبع: پگاه حوزه

تصاوير زيبا و مرتبط با اين مقاله


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو
ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو

ماجرای بازداشت و ضرب و شتم کارشناس شبکه من و تو در استودیو

علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟
علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟

علیرضا رزم حسینی وزیر صنعت می‌شود؟

اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد
اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد

اسهال و استفراغ در کودکان چه دلایلی دارد و چه روش های مراقبتی را باید انجام داد

علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن
علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن

علائم سرخک در کودکان، راههای تشخیص و درمان آن

راهزن‌های گردنه اینستاگرام
راهزن‌های گردنه اینستاگرام

راهزن‌های گردنه اینستاگرام

هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم
هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم

هر آنچه که باید در مورد آنفولانزا در کودکان بدانیم

نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون
نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون

نشانه ها و راههای درمان بیماری اوریون

نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه
نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | مادر نداره، حسین / حاج حیدر خمسه

علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان
علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان

علائم و نشانه‌های بیماری سرخجه و چگونگی تشخیص آن در کودکان

نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد
نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد

نماهنگ | نوکر جز در خونه تو / حاج سید مهدی میرداماد

کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان
کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان

کارتون باب اسفنجی | فرمانروایی یک نادان

نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی
نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی

نماهنگ | نه مهلت که پیراهن تو ببویم/ حاج نریمان پناهی

تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!
تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!

تمام کتاب های تعبیر خواب دروغ است!

نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی
نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | خلوص در حسین گفتن / حاج عبدالرضا هلالی

بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی
بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی

بابایی کجایی که دیگه نمیبینه چشمام/ نریمان پناهی

روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی
روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی

روضه حضرت رقیه سلام الله علیها/ استاد عالی

نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی
نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی

نماهنگ | خیلی زود خیلی دیر / حاج محمود کریمی

بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری
بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری

بخشش قاتل در مراسم اربعین/ استاد بندانی نیشابوری

کمبود کره، دستاویزی دو سویه
کمبود کره، دستاویزی دو سویه

کمبود کره، دستاویزی دو سویه

ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی
ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی

ترانه «روشنایی» با صدای علی تفرشی

بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری
بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری

بلا و اندازه انسان/ علی صفایی حائری