0
ویژه نامه ها

کتابچه‏ي املاک وقفي و خالصه و اربابي ايران

پيش از آنکه به غرض اصلي از تحرير اين مقاله که ذکر موقوفات مندرج در کتابچه‏ي مورد اشاره است بپردازيم تمهيد مقدمه مختصري را ضروري مي‏دانيم، بدين بيان که بر اين زمين مسکن و مأواي آدميان و ديگر جانداران و محل رويش رستنيها از دانه و گياه «حبا و نباتا»(1)که به حکم «خلق السموات و الارض»(2)آفريده‏ي خالق منان است و دانش جديد آن را بخش جدا شده از خورشيد مخلوق رب‏العالمين مي‏داند، حوادث بسيار از نرم و درشت گذشته است
کتابچه‏ي املاک وقفي و خالصه و اربابي ايران
کتابچه‏ي املاک وقفي و خالصه و اربابي ايران
کتابچه‏ي املاک وقفي و خالصه و اربابي ايران

نويسنده: سيد محمد دبير سياقي

مقدمه

به نام واقف بر سرائر
پيش از آنکه به غرض اصلي از تحرير اين مقاله که ذکر موقوفات مندرج در کتابچه‏ي مورد اشاره است بپردازيم تمهيد مقدمه مختصري را ضروري مي‏دانيم، بدين بيان که بر اين زمين مسکن و مأواي آدميان و ديگر جانداران و محل رويش رستنيها از دانه و گياه «حبا و نباتا»(1)که به حکم «خلق السموات و الارض»(2)آفريده‏ي خالق منان است و دانش جديد آن را بخش جدا شده از خورشيد مخلوق رب‏العالمين مي‏داند، حوادث بسيار از نرم و درشت گذشته است
از رويدادهاي طبيعي چون زلزله و سيل و آتشفشان و صاعقه و طوفان که بگذريم به حوادثي مي‏رسيم که آدمي، اين مخلوق از خاک برآمده «خلقکم من طين»(3)و در خاک شونده (4)، گاه آن را که آفريننده‏ي جهان جايگاه آسايش «نجعل الارض مهادا»(5)قرارداده، موهبتي مغتنم نشمرده و به پيروي از خوي حيواني خود به جايگاه وحشت و اضطراب و هول و هراس مبدل ساخته و محل جنگ و خونريزي و غارت ويرانسازي گردانيده و سود خويش را در زيان ديگران ديده است.
و زماني نيز به پيروي از فرشته‏خويي خويش به ايجاد بناها و سرسبز چمن‏ها و دلکش بوستان‏ها و باصفا گلستان‏ها، پرداخته و مظاهري باشکوه و چشمنواز و پرصفا و طراوت، مأمن پرندگان خوش‏آواز و دامهاي سودرسان ساخته و به آبادسازي کوشيده و از ويرانسازي تن زده و آسايش خويش را در راحت خلق ديده و عبادت و شکر خالق را در خدمت مردمان يافته است.
از بخشش مال و صرف وقت به هيچ روي دريغ نورزيده است و در ميانه نيکوتر تدبيري که در امور خير انديشيده و مفيدتر از اطعام و نذر و ديگر امور عام‏المنفعه تشخيص داده است «حبس عين و تسبيل ثمره» يعني وقف بوده است، اعم از وقف عام و وقف خاص.
در اين بحث نيازي به ذکر تاريخچه‏ي وقف نيست تا سخن به درازا کشيده نشود و نيز به نوع تملک‏ها و تصرف‏ها که در زمين با عناوين مختلف در طول تاريخ، خاصه در دوران اسلامي معمول بوده است و نحوه‏ي بهره‏برداري از آنها و تشکيلاتي که براي اداره‏ي هر نوع تملک مقرر بوده است نمي‏پردازيم. مراجعه به کتابهايي که در اين مسائل تأليف شده‏اند و از آن جمله «تذکرةالملوک» سميعاست که کيفيت بهره‏برداري از املاک خاصه و املاک ديواني يا ممالک را به خوبي شرح مي‏دهد راهنماي محققان تواند بود و نيز «دستورالملوک» تأليف رفيعا.
آنچه مسلم است در هر دوره ضوابطي خاص براي اداره‏ي امور و جمع‏آوري درآمد املاک اعم از وقفي يا خاصه و يا اربابي وجود داشته و مستوفياني در هر ناحيه اين امور را بررسي و سامان مي‏داده‏اند.
در دوران محمد شاه قاجار (1250 تا 1264 قمري) اقدامي براي تهيه‏ي آماري از اين سه نوع ملک و نيز املاک مخروبه و معدوم گشته در تمام ايران جز سيستان و بلوچستان (که لابد دشواري مراجعه داشته است) توسط مستوفيان هر محل زير نظر مستوفي‏الممالک صورت گرفته واز مجموع، کتابچه‏اي ترتيب داده‏اند و مقدمه‏اي که نقل خواهيم کرد بر آن نوشته و آن را دستور عمل مأموران ديواني قرار داده‏اند.
اينجا به عنوان نمونه، بخشي را که مربوط به شهرستان قزوين و توابع آن است نقل مي‏کنيم و از ميانه به آنچه وقفي و مربوط به بحث ماست بسنده مي‏نماييم، با توضيحات لازم در پايان مقال.
اميد که روزي تمام کتابچه با توضيحات لازم چاپ شود و در دسترس پژوهندگان قرار گيرد.
از اين کتابچه که در تصرف مالک خصوصيست نسخه‏اي سابقا در کتابخانه‏ي وزارت دارايي بود که احتمالا به اداره‏ي بيوتات کاخ گلستان بايد منتقل شده باشد. عکس صفحه‏اي از آن و نيز صفحه‏اي از کتابچه‏ي اصلي را در پايان اين مقال آورده‏ايم.
اينک مقدمه‏ي کتابچه و سپس بخش موقوفات قزوين با توضيحات:

مقدمه‏ي کتابچه املاک وقفي و خالصه و اربابي ايران

بسم الله الرحمن الرحيم
حمد بي‏منتها و خالصه ثناي بي‏ريب و ريا، وقف حضرت کبريايي است، جل شأنه و عظمت شوکته، که مواقف با لطايف رياض خاصه و املاک خالصه‏ي جنت و سراي آخرت را به فحواي «انا اخلصناهم بخالصة ذکري الدار»(6)مقام مؤمنان شريعت شعار فرمود و محصول سلام و صلوات زاکيات و تحيات عنبرين نفحات نثار روان پاک و مرقد تابناک ديباچه‏ي دفتر آفرينش، طغراي نامه‏ي دانش و بينش، شاهنشاه انبيا، محمد مصطفي، عليه آلاف التحية و الثناء. که علم افتخار و اعتلا را از ام‏القري (7)الي سدرة المنتهي (8)برافراشت،
صاحب علم است نه مصحوب ظن
مالک روح است نه مملوک تن‏
و بر امام حق و وصي مطلق، غضنفر سالب علي بن ابي‏طالب و بر اولاد امجاد ايشان که اقطاع کرامت را مالک و منهاج طريقت و حقيقت را سالکند.
اما بعد در اين عهد همايون و عصر خجسته و ميمون که بساط اريکه‏ي خلافت و بسيط ايوان سلطنت عظمي به طراز وجود فايض‏الجود خسروي آراسته است که اقطاع و اصقاع عالم را به شمول مکرمت کامله و نور معدلت شامله از ظلم و اعتساف پيراسته و به عدل و انصاف آراسته داشته، و هو السلطان الاعظم و الخاقان الاکرم، حامي الانام، حارس ثغور الاسلام، قهرمان الماء، و الطين، ظل الله في الارضين، السلطان بن السلطان ابن السلطان و الخاقان بن الخاقان بن الخاقان محمد شاه غازي، ادام الله ايام دولته القاهرة، جناب مستطاب جلالت نصاب مشيرالملة و مشارالدولة، مقدم ارکان الدين، معين الاسلام و المسلمين، غوث الاعظم حاج ميرزا آقاسي دام اجلاله، که ضميرش مهبط (9)انوار الهي و روانش محط (10)فيوضات نامتناهي است، آنکه نظرش چون ضميرش پاک و ضميرش مانند نظر تابناک، حاوي مرتبتين معرفت و اجلال و صاعه‏ي (11)درجتين کرامت و اکمال، تأييداتش حقاني و اوامرش الهام رباني «قد قيل في يد موسي لمعة و سناء - منها لقد خرت الاشخاص النظر - اني رأيت برأي العين في يده - ليس الشهادة في الاحکام کالخبر» (12)به جهت استحکام قواعد دولت ابد مدت به مقتضاي راي رزين و فکر دوربين، براي هر قسمتي از اعمال دخل و خرج ممالک محروسه‏ي ايران کتابچه‏ي مفصل، خالي از ريب و خلل پرداخت. از آن جمله در اسانيد خالصه جات ديوان قضا توأمان و موقوفات اماکن شرافت بنيان، که به مرور دهور و اعصار اختلال و اختلاف کلي واقع شده بود، اشارت عالي شد که امناي دفترخانه‏ي همايون در آن باب نيز از روي حقيقت غوررسي و امعان نظر نموده، ثبت قديم دفاتر سلاطين ماضيه را، انار الله برهانهم، با عمل مباشرين امور ديواني که در اين عصر همايون معمول و متداول است تطبيق و موازنه نمايند و کتابچه‏ي بي‏عيب، خالص از شک و ريب، که در صحت آن متفق الآراء باشند نوشته، به امهار معتبره‏ي خود ممهور سازند، که آن را در خزانه‏ي عامره محفوظ و مصون دارند، که عندالضروره بدان رجوع نموده در املاک خالصه و وقفي حيف و ميل واقع نشود، و املاک اربابي رعايا و سايرين داخل خالصه و موقوفات نگردد و بدان واسطه ارباب غرض را مجال اشتباه نماند و حق در دست «من له الحق» برقرار باشد.
حسب الفرمايش بندگان ذي شوکت و شأن به لوازم اتمام اين خدمت نمايان پرداخته و در هذه السنه‏ي ميمونه‏ي توشقان ئيل خيريت دليل، مطابق سنه يک هزار و دويست و پنجاه و نه هجري از امداد فيوضات ظاهري و باطني آن جناب به تحقيق شايسته و استحضار کافي مع اتفاق الآراء و اجماع الامناء به اتمام و اختتام رسيد. و السلام.
نسخه‏ي کتابچه اسامي خالصه جات و اربابي ايران...
توضيح: اين کتابچه جمعا صد و چهل و هشت ورق، يعني دويست و نود و شش صفحه دارد با جلد مخمل آبي ضربي و کاغذ آبي رنگ آهار مهره با علامت شير و خورشيد روي برخي از صفحات آن در متن بالاي صفحه.
در پشت کتابچه نوشته شده است:
«صورت دستخط مرحوم محمد شاه رضوان جايگاه»
«خالصه‏ي قديم که در دفترها ثبت است، خالصه است به قدر رقبه و به اربابي معمول نشده، هميشه بايد خالصه باشد.»
«خالصه‏ي قديم که به اربابي معمول شده و مي‏شود. باز بشود».
«ضبطيهاي آقا محمد شاه(13)و خاقان مغفور(14)که ورثه‏ي معين دارد، اربابي است که حق‏الارض بايد به صاحبان ده بدهند.»
«خالصه که در دفترهاست ثابت نيست. اگر مدعي درست دارد ملک اربابي است.» در صفحه اول نوشته شده است:
«صورت املاک خاصه اعلي حضرت اقدس عالم پناه، از بابت املاک موروثي و ابتياعي که در هذه السنه‏ي توشقان ئيل، سنه‏ي يک هزار و دويست و پنجاه و نه معين شده.
فهرست اول، املاک ابتياعي و احداثي و موروثي...»
توضيح: در اين فهرست ابتدا از مملکت آذربايجان و دارالسلطنه‏ي تبريز کرده است
به ترتيب: «بلده... عمارت... بيوتات... باغات... بلوکات... محال... محال... محال...»
در کتابچه، بعد از آذربايجان و تبريز به خوي پرداخته شده است، از مزرعه و قريه (دو صفحه)؛ آنگاه به خراسان و استراباد، از قراء و محال با ذکر حقابه و محال و ولايات، چون بار فروشه و ساري (سه صفحه)؛ بعد ذکر دارالسلطنه‏ي اصفهان و توابع: چهارمحال، سميرم و غيره شده است (چهار صفحه و نيم)؛ سپس از طهران سخن رفته و بلوکات و توابع و عمارات و بيوتات و باغات و متعلقات از حمامات و قنوات (پنج صفحه)؛ بعد دو صفحه شرح جمع‏آوري صورت املاک خالصه و وقفي و اربابي رعايا و سايرين است؛ سپس از آذربايجان و دارالارشاد اردبيل و مشکين ياد شده (شش صفحه)؛ بعد ارومي (يک صفحه و نيم)؛ بناب روضه (دو صفحه و نيم)؛ پهنا باد و لال دشت انزل (نيم صفحه)؛ دارالسلطنه‏ي تبريز و بلوکات و توابع: ارونق، الان براغوش، انزاب، اوجان، بدوستان، خانم‏رود، سها، دهخوارقان، رودقات، زنوز، سروصحرا، مرند، موضعخان، مهرانرود، ديدهر (بيست و چهار صفحه)؛ دارالصفاي خوي (نيم صفحه)؛ سراب و گرمرود و هشترود و مراغه (جمعا يازده صفحه و نيم)؛ خراسان (نه صفحه)؛ کرمان (شش صفحه)؛ دارالمرز مازندران (دوازده صفحه)؛ عراق.
اصفهان (شصت و دو صفحه)؛ بروجرد (هشت صفحه)؛ خمسه و طارمين و زنجان (هفت صفحه)؛ خوزستان (چهار صفحه)؛ ساوه وزرند (چهار صفحه)؛ سلطان‏آباد و کزاز و توابع (پنج صفحه)؛ دارالخلافه‏ي طهران و بلوکات تابعه (بيست و شش صفحه)؛ قزوين (چهارده صفحه)؛ همدان، تويسرکان، ملاير (نه صفحه)؛ دارالايمان قم (هفت صفحه)؛ دارالمؤمنين کاشان (نه صفحه)؛ کرمانشاهان (سه صفحه و نيم)؛ گلپايگان و کمره و نهاوند (سه صفحه و نيم)؛ دارالعباده يزد (چهار صفحه).»
توضيح: در قسمت آذربايجان، بخش اردبيل، کنار صفحه نوشته شده است:
«خالصه و موقوفات دارالارشاد اردبيل مطابق ثبت دفتر نادرشاهي است و تعيين خالصه و اربابي و معدوم‏الاثر و مخروبه موافق تشخيص و استحضار جناب صدرالممالک (15)است.و محل مهر مرحوم ميرزا موسي (16)محل مهر مرحوم ميرزا حسن مستوفي الممالک (17).
در محال گرمرود نوشته است:
«خالصه و موقوفات محال گرمرود مطابق ثبت دفتر نادرشاهي نسخه‏ي مميزي عاليجاه ميرزا حبيب‏الله شقاقي است
و تشخيص مخروبه و معدوم‏الاثر موافق قلمداد ميرزا فتاح مستوفي گرمرود است (18)که حال معمول است.
محل مهر ميرزا موسي.، محل مهر ميرزا حسن مستوفي‏الممالک.»
در پايان شرح مربوط به فارس نوشته شده است:
«چون در دفترخانه‏ي مبارکه از زمان خاقان شهيد الي الان جزء جمع خالصه فارس نبود و اين اوقات که حسب‏الامر همايون شاهنشاهي مستوفيان عظام مشغول تشخيص خالصه بودند، حساب ديواني مملکت فارس در عهده بنده‏ي درگاه بود و بعض خالصه‏ي فارس را هم سهم فدوي قرار داده‏اند، لهذا از روي دفتر نادرشاهي و سررشته و تصديق عاليجاهان ميرزا عابد و ميرزا محمد علي و ميرزا بزرگ و ميرزا يوسف مستوفيان فارس و استحضار عاليجاه ميرزا مهدي مستوفي اصفهاني، که در ايام نواب فريدون ميرزا (19)سررشته‏دار بود، نوشته شد. شهر رمضان 1259 [هجري قمري]، مرحوم ميرزا موسي. (16)»
در اين کتابچه چيزي درباره‏ي سيستان و بلوچستان نوشته نشده است.
اينجا بخشي را که مربوط به دارالسلطنه قزوين است انتخاب و موارد وقفي آن را که تناسبي با مجله‏ي ميراث جاويدان دارد، نقل مي‏کنيم. اميد که روزي تمام کتابچه به زيور طبع آراسته گردد چه مندرجات آن از جهات مختلف در خور توجه و استفاده است و روشنگر نکاتي است جالب که محققان را سودمنديها تواند داد (20).
بلده [شهر قزوين]
به خالصه و وقف معمول است:
باغات وقفي مسجد جامع.
باغ دارالشفا که در نسخه‏جات قديم باغات نوشته شده بود و حال يک قطعه باغ است که به وقف عمل مي‏شود(21).

بلوکات

1) بلوک اقبال:

قريه‏ي بيدستان که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند حال به اسم موقوفات شيخ صفي معمول است. بالتمام؛ قريه‏ي دستجرد که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند، حال به اسم موقوفات شاه نجف معمول است به انضمام باغات. بالتمام. قريه‏ي عبدالکريم آباد که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند و حال هم [به اسم] موقوفات شاه نجف معمول است و مخروبه است. بالتمام.
رودخانه‏ي انزک وادي(22)که در قديم مزرعه‏ي انزک وادي نوشته بودند، مدار آن چهل هنگام نوشته بود. در سه روز اول مال دولتخانه بوده، که در اين دولت آب مزبور وقف محلات شهر شده است.

2) بلوک خررود.
3) بلوک ابهررود.
4) بلوک بشاريات:

موقوفات تصرفي اشخاص مفصله:

قريه‏ي سالانک که به اسم موقوفات قافله‏باشي است و در تصرف حاج سيد تقي است. بالتمام.
قريه‏ي فخرآباد که وقف اولادست و در تصرف اولاد واقف است.
قريه‏ي گلشن‏آباد، که حال مزرعه‏ي گلشن آباد است و از جمله موقوفات ميرزا شرف جهان است و در تصرف اولاد اوست. قريه‏ي گليذور(23)که وقف طلاب است. بالتمام.
قريه‏ي بيرنودر. بالتمام.

5) بلوک دشتي:

قريه‏ي شارد(24)که در نسخه‏جات قديم خالصه نوشته بودند. خاقان مغفور وقف مسجد سلطاني قزوين و قنوات خيابان کرده بالتمام.
قريه‏ي کچله جردکه در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند و حال هم موقوفات بقعه‏ي شاهزاده حسين معمول است. دودانگ.

6) بلوک رامند....
7) بلوک زهرا....
8) بلوک قهپايه....
9) بلوک فشکل دره:

فشکل دره. موقوفات جناب امام رضا عليه‏السلام از بابت قريه‏ي زياران. بالتمام.

10) بلوک قاقزان:

قريه‏ي آشتجين که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند، اما حال به اسم موقوفات مدرسه‏ي حيدريه است. بالتمام. قريه‏ي دستجرد که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند و حال به اسم موقوفات شيخ صفي معمول است، چهارده زوج. شش سهم و نيم.
قريه‏ي شيداسفان(25)که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند، حال به اسم موقوفات مدرسه‏ي‏التفاتيه معمول است. بالتمام. قريه‏ي شنازند که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند و حال به اسم موقوفات مدرسه‏ي التفاتيه معمول است. بالتمام. قريه‏ي بشر. يک دانگ.
قريه‏ي کندر که در نسخه‏ي قديم خالصه نوشته بودند، حال به اسم موقوفات قنات خمارتاش معمول است. يک دانگ.

11) بلوک الموت:

قريه‏ي شاه کندي که موقوفات جناب امام [رضا] عليه‏السلام است.

12) بلوک رودبار:

قريه‏ي هريان که حال به اسم موقوفات مدرسه‏ي التفاتيه معمول است. بالتمام.
قريه‏ي چگاب که حال به اسم موقوفات شيخ صفي معمول است. بالتمام.

پی نوشت:

1- قسمتي از آيه‏ي 15 سوره‏ي نبأ. قرآن کريم.
2- قسمتي از آيه‏ي 1 سوره‏ي انعام. قرآن کريم.
3- قسمتي از آيه‏ي 2 سوره‏ي انعام. قرآن کريم.
4- به قول خيام:
پايان سخن نگر که ما را چه رسيد
از خاک برآمديم و در خاک شديم.
5- قسمتي از آيه‏ي 6 سوره‏ي نبأ قرآن کريم.
6- آيه‏ي 46 از سوره‏ي ص. قرآن کريم.
7- ام‏القري، مکه معظمه.
8- سدرةالمنتهي، درختي در آسمان هفتم مذکور در سوره‏ي‏النجم آيه‏ي 14. قرآن کريم.
9- مهبط، جاي فرود آمدن.
10- محط، فرود آمدنگاه.
11- صاعه، صاع، پيمانه که بر آن احکام مسلمانان از کفاره و فطريه داير و جاري است.
12- طي عبارات اخير که احتمالا منظوم نيز هست توجه به آيات 17 و 143 سوره‏ي 7 اعراف و آيه‏ي 22 سوره‏ي 20 طه و آيه‏ي 133 سوره‏ي 26 شوري و آيه‏ي 12 سوره‏ي 27 نحل و آيه‏ي 32 سوره‏ي 28 قصص شده است.
13- مراد، آقا محمد خان مؤسس سلسله قاجاريه مقتول در سال 1212 هجري قمري است در قفقاز قلعه‏ي شوشي.
14- مراد فتحعلي شاه قاجار (1212 تا 1250 هجري قمري) است.
15- صدرالممالک، ميرزا نصرالله اردبيلي، وي پس از کشته شدن قائم مقام مانند برخي ديگر از رجال وقت داوطلب مقام صدرات شد. در سال 1261 هجري حکومت قم را داشت. (رجال بامداد، ج 2، ص 205 و 376 (.
16- ميرزا موسي تفرشي متولد 1198 هجري پسر ميرزا ابوالقاسم و پدر ميرزا عيسي وزير و سيد عيدالله خان انتظام‏السلطنه است. هنگام وليعهدي ناصرالدين شاه (1263 قمري) درتبريز مستوفي کل بود و از حاضران در مجلس محاکمه‏ي باب در 1264 هجري و در 1269 پيشکاري اسکندر ميرزا پسر ششم عباس ميرزا را در حکومت قزوين داشت و در سفرهاي داخلي ناصرالدين شاه حاکم تهران و وزير معين‏الدين ميرزا وليعهد اول شاه بود و از آن زمان معروف به «وزير» گرديد. ميرزا موسي در 1282 قمري در سن هشتاد و چهار سالگي درگذشته است. (رجال بامداد، ج 4، ص 164).
17- ميرزا حسن مستوفي الممالک پسر ميرزا کاظم، پسر آقا محسن آشتياني و پدر ميرزا يوسف مستوفي الممالک متولد 1194 قمري است. در زمان سلطنت فتحعلي شاه و محمد شاه مستوفي الممالک بود. در 1261 هجري در گذشته است.
18- ميرزا فتاح گرمرودي فرزند ملانجفقلي متوفي به سال 1263 قمري در بهبهان و مدفون در شيرازست. سفرنامه‏اي به اروپا و سه رساله‏ي نشر چهار فصل و شبنامه و سفرنامه ممسني از اوست، که به کوشش فتاحي در تهران به سال 1347 شمسي طبع و نشر شده است.
19- فريدون ميرزا فرزند پنجم عباس ميرزا نايب‏السلطنه است. مقارن مرگ عباس ميرزا به نايب از او حاکم آذربايجان بود با پيشکاري محمد خان امير نظام زنگنه و پس از مرگ فتحعلي شاه (1250 قمري) در همين سمت از جانب برادر خود محمد شاه با لقب نايب الاياله باقي ماند. در سال 1252 قمري به حکومت فارس رفت و چهار سال در آن سمت بود. در سال 1270 قمري والي خراسان شد و اين هنگام بود که خان خيوه محمد زمان خان به ايران تاخت و در سرخس شکست خورد و کشته شد و برادر او را به دستور فريدون ميرزا به پايتخت فرستادند و سروش اصفهاني قصيده‏اي در اين باره سرود که با اين بيت آغاز مي‏گردد:
افسر خوارزمشه که سود به کيوان
با سرش آمد در اين مبارک ايوان‏
(ديوان سروش، به اهتمام دکتر محجوب ص 496)
فريدون ميرزا به سال 1272 هجري قمري در مشهد در گذشته است. (تاريخ عضدي، به اهتمام دکتر نوايي، ص 283).
20- سابقا در کتابخانه‏ي وزارت دارايي نسخه‏اي تحت عنوان «کتابچه‏ي خالصه و موقوفات و املاک انتقالي ديوان اعلي سواي خالصه جاتي که از قديم‏الايام الي حال به اربابي معمول مي‏باشند و خالصه‏جات معدوم و مخروبه» وجود داشت که با اندک اختلافي در هر بلوک از روي همان نسخه‏ي دوره محمد شاهي نوشته شده بود و ممکن است در حال حاضر مانند ديگر نسخه‏هاي آن کتابخانه به اداره‏ي بيوتات در کاخ گلستان منتقل شده باشد.
21- اين باغ در محله‏ي دارالشفاء در غرب خيابان پيغمبريه و در انتهاي کوچه‏ي مقابل گراند هتل قزوين واقع و تا سال 1315 شمسي داير و درختان آلبالوي فراوان داشت. در اين سال قسمت شرقي آن را متولي وقت (مرحوم ميرزا ابوتراب دارالشفايي) به شهرداري و ارباب برزوي مهرشاهي صاحب گراند هتل قزوين فروخت و آنان کارخانه‏ي برقي آنجا احداث کردند که چند سال داير بود. پس از برچيده شدن کارخانه، قسمت شمالي آن باغ را به افرادي فروختند و خانه اي چند آنجا ساخته شد و قسمتي از محل کارخانه گردشگاه عمومي گرديد. سپس ميان آن گردشگاه و خانه‏هاي احداثي راهي به سوي جلوخان شرقي مسجدشاه (مسجدالنبي) گشودند که در فاصله خانه‏ي مرحوم حاج ملا عبدالوهاب اولين متولي مسجدالنبي نيز بدان سبب تخريب گرديد.
22- صحيح ارنزک وادي يعني رودخانه‏ي ارنزک است که بهار آب است و در شرق شهر جريان مي‏يابد.
23- مرحوم ميرزا عبدالعلي نياي علامه‏ي قزويني کدخداي اين آبادي بوده است.
24- نام ديگر آن لهارد است.
25- صورت صحيح نام آن قريه شيد اصفهان است.

منبع: ميراث جاويدان


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با نرم افزار ادونس گت (Advanced Get) برای تحلیل تکنیکال بورس
آشنایی با نرم افزار ادونس گت (Advanced Get) برای تحلیل تکنیکال بورس

آشنایی با نرم افزار ادونس گت (Advanced Get) برای تحلیل تکنیکال بورس

جایگاه دفاع مقدس در تمدن نوین اسلامی
جایگاه دفاع مقدس در تمدن نوین اسلامی

جایگاه دفاع مقدس در تمدن نوین اسلامی

آشنایی با نرم افزار متا استاک (MetaStock) برای تحلیل تکنیکال
آشنایی با نرم افزار متا استاک (MetaStock) برای تحلیل تکنیکال

آشنایی با نرم افزار متا استاک (MetaStock) برای تحلیل تکنیکال

همه چیز درباره قرص آسپرین
همه چیز درباره قرص آسپرین

همه چیز درباره قرص آسپرین

نماهنگ «از سر گذشتند»/ حاج صادق آهنگران
نماهنگ «از سر گذشتند»/ حاج صادق آهنگران

نماهنگ «از سر گذشتند»/ حاج صادق آهنگران

انفجار مهیب در شهرک «عین قانا» در لبنان  + گمانه زنی ها
انفجار مهیب در شهرک «عین قانا» در لبنان + گمانه زنی ها

انفجار مهیب در شهرک «عین قانا» در لبنان + گمانه زنی ها

تذکر شدید رهبر انقلاب درباره عدم استفاده از خودروی دولتی
تذکر شدید رهبر انقلاب درباره عدم استفاده از خودروی دولتی

تذکر شدید رهبر انقلاب درباره عدم استفاده از خودروی دولتی

آشنایی با نرم افزار آمی بروکر (AmiBroker) برای تحلیل تکنیکال بورس
آشنایی با نرم افزار آمی بروکر (AmiBroker) برای تحلیل تکنیکال بورس

آشنایی با نرم افزار آمی بروکر (AmiBroker) برای تحلیل تکنیکال بورس

۳۰۰ ثروتمند اول دنیا به اندازه ۳ میلیارد نفر ثروت دارند
۳۰۰ ثروتمند اول دنیا به اندازه ۳ میلیارد نفر ثروت دارند

۳۰۰ ثروتمند اول دنیا به اندازه ۳ میلیارد نفر ثروت دارند

آشنایی با نرم افزار داینامیک تریدر (Trader Dynamic) برای تحلیل تکنیکال بورس
آشنایی با نرم افزار داینامیک تریدر (Trader Dynamic) برای تحلیل تکنیکال بورس

آشنایی با نرم افزار داینامیک تریدر (Trader Dynamic) برای تحلیل تکنیکال بورس

حقوق کارکنان کمیته امداد از پول صندوق‌های صدقات داده می شود؟
حقوق کارکنان کمیته امداد از پول صندوق‌های صدقات داده می شود؟

حقوق کارکنان کمیته امداد از پول صندوق‌های صدقات داده می شود؟

نماهنگ «خواب راحت ندارم بابایی»/ میثم مطیعی
نماهنگ «خواب راحت ندارم بابایی»/ میثم مطیعی

نماهنگ «خواب راحت ندارم بابایی»/ میثم مطیعی

آشنایی با نرم افزار نینجا تریدر (Ninja Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس
آشنایی با نرم افزار نینجا تریدر (Ninja Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس

آشنایی با نرم افزار نینجا تریدر (Ninja Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس

ایام اسارت خاندان اهل بیت(ع) شب اول/ استاد حامد کاشانی
ایام اسارت خاندان اهل بیت(ع) شب اول/ استاد حامد کاشانی

ایام اسارت خاندان اهل بیت(ع) شب اول/ استاد حامد کاشانی

لحظه روشن شدن کرم شب‌تاب
لحظه روشن شدن کرم شب‌تاب

لحظه روشن شدن کرم شب‌تاب

علت آتش سوزی کارخانه لبنیات میهن چه بود؟
علت آتش سوزی کارخانه لبنیات میهن چه بود؟

علت آتش سوزی کارخانه لبنیات میهن چه بود؟

آشنایی با نرم افزار متاتریدر (Meta Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس
آشنایی با نرم افزار متاتریدر (Meta Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس

آشنایی با نرم افزار متاتریدر (Meta Trader) برای تحلیل تکنیکال بورس

فقه و مسئله ای با عنوان ساب النبی
فقه و مسئله ای با عنوان ساب النبی

فقه و مسئله ای با عنوان ساب النبی

صدای باصفای شهید علی چیت‌سازیان
صدای باصفای شهید علی چیت‌سازیان

صدای باصفای شهید علی چیت‌سازیان

اهمیت ثبات قدم در دین/ استاد رفیعی
اهمیت ثبات قدم در دین/ استاد رفیعی

اهمیت ثبات قدم در دین/ استاد رفیعی

دست تحریف، در کمین دفاع مقدس
دست تحریف، در کمین دفاع مقدس

دست تحریف، در کمین دفاع مقدس