0
ویژه نامه ها

نگاهي به تاريخ دستنوشته‏هاي وقفي در ايران

نسخ خطي ايران از جمله برجسته‏ترين آثار هنري و علمي و ادبي جهان به شمار مي‏رود و امروزه در تمامي موزه‏ها، کتابخانه‏ها و مجموعه‏هاي خصوصي ايران و ساير کشورها از اعتبار و ارزش خاصي برخوردار است و خود نيز بر اعتبار آنان مي‏افزايد.
نگاهي به تاريخ دستنوشته‏هاي وقفي در ايران
نگاهي به تاريخ دستنوشته‏هاي وقفي در ايران
نگاهي به تاريخ دستنوشته‏هاي وقفي در ايران

نويسنده: سيد عبدالمجيد شريف‏ زاده
نسخ خطي ايران از جمله برجسته‏ترين آثار هنري و علمي و ادبي جهان به شمار مي‏رود و امروزه در تمامي موزه‏ها، کتابخانه‏ها و مجموعه‏هاي خصوصي ايران و ساير کشورها از اعتبار و ارزش خاصي برخوردار است و خود نيز بر اعتبار آنان مي‏افزايد.
توجه و علاقه ايرانيان از ديرباز به علم و فرهنگ و هنر باعث گرديد تا در جهت تاليف، گردآوري، استنساخ و کتاب‏آرايي نسخ همت گمارند و بسياري از عالمان و اديبان و هنرمندان، بهترين اوقات خود را صرف نگارش و يا نسخه‏برداري و کتاب‏آرايي و مطالعه نمايند. اين علاقه چنان بود که بسياري از هنرها در خدمت کتاب قرار گرفت و گروه عظيمي از هنرمندان در رشته‏هاي مختلف سعي در هر چه زيباترکردن نسخه داشته و اين هنرها را به اوج خود رساندند. به اين ترتيب کتابخانه‏هاي عظيمي در طول تاريخ، در ايران ساخته شد و کتابهاي بي‏شماري در اين کتابخانه‏ها جمع‏آوري گرديد که در سير زمان بر اثر جنگها و هجومها از ميان رفت، و در تاريخ به اين کتاب‏سوزيها و غارتها اشارات فراواني رفته است. چه بسيار کتابها و کتابخانه‏ها به آتش کشيده شد و به غارت رفت کتابخانه‏هايي چون کتابخانه ربع رشيدي، که ضمن نگهداري کتب، در اين کتابخانه‏ها اقدام به نسخه‏برداري و کتاب‏آرايي آنها نيز مي‏نمودند و هنرمندان بسياري در اين مجتمعها گرد مي‏آمدند. يکي از نکته‏هاي دقيق در تاريخ کتاب و کتاب‏آرايي و تهيه نسخ خطي موضوع وقف در اين امور است.
از گفتار خوارزمي در مفاتيح العلوم و حمزه اصفهاني در التنبيه علي حروف التصحيف و ابن‏نديم در الفهرست برمي‏آيد که گروهي از دبيران آتشکده‏ها به کار نويسندگي موقوفات و خيرات و مبرات مي‏پرداخته‏اند. پس مسأله وقف در ايران پيش از اسلام نيز مطرح بوده است. اما در اسلام اين مسأله با نگاهي خاص مورد تاکيد قرار مي‏گيرد و براي آن ارزش و اعتباري ويژه قائل مي‏شود. و به مفاد آيه شريفه «و امّا ما ينفع الناس فيمکث في الارض».
به خيرات جاريه تشويق شده و اخبار و روايات و احاديث مختلف از پيامبر اکرم (ص) و ائمه معصومين (ع) به اين سنت پسنديده اشاره داشته تا در ميان مسلمانان رواج يابد(1).
چه بسيار کتابخانه‏ها و نسخ خطي که به صورت وقف درآمده و يا اموالي را وقف کتابخانه و تهيه کتاب نموده‏اند. کتابهايي که براي مساجد، مدارس و بقاع وقف مي‏شده است؛ گاه باقي و يا از بين رفته است. کار وقف در زمينه کتاب به جايي رسيد که حتي براي نگهداري و مرمت نسخ، املاک و اموالي را وقف مي‏نمودند.
«بر سنگ حک‏شده‏اي بر ديوار حسينيه‏اي در عقدا (ميان نائين و يزد) چنين آمده است: وقف نمود سلالة‏السادات حاجي ميرزاحسن عقدايي سي کرت زمين با غده عقدا... و ده کرت آن، مرحومه زوجه ميرزاعلي وقف نمود. پنج کرت آن را بر صحافي قرآن مسجد و...»(2).
و يا «عبدالمجيدخان براي صحّافي و نگهداري کتابهاي کتابخانه آستان قدس رضوي وقفي کرده و دو دهم حق‏التوليه را به ملامحمد، کتابدار آنجا و پس از او به کتابداران ديگر اختصاص داده است. به تاريخ 12 محرم 1212».
افراد بسياري نيز کتابهاي خود را وقف کتابخانه‏ها نمودند، چون وقف شاه‏عباس به آستان قدس رضوي، آستانه مقدسه قم، حضرت عبدالعظيم و آستانه شيخ‏صفي نمود و نادرشاه که کتبي را وقف آستان قدس رضوي کرد. هنوز وقف کردن کتب و نسخ خطي تا حدودي مرسوم است، مانند وقف خانبابا مشار، که کتب خطي خود را بر آستانه قدس رضوي و سيد محمدصادق طباطبايي و جمال امامي بر مجلس شوراي اسلامي و... يا مجموعه ارزنده حاجي حسين‏ملک که به آستان قدس رضوي اهدا نمودند.
کتابها و نسخه‏هاي خطي زيادي براي مساجد، مدارس و بقاع وقف مي‏شد و کار وقف در زمينه کتابها به جايي رسيد که حتي براي نگهداري و مرمّت نُسخ املاک و اموالي را وقف مي‏کردند.
شاه‏عباس دوبار از کتابهاي کتابخانه خود را به دو کتابخانه معظم عصر، يکي کتابخانه آستانه قدس رضوي و ديگري آستانه شيخ‏صفي وقف کرد. از جمله کتابهايي که از کتابخانه شاه‏عباس وقف آستانه شيخ‏صفي شده بود و در موزه ملي ايران (ايران باستان) از آنها نگهداري مي‏شود مي‏توان از نسخه نفيس خلاصة التواريخ ميرمنشي قاضي ميراحمد ياد کرد. اين کتاب در تاريخ 977 به کتابخانه شاه‏عباس وارد شد و در تاريخ 1017 وقف آستانه شيخ‏صفي گرديد. از ديگر نسخ مي‏توان به ديوانهاي خاقاني شاه‏اسماعيل صفوي خطايي، طالب آملي، عصمت بخارايي، امير عليشيرنوايي و کتابهاي ذخيره خوارزمشاهي، روضة الصفا، شاهنامه فردوسي شاهنامه قاسمي گنابادي(3) که فتوحات شاه‏اسماعيل صفوي را به نظم آورده است و پنج گنج نظامي اشاره نمود.
شاه‏عباس بزرگ، طبق نوشته عالم‏آراي عباسي، در زمان حيات خود دستور داد که کتابهاي دربار سلطنتي را ـ آن قسمت که به زبان عربي و مربوط به فقه و تفسير و يا مجلدات قرآن مجيد بود ـ به آستانه حضرت رضا (ع) در مشهد مقدس، و نسخه‏هاي فارسي را که شامل ديوانهاي ادبي و کتب تاريخ و مصنفات اهل عجم بوده، به اضافه چيني‏آلات از لنگريهاي بزرگ فغفوري، مرتبانها، باديه‏ها، و ديگر ظروف نفيسه غوري و فغفوري، که در چيني خانه کاخ سلطنتي موجود بود به بقعه شيخ صفي‏الدين در اردبيل وقف و حمل نمايند. اين کتابها و ظروف، بعلاوه ساير اشياء گرانبها و کتب خود بقعه، چون جاي مخصوصي در اين آستانه نداشت در مسجد جنت‏سرا نگهداري ميشد و چون در آن مسجد وسايل لازم براي نگهداري آنها نبود، به قول آدام اولئاريوس، کتابها در گنجينه‏هاي در بسته بي‏نظم و درهمي قرار داشتند.
در زمان شاه‏عباس تالار چيني‏خانه احداث و کتابخانه بزرگي در آن تاسيس شد که حاوي تعداد زيادي کتاب به زبانهاي فارسي، عربي و ترکي بود و از حيث نفاست نسخ و ارزش اين کتابخانه، در ايران جزء نوادر روزگار خود بود و در خارج از کشور نيز از شهرت و اعتباري خاص برخوردار بود کتابخانه ملي تبريز در سال 1348 شمسي، سندي را چاپ کرد که اصل آن بنا به نوشته آن کتابچه در سال 1172 هجري قمري ـ يعني 115 سال بعد از بناي چيني خانه ـ تهيه شده که در اين سند، صورت اشياء بقعه به دستور سيد محمدقاسم بيگ صفوي ـ متولي آن روز ـ تهيه و تحت عنوان گنجينه شيخ‏صفي چاپ شده است.
اين سند زماني تهيه شده که بسياري از کتابهاي بقعه به غارت رفته بود. به موجب آن سياهه و در آن تاريخ 744 مجلد مصحف مجيد سي جزو و 224 مجلد سي‏پاره داشته که سه مجلد آن به خط کوفي و به دست مبارک اميرالمؤمنين علي (ع) بر پوست آهو نوشته شده بود و 32 مجلد ديگر نيز با همان خط و مشخصات به دست حضرات ائمه معصومين عليهم‏السلام نگارش يافته بود.
باقي اين مصحفها به خط کوفي، ريحاني، ثلث، و نسخ و... به دست معروفترين خطاطان اسلامي نوشته شده بود غير از مصحفهاي مجيد، 228 جلد کتاب و 224 قطعه مرقعات در 32 جلد ديگر نيز وجود داشته است که مشخصات آنها از حيث نام، مؤلف، نوع خط، کاغذ، نويسنده و غيره قيد گرديده است. اين مرقعات از عاليترين نوع خود در ايران به شمار مي‏آمده و در آن زمان نيز بسيار گرانبها و نفيس بوده است(4).
کتابخانه بقعه شيخ‏صفي در اردبيل پس از حکومت صفويان مورد دستبرد و غارت قرار گرفته است و شايد اولين فرد و معروفترين آنها، نادرشاه باشد که هر بار گذر او به اين شهر افتاد، اشيائي را از آن استانه برداشته است و هميشه سعي داشت تا اين شهر و بقعه شيخ‏صفي را تضعيف و از اعتبار آن بکاهد.
يکي ديگر از مهمترين دستبردهايي که به اين بقعه و کتابخانه ارزشمند آن زده شد در سال 1243 هجري قمري (1828م) و در پايان جنگهاي دوم روس و ايران در زمان فتحعليشاه قاجار بود که به راهنمايي گريبايدوف و دستور ژنرال پاسکي ‏يويچ paskiewitch روسي صورت گرفت و مقدار زيادي از کتب گرانبهاي اين بقعه به عنوان غنيمت جنگي تصرف و به پترزبورگ انتقال يافت. اين کتابخانه در طول شش قرن و از زمان خود شيخ‏صفي فراهم شده بود و حاوي کمياب‏ترين، عاليترين و گرانبهاترين نسخ خطي بوده که پس از انقراض صفويه مورد دستبرد و تهاجم قرار گرفت و در سال 1314 شمسي نيز به دستور وزارت معارف وقت باقيمانده نسخ آن به تهران انتقال يافت.
در کتب و نسخ وقفي براي جلوگيري از به سرقت رفتن آنها تذکرات و گاه نفرينهايي آمده که خود قابل توجه است؛ مثلاً در قرآني مربوط به سال 421 که وقف آستان قدس رضوي شده است اين بيت را مي‏خوانيم:
اي هر که بدزد اين کراسه
ايزدش بدهد مرگ به تاسه
و يا براي مطالعه و به امانت گرفتن اين نسخ شرايطي تعيين شده است «در وقفيه رشيدي گفته شده که کتابهاي وقفي را نبايد جز با گروي سنگين به اندازه بهاي کتاب از کتابخانه بيرون برد و جز با گروي به اندازه دوبرابر بهاي آن نمي‏توانند از ربع رشيدي بيرون برند و از خود شهر تبريز هم نبايد بيرون برده شود.»
«ميرزا سيدرضاي جامي در وقفي که بر آستان قدس رضوي در 1107 کرده است، امانت کتاب را محدود کرد به سه ماه، با اجازه و رسيد».
«شاه‏سلطان حسين صفوي در وقف‏نامه نسخه‏اي از کتاب دعاي صباح و مساء که به خط آقاجمال خوانساري است و مورخ 1112، نوشته است که کتابدار بايد آن را در جاي جداگانه‏اي بگذارد و تنها با اجازه شاه و دانشمندان مي‏تواند آن را به عاريت دهد»(5).
در صفحه اول نسخه خطي شاهنامه محفوظ در موزه ملي ايران (ايران باستان) به شماره 2120ـ312، مهر و دستخطي مبني بر وقف اين نسخه به آستانه شيخ‏صفي و بدين صورت نوشته شده است: «وقف نمود اين کتاب را کلب آستانه ابن ابي‏طالب عليه السلم عباس الصفوي بر آستانه منوّر شاه‏صفي عليه‏الرحمه که هر که خواهد بخواهد؛ مشروط آنکه از آستانه بيرون نبرند هر که بيرون برد شريک خون امام حسين عليه‏السلام بوده باشد».
بالاي اين نوشته، مهري مربوط به وقف کتاب بر آستانه شيخ‏صفي خورده است.
اين نسخه بنام خوشنويس آن شهرت دارد، و معروف به «شاهنامه محمد کاتب» است. اين نسخه با 1174 صفحه و به خط نستعليق نوشته شده و رقم کاتب و تاريخ 938 هجري قمري را دارد. در اين کتاب 43 مجلس شاهنامه تصوير شده که قلم دو نگارگر با دو شيوه کار کاملاً مشخص به چشم مي‏خورد که چهار مجلس از نگارگر دوم کتاب و احتمالاً متأخرتر از نگارگر اصلي کتاب است. نگاره‏ها بدون رقم و تاريخ، به شيوه مکتب تبريز صفوي و چهار نگاره به شيوه اوايل مکتب قزوين کار شده است.
جلد کتاب سوخت ضربي با حاشيه کتيبه‏اي و نقش متن قاب قابي به رنگ طلايي است داخل جلد منقش به لچک و ترنج و داراي حاشيه کتيبه‏اي به شيوه سوخت معرّق است که در نقوش لچک و ترنج و حاشيه‏ها از نقش اسليمي به رنگ طلايي استفاده شده است. صفحه اول مذهب مرصّع و بين سطور طلااندازي و محرر و تزيين با نقش گل است.
در صفحه 25 و پس از مقدمه در خصوص احوال فردوسي، متن شاهنامه آغاز مي‏شود که در اين صفحه نيز مهر «وقف آستانه مبارکه صفه صفويه» خورده و با سرلوح و کتيبه مذّهب مرصّع بسيار زيبايي تزيين شده است(6).
موضوع نگاره‏ها به ترتيب مجالس و شماره صفحه هر يک به اين شرح است:
ـ صفحه 30، مجلس اول: پادشاهي کيومرث.
ـ صفحه 44، مجلس دوم: به تخت نشستن ضحاک.
ـ صفحه 70، مجلس سوم: نبرد منوچهر با سام وتور.
ـ صفحه 89، مجلس چهارم: رفتن زال به ديدن رودابه.
ـ صفحه 134، مجلس پنجم: گرفتن رستم رخش را.
در پايان جنگهاي دوم ايران و روس در زمان فتحعليشاه قاجار، به راهنمايي گريبايدوف و دستور ژنرال پاسکي‏يويچ مقدار زيادي از کتب بقعه شيخ‏صفي که از کمياب‏ترين و گرانبهاترين نسخ خطي بود به عنوان غنيمت جنگي تصرف شد و به پترزبورک انتقال يافت.
ـ صفحه 155، مجلس ششم: نبرد رستم و ديو سفيد.
ـ صفحه 176، مجلس هفتم: رفتن کاووس به آسمان.
ـ صفحه 192، مجلس هشتم: نبرد سهراب با گردآفريد.
ـ صفحه 227، مجلس نهم: گذشتن سياوش از آتش.
ـ صفـحه 247، مجـلس دهم: چوگـان‏بازي سيـاوش در مقـابل افراسياب.
ـ صفحه 261، مجلس يازدهم: گفت‏وگوي سياوش و گرسيوز.
ـ صفحه 273، مجلس دوازدهم: کشته شدن سياوش.
ـ صفحه 287، مجلس سيزدهم: نبرد رستم و افراسياب
ـ صفحه 298، مجلس چهاردهم: ملاقات خسرو و کيکاووس
ـ صفحه 323، مجلس پانزدهم: نبرد بيژن با فرود.
ـ صفحه 332، مجـلس شـانزدهـم: پنـاه گـرفتن طـوس و ايرانيـان در کوه.
ـ صفحه 357، مجلس هفدهم: يورش ايرانيان به سپاه توران.
ـ صفحه 374، مجلس هژدهم: نبرد رستم و اشکبوس.
ـ صفحه 378، مجلــس نـوزدهــم: اسيـر شدن کامــوس به دســت رستم.
ـ صفحه 394، مجلــس بيست: گـرفتــار شدن خاقـان چين به دست رستم
ـ صفحه 417، مجلس بيست و يکم: کشته شدن اکوان ديو به دست رستم و رفتن به ايران.
ـ صفحه 439، مجلس بيست و دوم: رستم در دربار کيخسرو
ـ صفحه 449، مجلس بيسـت و سوم: نجـات بيـژن از چـاه به دست رستم.
ـ صفحه 471، مجلس بيست و چهارم: نبرد بيژن و هومان.
ـ صفحه 501، مجلـس بيســت و پنـجــم: پيـروزي ايرانيـان بـر تورانيـان.
ـ صفحه 523، مجلس بيست و ششم: کشته شدن شيده به دست کيخسرو.
ـ صفحه 537، مجلس بيست و هفتم: نبرد کيخسرو و افراسياب و حمله به گنگ دژ.
ـ صفحه 557، مجلس بيست و هشتم: بازگشت خسرو به ايران و به پيشواز رفتن کيکاووس.
ـ صفحه 583، مجلس بيست و نهم: به تخت نشستن لهراسب.
ـ صفحه 601، مجلس سي: آمدن گشتاسب به ايران.
ـ صفحه 602، مجلس سي و يکم: شکست ارجاسب به دست گشتاسب.
ـ صفحه 657، مجلس سي و دوم: نبرد ارجاسب و اسفنديار و کشته شدن ارجاسب.
ـ صفحه 673، مجلس سي و سوم: سنگ انداختن بهمن از بالاي کوه به سوي رستم.
ـ صفحه 706، مجلس سي و چهارم: کشته شدن اسفنديار به دست رستم.
ـ صفحه 730، مجلس سي و پنجم: کشته شدن رستم به حيله شغاد.
ـ صفحه 744، مجلس سي و ششم: کشته شدن دارا به دست ماهيار و جانوسيار.
ـ صفحه 766، مجلس سي و هفتم: اسکندر در مجلس قيدافه.
ـ صفحه 842، مجلس سي و هشتم: بهرام و آزاده در شکارگاه.
ـ صفحه 852، مجلس سي و نهم: نبرد بهرام با شيران.
ـ صفحه 895، مجلس چهلم: کشتن بهرام گرگ را در هندوستان.
ـ صفحه 1035، مجلس چهل و يکم: نبرد بهرام و ساوه و کشته شدن ساوه.
ـ صفحه 1095، مجلس چهل و دوم: نبرد خسرو و بهرام.
ـ صفحه 114، مجلس چهل و سوم: کشته شدن خسرو پرويز.
ـ صفحه 1174 شاهنامه به پايان مي‏رسد کاتب در ضمن ابياتي، تاريخ اتمام کتاب و نام خود را آورده است:
شکر له.. شاهنامه گشت تمام
به زينتي که از نظاره‏اش بصر آسود
ز اهتمام خداوندگار آصف جاه
که در زمان نظيرش کسي نديد و نبود
...دولت... بن ميرزا علي که به دهر
هميشه دولت او مستدام خواهد بود
ز نسل جابر انصار آن يگانه دين
که مصطفي به حق او حديثها فرمود
گذشت نهصد و سي بود و هشت از هجرت
مه صيام به توفيق کردگار ودود
به دست بنده کمتر محمد کاتب
که از صفاي ادب رنگ غم ز دل بزدود
اميد هست که مستکتبش به هر دو جهان
به عزّ و ناز بماناد بادوام خلود
بحق محمد و اله
در زير اين ابيات نيز مُهر «آستانه متبرکه صفه صفويه» خورده است.

پی نوشت:

1- دانش‏پژوه، وقف‏نامه رشيدي، مجله يغما، شماره 51، سال 25، ص176.
2- افشار، ايرج، نسخه خطي اسلامي و سابقه تاريخي آنها، مجله هنر و مردم، شماره 122، ص5.
3- اين نسخه را نگارنده در «شماره 12 مجله موزه‏ها تحت عنوان. نسخه خطي شهنامه قاسمي معرفي نموده است.
4- بابا، صفري، اردبيل در گذرگاه تاريخ، جلد دوم، ص251.
5- دانش‏پژوه، وقف نامه ربع رشيدي، مجله يغما، شماره 51، ص176.
6- براي آگاهي بيشتر از مشخصات اين نسخه به کتاب نامور نامه، پژوهش و نگارش نگارنده که در سازمان ميراث فرهنگي کشور چاپ شده است، مراجعه شود.
منبع: ميراث جاويدان



نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حکمت | تاثیر یه لقمه حرام (استاد عالی)
حکمت | تاثیر یه لقمه حرام (استاد عالی)

حکمت | تاثیر یه لقمه حرام (استاد عالی)

سریالی که دل بود و دل سوزاند
سریالی که دل بود و دل سوزاند

سریالی که دل بود و دل سوزاند

در صورت امتناع کودک از خواب نیمروزی چه باید کرد؟
در صورت امتناع کودک از خواب نیمروزی چه باید کرد؟

در صورت امتناع کودک از خواب نیمروزی چه باید کرد؟

از چه زمان بایستی به دنبال پزشک متخصص اطفال باشم؟
از چه زمان بایستی به دنبال پزشک متخصص اطفال باشم؟

از چه زمان بایستی به دنبال پزشک متخصص اطفال باشم؟

بهترین روش درمانی برای عارضه التهاب لوزه چه می باشد؟
بهترین روش درمانی برای عارضه التهاب لوزه چه می باشد؟

بهترین روش درمانی برای عارضه التهاب لوزه چه می باشد؟

میان التهاب لوزه و گلو درد عادی چه تفاوتی وجود دارد؟
میان التهاب لوزه و گلو درد عادی چه تفاوتی وجود دارد؟

میان التهاب لوزه و گلو درد عادی چه تفاوتی وجود دارد؟

اربعین تجلی امت واحده اسلامی
اربعین تجلی امت واحده اسلامی

اربعین تجلی امت واحده اسلامی

نماهنگ | قدم قدم موکبارو می گردم / حاج میثم مطیعی
نماهنگ | قدم قدم موکبارو می گردم / حاج میثم مطیعی

نماهنگ | قدم قدم موکبارو می گردم / حاج میثم مطیعی

نماهنگ | راس تو میرود بالای نیزه ها / حاج عبدالرضا هلالی
نماهنگ | راس تو میرود بالای نیزه ها / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | راس تو میرود بالای نیزه ها / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | به تو سلام میدم / کربلایی حسین طاهری
نماهنگ | به تو سلام میدم / کربلایی حسین طاهری

نماهنگ | به تو سلام میدم / کربلایی حسین طاهری

تمام چیزهایی که باید راجع به انواع جراحی زیبایی و پلاستیک و جراحی ترمیمی بدانیم
تمام چیزهایی که باید راجع به انواع جراحی زیبایی و پلاستیک و جراحی ترمیمی بدانیم

تمام چیزهایی که باید راجع به انواع جراحی زیبایی و پلاستیک و جراحی ترمیمی بدانیم

نماهنگ | ای آنکه همه عالمی / استاد شیخ حسین انصاریان
نماهنگ | ای آنکه همه عالمی / استاد شیخ حسین انصاریان

نماهنگ | ای آنکه همه عالمی / استاد شیخ حسین انصاریان

اکولایزر تصویری | چهل منزل / حجت الاسلام بندانی نیشابوری
اکولایزر تصویری | چهل منزل / حجت الاسلام بندانی نیشابوری

اکولایزر تصویری | چهل منزل / حجت الاسلام بندانی نیشابوری

اکولایزر تصویری | با روی سیاه / حجت الاسلام هاشمی نژاد
اکولایزر تصویری | با روی سیاه / حجت الاسلام هاشمی نژاد

اکولایزر تصویری | با روی سیاه / حجت الاسلام هاشمی نژاد

آشنایی با مفهوم استخر استخراج ارزهای دیجیتال (Cryptocurrency Mining Pool)
آشنایی با مفهوم استخر استخراج ارزهای دیجیتال (Cryptocurrency Mining Pool)

آشنایی با مفهوم استخر استخراج ارزهای دیجیتال (Cryptocurrency Mining Pool)

آشنایی با کیف پول دیجیتال و انواع و ویژگی های آن
آشنایی با کیف پول دیجیتال و انواع و ویژگی های آن

آشنایی با کیف پول دیجیتال و انواع و ویژگی های آن

آشنایی با دستگاه های مختلف ماین یا استخراج ارزهای دیجیتال
آشنایی با دستگاه های مختلف ماین یا استخراج ارزهای دیجیتال

آشنایی با دستگاه های مختلف ماین یا استخراج ارزهای دیجیتال

اهدای جام کنفرانس شرق به میامی هیت
اهدای جام کنفرانس شرق به میامی هیت

اهدای جام کنفرانس شرق به میامی هیت

شهیدان خدایی/ محمد اصفهانی
شهیدان خدایی/ محمد اصفهانی

شهیدان خدایی/ محمد اصفهانی

نماهنگ زندگیم حسینه با صدای محمدرضا لبانی
نماهنگ زندگیم حسینه با صدای محمدرضا لبانی

نماهنگ زندگیم حسینه با صدای محمدرضا لبانی

تلاوت آیات 6-8 سوره مبارکه انفطار توسط استاد عبدالباسط
تلاوت آیات 6-8 سوره مبارکه انفطار توسط استاد عبدالباسط

تلاوت آیات 6-8 سوره مبارکه انفطار توسط استاد عبدالباسط