0
ویژه نامه ها

عبور از ترديد

دين پژوهان معاصري كه به پژوهش و كاوش در اديان ابتدايي مشغول هستند چندين ويژگي مشترك را ميان اديان ابتدايي برمي شمارند كه يكي از اين ويژگي ها قرباني كردن است. شايد بتوان گفت انجام و اهداي قرباني يكي از اساسي ترين پايه هاي پيدايش ديگر اركان مذهبي باشد. انسان اوليه ديندار براي احساس نزديكي به وجودي كه او را مقدس مي انگاشت و برايش برتري قائل بود دست به الحاح و زاري مي زد و اظهار عجز مي نمود و گاه نيز براي كامل كردن نياز خود به درگاه آن
عبور از ترديد
عبور از ترديد
عبور از ترديد

نويسنده: ياسر هدايتي
دين پژوهان معاصري كه به پژوهش و كاوش در اديان ابتدايي مشغول هستند چندين ويژگي مشترك را ميان اديان ابتدايي برمي شمارند كه يكي از اين ويژگي ها قرباني كردن است. شايد بتوان گفت انجام و اهداي قرباني يكي از اساسي ترين پايه هاي پيدايش ديگر اركان مذهبي باشد. انسان اوليه ديندار براي احساس نزديكي به وجودي كه او را مقدس مي انگاشت و برايش برتري قائل بود دست به الحاح و زاري مي زد و اظهار عجز مي نمود و گاه نيز براي كامل كردن نياز خود به درگاه آن موجود بي نياز، به قرباني كردن روي مي آورد. قرباني ها خواه حيوان و خواه انسان، همه به منظور احساس نزديكي با آن موجود مقدس بوده است . البته تقديم هدايا و قرباني ها بدون سخن گفتن و استفاده كردن از كلمات مناسب ميسر نمي شده است و همين نقطه را مي توان به عنوان اولين بذرهاي نيايش تلقي كرد .
البته اين بدان معنا نيست كه به وجود آمدن نيايش ، ادعيه و اوراد ديني ابتدايي، صرفاً از همين خاستگاه بوده است. مسئله ديگر اين است كه انجام و اعمال مراسم قرباني ( كه البته به مرور از صورتي ساده به گونه اي پيچيده تغيير شكل داده بود ) نياز به مكان و جايگاه خاصي داشت و به همين منظور محل هايي به وجود آمد كه كم كم به معابد و مقابر مقدس تبديل شد.
قرباني كردن يكي از اجزاء مهم بسياري از دين هاي الهي در زمان انسان متمدن است ، چرا كه نفس قرباني كردن به درگاه خداوند، دليل بر توبه ، اعتراف ، تقديس، كفاره و شكر مي باشد.
از طرفي ديگر اين انجام مراسم و مناسك با تشريفاتي همراه شد كه به تدريج از حالت انضمامي شان كاسته و تبديل به شرايطي شدند كه امكان پذيرفته شدن قرباني بدون آن ميسر نبود و از همين رو افرادي به عنوان طبقه اي از كاهنان و روحانيون ديني به وجود آمدند كه وظيفه شان هدايت اين مراسم براي انجام درست تشريفاتشان بود.
جداي از اين تبيين رفتار شناختي كه حاصل مطالعه برون ديني دين پژوهي معاصر است، قرباني كردن يكي از اجزاء مهم بسياري از دين هاي الهي در زمان انسان متمدن است، چرا كه نفـس ِقرباني كردن به درگاه خداوند دليل بر توبه، اعتراف، تقديس، كفاره و شـُكر مي باشد .
در اديان، به خصوص در شريعت موسوي، قرباني بر دوگونه تلقي مي شده است. يكي قرباني خوني و ديگر قرباني غيرخوني . قرباني خوني، ذبح حيوانات اهلي پاك مانند گاو و گوسفند و كبوتر بود و قرباني غيرخوني عبارت از ميوه هاي نوبر فصل هاي مختلف سال، شراب، روغن و آرد بوده است. مراسم اين قرباني ها بايد در حضور كاهنان انجام مي شد. چنانكه در «سِـفر لويان 1:6» آمده است: « و قوچ بي عيبي از گله ها به حساب تو، از راه قرباني تقصيري به كاهن بياورد و كاهن از برايش به خصوص گناهي كه سهواً به ناداني كرده است كفاره نمايد كه از برايش عفو كرده خواهد شد.»
معمولاً پس از سلاخي قرباني ها، پوست حيوان را مي كندند و گوشت آن را قطعه قطعه كرده و باز طبق نص عهد عتيق، آنچه را كه مأمور به سوزانيدن آن بودند بر قربانگاه مي سوزاندند و گاهي هم آن قطعه ها را در حضور خداوند بر سر دست بلند مي كردند و با ادعيه اي به او تقديم مي شد.
قرباني هاي دين يهود انواع مختلفي داشته است: سوزاندني ها، پيش بردني ها، پيش كشي ها، جنباندني ها، افراشتني ها، قرباني هاي سلامتي، قرباني هاي خطا، و قرباني هاي گناه كه سوزاندني ها بودند و مي بايست نرينه بي عيب گاو يا گوسفند مي بودند (سـِفر لويان ،4 1:2) . در دين يهود دو قرباني خطا و گناه براي كفاره گناهان محسوب مي شود ، اما درباره وجه اختلاف اينها گفته شده است: كفاره خطا براي گناهان عام و كفاره گناه براي گناهان خاص بوده است. براي آشنايي بيشتر با ظرايف و دقايق آداب و رسوم قرباني كردن در شريعت موسوي شايد مطالعه كتاب سوم موسي «سـِفر لويان» منبعي معتبر و كارآمد باشد.
چنانكه در سطور بعد راجع به اهميت قرباني كردن در دين اسلام نيز به طور مفصل صحبت خواهيم كرد، بايد به نياي مشترك قوم يهود و مسلمان يعني پدر مؤمنين حضرت ابراهيم اشاره كنيم ، چرا كه سنت قرباني كردن در دين اسلام و تا حدود بسياري در دين يهود، از حركت اين بزرگ پيامبر تاريخ بشريت اخذ شده است . با اين تفاوت كه در اسلام آن قرباني اسماعيل معرفي شده و در عهد عتيق اسحاق كه از بطن ساره همسر اول ابراهيم بوده معرفي شده است، با توجه به اينكه اسحاق از پيامبران الهي و پدر حضرت يعقوب و نياي بزرگ قوم بني اسرائيل است. هرچند كه چه در قرآن و چه در عهد عتيق، نخستين قرباني، قرباني هابيل و قابيل بوده است. چنانكه گفته اند قرباني قابيل از نوبرانه محصولات كشاورزي اش بود كه طبق روايات و داستان پيامبران چيز چشمگيري نيز نبوده است و قرباني هابيل گوسفندي درشت و عالي از گله اش.
عيد در لغت از ماده عود مي آيد و در اصطلاح عرفا تجلياتي است كه به وسيله اعاده اعمال بر قلب و دل سالك فرو مي ريزد . ذبح نيز اگرچه در لغت به معناي كشتن است، اما به قول سلمي در طبقات، ذبح نفس شرط رستگاري است كه تا نفس اماره را ذبح نكند رستگار نشود .
دومين قرباني ذكر شده در تاريخ ديني انسان، بعد از طوفان نوح بوده است . چنانكه در «سفر تكوين 8:21» آمده است؛ «و [پس از فرونشستن طوفان] نوح قربانگاهي را از براي خداوند برپا كرد و از هر بهيمه اي طاهر و از هر مرغ پاك گرفته، قرباني هاي سوختني بر آن مذبح تقريب نمود.»
به هر حال حضرت ابراهيم (علیه السلام) كه از پيامبران اولي العزم الهي است و خانه كعبه را هم كه قبله گاه تمام مسلمانان جهان محسوب مي شود و در روايات بناي آن به حضرت آدم منسوب است را به همراهي پسر خود اسماعيل حياتي دوباره بخشيد و مرمتي تازه و اساسي كرد ، و مراسم حج را به گونه فعلي اش پايه گذاري كرد و از آن تاريخ به بعد تمامي حنفا و بعد از ظهور حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) تمامي مسلمانان جهان (آنهايي كه توانايي دارند) مكلف به طواف و انجام مراسم حج هستند كه اتفاقاً يكي از اين مراسم، قرباني به جاي آوردن در پيشگاه خداوند متعال است.
اما داستان قرباني كردن حضرت ابراهيم در قرآن و عهد عتيق با اختلافاتي بيان شده است و امروزه مسلمانان دقيقاً با پيروي از رفتار حضرت در ذبح اسماعيل، در روز دهم ذي الحجه آنهايي كه در سرزمين «منا» هستند موظف به قرباني كردن شده اند.
همان گونه كه ذكر شد قرباني كردن در دين اسلام نيز بسيار پراهميت تلقي شده است. تا جايي كه يكي از اعياد بزرگ مسلمانان نيز به اين نام خوانده مي شود. اين عيد و مراسم كه به تفصيل درباره آن سخن خواهيم گفت از زواياي گوناگون ديني، عرفاني، فلسفي و اجتماعي قابل بررسي و تبيين است.
در قرآن آمده است كه: «ان اول بيت وضع للناس للذي ببكه مباركاً» همانا نخستين خانه اي كه براي مردم بنا نهاده شد، خانه پربركتي است كه در مكه قرار دارد و اين خانه الهي كه كعبه نام دارد ، زيارتگاه اهل دلي است كه به حكم خداوند تبارك در سوره آل عمران بر هركسي كه توانايي رفتن بدان را داشته باشد، واجب است . حج بعد از نماز، روزه و زكات چهارمين ركن دين محسوب مي شود و همان گونه كه درباره قرباني كه خود يكي از اعمال حج است گفته شد، خود حج نيز از منظرهاي گوناگوني قابل شناخت است.
اما پنجمين عمل حج تمتع و دومين عمل منا براي كسي كه در حج تمتع است، قرباني كردن است. قرباني كردن كه باز طبق نص صريح آيه 37 سوره «حج» نشانه تقوي و فداكاري در راه بينوايان و فقراست.
اين روز كه روز دهم ذي الحجه است و در تقويم عيني و ذهني مسلمانان عيد خوانده مي شود به نوعي يادآور همان سربلندي ابراهيم(علیه السلام) در آزمايش الهي است. سربلندي در فراخواندگي الهي به ذبح عزيزترين فرد زندگي مادي يعني فرزندش، نشانه اي از پيروزي فرمان الهي و اطاعت معشوق بر امور اخلاقي و سنت هايي جز خواست اوست ، كه البته اين نيز خود امري پيچيده است كه كساني چون غزالي، ويليام اكامي و كي يركگور در آن با نگاه به اخلاق مبتني بر امر الهي نظر دارند.
براي شناخت بيشتر اين رسم و سنت الهي كه ميان مسلمانان مرسوم است شايد بهتر باشد از جزئيات خود مراسم ، آمادگي لازم قبل و بعد آن ، مختصر آگاهي به دست دهيم.
گفته شده ابراهيم (علیه السلام) در شب هشتم ذي الحجه خواب ديد كه فرشته اي بر فراز سرش ايستاده و مي گويد اي ابراهيم ! پروردگار تو مي فرمايد اسماعيل ، فرزند خود را براي من قرباني كن. آن حضرت وحشت زده از خواب بيدار شد و در حيرت بود كه اين خوابي شيطاني يا از تلقينات الهي بوده است. بر همين اساس نيز روز هشتم ذي الحجه را يوم الترديد مي خوانند. چون دو مرتبه ديگر نيز ابراهيم(علیه السلام) اين رؤياي صادقه را ديد. در روز نهم ذي الحجه كه مسلمانان آن را روز عرفه مي خوانند ، برايش مسجل شد كه اين خواب از الهامات رحماني است و از همين رو در روز دهم اسماعيل را آراسته كرد و به منا برد . منا دره اي است به عرض تقريباً هفتصد متر و طول دو كيلومتر كه امروزه حج گزاران بايد از سر زدن خورشيد روز دهم تا ظهر روز دوازدهم در اين دره بمانند.
در باب وجه تسميه كلمه منا در كتاب «اخبار مكه» ازرقي مي نويسد: منا را «منا» گويند چون هنگامي كه جبرئيل خواست از آدم جدا شود ، او را گفت آرزو كن! آدم گفت بهشت را آرزو مي كنم و به اين سبب منا ناميده شد چون آرزوي آدم است.
همچنين باز از ازرقي نقل است كه آن را منا گويند ، چون خون در آنجا ريخته مي شود . به هر حال ابراهيم(علیه السلام) فرزند را به قربانگاه برد و طبق روايات و داستان هاي تاريخي پس از اعلام قصد خود به او و استقبال اسماعيل(علیه السلام) از اين مسئله تيغ برگردن فرزند گذارد، اما تيغ نبريد و از طرف خداوند قوچي فرستاده شد كه قرباني كنند و اين گونه ابراهيم (علیه السلام) از آزمايش الهي سربلند بيرون آمد و از پس همين ماجرا بود كه حضرت به همراه اسماعيل(علیه السلام) به بازسازي خانه كعبه همت گمارد.
اما حج گزاران مسلمان پس از آن كه در روز هشتم ذيحجه بار ديگر لباس احرام مي پوشند، با نيت و قصد قربت لبيك گويان رهسپار صحراي عرفات مي شوند كه در فاصله 21 كيلومتري شمال مكه بر سر راه طائف است. عرفات از معناي عرفه و شناخت مي آيد . حج گزاران از ظهر تا غروب روز نهم ذي حجه در اين صحرا گرد هم مي آيند و به تفكر در اعمال، توبه و عبادت مشغول مي شوند. در فلسفه اين عمل بايد گفت آن چنان كه گاه ظاهر هر چيزي مي تواند شخص را از توجه به بطن آن دور كند، در حج نيز شخص از مجاورت و طواف خانه كعبه فاصله مي گيرد و به صحراي عرفات مي رود تا از «ديدار خانه» به «زيارت صاحب خانه» برسد.
گو اينكه طبيعت صحرا، به نوعي بديل طبيعتي است كه صحنه راز و نياز شناخت آميز همه پيامبران الهي نيز بوده است. در اين روز مستحب است كه حج گزار ضمن دوري از آنچه موجب تفرق حواس او مي شود، ذهن و عين خود را متوجه حضرت حق نمايد و اعمال و اذكاري را انجام دهد و در آن تدبر كند. از جمله آن اذكار تلاوت آيات خاصي از قرآن است كه مطمئناً با مراجعه به آنها مي توان به عمق معاني لازم براي رسيدن به شناختي حقيقي كه بدان توصيه شده است رسيد . آيات سوره توحيد، فلق، ناس، ده آيه اول سوره بقره، آيات 55 تا 58 سوره اعراف و...
در اول مغرب شب نهم همه حج گزاران بايد از صحراي عرفات به سوي صحراي مشعر كوچ كنند و در آنجا تا اول طلوع آفتاب روز دهم توقف داشته باشند ، كه در همانجا هم بايد اقدام به جمع كردن هفتاد سنگريزه براي عمل نمادين رمي جمرات داشته باشند. در روز دهم است كه به محض طلوع آفتاب، حج گزاران به سوي منا سرازير مي شوند و با پرتاب كردن هفت سنگ به جمره عقبه، گويي تمامي شيطان هاي درون و بيرون خود را از خود مي رانند.
تازه در اين مرحله است كه حاجي براي خارج شدن از اِحرام بايد قرباني كند. قرباني بايد از شتر 6 سال به بالا، گاو و بز سه سال به بالا و ميش يكسال به بالا كه صحيح و سالم باشد و ناقص الخلقه نيز نباشد، انتخاب شود و كسي كه قادر به خريد قرباني نيست بايد سه روز حج و هفت روز پس از مراجعت روزه بگيرد و در اين صورت است كه شخص مي تواند پس از انجام مراسم قرباني، از احرام خارج شوند.
گفتيم كه عيد قربان از منظرگاه هاي خاصي قابل تماشا است. اما زيباترين و نزديك ترين منظر را نسبت به جان آدمي و عيد قربان، عرفان برقرار كرده است . چرا كه به قول (تهانوي در كشاف) «عيد از تجلي جمال به هر روش كه باشد خواه جلالي و خواه جمالي، بر قلب سالك عايد شود» و عيد قربان كه در تعبيري ديگر همان كشتن نفس اماره معرفي شده، تجلي جمال الهي است. حج گزار كه در تماشاي اين سير الهي است، مي خواهد از احرام خارج شود و بار ديگر چون ميهماني از راه بعيد، به طبيعت مادي ما پا بگذارد .
برخيز و به ميدان رو در حلقه رندان رو
رو جانب مهمان رو كز راه بعيد آمد


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
گلایه از خدا/ استاد دکتر رفیعی
گلایه از خدا/ استاد دکتر رفیعی

گلایه از خدا/ استاد دکتر رفیعی

گل چهارم پرسپولیس به شارجه توسط مهدی عبدی
گل چهارم پرسپولیس به شارجه توسط مهدی عبدی

گل چهارم پرسپولیس به شارجه توسط مهدی عبدی

و صلی الله علیک یا عشق/ سیدرضا نریمانی
و صلی الله علیک یا عشق/ سیدرضا نریمانی

و صلی الله علیک یا عشق/ سیدرضا نریمانی

گل سوم پرسپولیس به الشارجه روی ضربه سر امیری
گل سوم پرسپولیس به الشارجه روی ضربه سر امیری

گل سوم پرسپولیس به الشارجه روی ضربه سر امیری

گل دوم پرسپولیس به شارجه با ضربه سر آل‌کثیر
گل دوم پرسپولیس به شارجه با ضربه سر آل‌کثیر

گل دوم پرسپولیس به شارجه با ضربه سر آل‌کثیر

خدا را شاکرم شدم غلام تو/ سیدرضا نریمانی
خدا را شاکرم شدم غلام تو/ سیدرضا نریمانی

خدا را شاکرم شدم غلام تو/ سیدرضا نریمانی

گل اول پرسپولیس به شارجه با ضربه سر خلیل‌زاده
گل اول پرسپولیس به شارجه با ضربه سر خلیل‌زاده

گل اول پرسپولیس به شارجه با ضربه سر خلیل‌زاده

خلاصه بازی پرسپولیس ایران 4 - الشارجه امارات 0
خلاصه بازی پرسپولیس ایران 4 - الشارجه امارات 0

خلاصه بازی پرسپولیس ایران 4 - الشارجه امارات 0

شاخص هم وزن در بورس به چه معناست و چه تفاوتی با شاخص وزنی دارد؟
شاخص هم وزن در بورس به چه معناست و چه تفاوتی با شاخص وزنی دارد؟

شاخص هم وزن در بورس به چه معناست و چه تفاوتی با شاخص وزنی دارد؟

شاخص بازار اول در بورس چیست و چه تفاوتی با شاخص بازار دوم دارد؟
شاخص بازار اول در بورس چیست و چه تفاوتی با شاخص بازار دوم دارد؟

شاخص بازار اول در بورس چیست و چه تفاوتی با شاخص بازار دوم دارد؟

شاخص کل (TEDPIX) چیست و چه معنایی در بورس ایران دارد؟
شاخص کل (TEDPIX) چیست و چه معنایی در بورس ایران دارد؟

شاخص کل (TEDPIX) چیست و چه معنایی در بورس ایران دارد؟

شاخص قیمت (TEPIX) در بورس چیست؟
شاخص قیمت (TEPIX) در بورس چیست؟

شاخص قیمت (TEPIX) در بورس چیست؟

پنج سرمشق طلایی در دفتر زندگی شهدا
پنج سرمشق طلایی در دفتر زندگی شهدا

پنج سرمشق طلایی در دفتر زندگی شهدا

بیماری فاویسم
بیماری فاویسم

بیماری فاویسم

نماهنگ | رو تنش پا نذارید / کربلایی حسین طاهری
نماهنگ | رو تنش پا نذارید / کربلایی حسین طاهری

نماهنگ | رو تنش پا نذارید / کربلایی حسین طاهری

نماهنگ | کوفه میا حسین جان / حاج سعید حدادیان
نماهنگ | کوفه میا حسین جان / حاج سعید حدادیان

نماهنگ | کوفه میا حسین جان / حاج سعید حدادیان

نماهنگ | باشه منو نبر حسین به کربلات حق داری آقا / محمد حسین پویانفر
نماهنگ | باشه منو نبر حسین به کربلات حق داری آقا / محمد حسین پویانفر

نماهنگ | باشه منو نبر حسین به کربلات حق داری آقا / محمد حسین پویانفر

اکولایزر تصویری | شفا در تربت / حجت الاسلام هاشمی نژاد
اکولایزر تصویری | شفا در تربت / حجت الاسلام هاشمی نژاد

اکولایزر تصویری | شفا در تربت / حجت الاسلام هاشمی نژاد

اکولایزر تصویری | به دنبال حسین / حجت الاسلام محرابیان
اکولایزر تصویری | به دنبال حسین / حجت الاسلام محرابیان

اکولایزر تصویری | به دنبال حسین / حجت الاسلام محرابیان

چگونگی کاهش قندخون به طور طبیعی
چگونگی کاهش قندخون به طور طبیعی

چگونگی کاهش قندخون به طور طبیعی

همه چیز درباره سرطان خون
همه چیز درباره سرطان خون

همه چیز درباره سرطان خون