0
ویژه نامه ها

فعاليتهاى امام هادی عليه السلام در مدينه

گرچه در متون تاريخى، به طور تفصيل و مشخص، به خدمات و فعاليتهاى فرهنگى، سياسى و اجتماعى امام هادى عليه السلام در «مدينه‏» تصريح نشده است، ولى از شواهد و قراين تاريخى و گفتگوهاى آن حضرت با افراد، مى‏توان به جلوه و نمودارى از تلاشهاى آن حضرت پى برد. اينك پاره‏اى از قراين و موضوعات روشنگر اين حقيقت:
فعاليتهاى امام هادی عليه السلام در مدينه
فعاليتهاى امام هادی عليه السلام در مدينه
فعاليتهاى امام هادی عليه السلام در مدينه

گرچه در متون تاريخى، به طور تفصيل و مشخص، به خدمات و فعاليتهاى فرهنگى، سياسى و اجتماعى امام هادى عليه السلام در «مدينه‏» تصريح نشده است، ولى از شواهد و قراين تاريخى و گفتگوهاى آن حضرت با افراد، مى‏توان به جلوه و نمودارى از تلاشهاى آن حضرت پى برد. اينك پاره‏اى از قراين و موضوعات روشنگر اين حقيقت:
1 - ارتباط مداوم دانش دوستان و علاقه‏مندان به خاندان پيامبر(ص) با امام(ع) و آمد و رفت چهره‏هاى سرشناس و نمايندگان مردم از راههاى دور و نزديك به خانه آن حضرت.
«داويت. م. رونلدسن‏» پس از بحث مفصلى درباره امام هادى عليه السلام مى‏نويسد:
«گروه زيادى از شهرهاى شيعه‏نشين همچون عراق، ايران و مصر، براى استفاده از محضر او به سوى مدينه شتافتند. » (1)
2 - گزارش و سعايت مسؤول امور نظامى و نماز از امام عليه السلام نزد متوكل و اينكه وجود آن حضرت در «مدينه‏» موجب بيرون رفتن دو پايگاه مهم توحيد از حت‏سيطره و حاكميت‏حكومت عباسى خواهد گشت.
3 - ترتيب اثر دادن متوكل با امام گزارشات رسيده و اقدام سريع وى جهت تبعيد امام(ع) به «سامرا» و تحت نظر گرفتن آن حضرت.
4 - شكل مكاتبه متوكل با امام عليه السلام و نحوه برخورد او با آن حضرت در نامه و نيز انتخاب يكى از فرماندهان نظامى همراه سيصد سرباز براى انتقال امام(ع) به «سامرا».
5 - آگاه ساختن افراد از برخى جريانات سياسى.
«خيران اسباطى‏» مى‏گويد:
«در مدينه خدمت على بن محمد عليه السلام رسيدم. پرسيد: از واثق چه خبر؟
- جانم به فدايت، در كمال سلامتى است، من به تازگى - يعنى ده روز است كه - از او جدا شده‏ام و او در سلامتى كامل بود.
- مردم مدينه مى‏گويند كه او مرده است.
- عرض كردم، من تازه او را ديده‏ام.
- مردم مى‏گويند كه او در گذشته است.
وقتى امام فرمود: مردم مى‏گويند، فهميدم كه مقصود از مردم خود آن حضرت است.
سپس امام(ع) پرسيد: متوكل در چه وضعى بود؟
- وقتى من آمدم او در بدترين وضع در زندان بود.
- او هم اكنون زمامدار است، «ابن زيات‏» (محمد بن عبد الملك زيات وزير واثق) چه مى‏كرد؟
- مردم فرمانبر او هستند و فرمان، فرمان اوست.
- اين مقام براى او شوم است و دچار نكبت‏خواهد شد.
امام(ع) لحظاتى سكوت كرد، سپس فرمود: اى خيران! ناگزير مقدرات و دستورات الهى بايد اجرا شود. «واثق‏» مرد و «متوكل‏» بر جاى او نشست و «ابن زيات‏» كشته شد.
عرض كردم: فدايت‏شوم، چه زمان؟
فرمود: شش روز پس از بيرون آمدن تو از «سامرا». (2)
نكاتى در مورد اين گفتگوالف - اين فراز تاريخى بيانگر نحوه برخورد و تاكتيكهاى سياسى امام عليه السلام در برابر جريانهاى سياسى روز است. سؤال آن حضرت از وضعيت‏حكمران و وزير او و نيز خليفه آينده آن هم از شخصى كه با مسائل سياسى آشنايى كامل داشته و با افراد مورد سؤال ارتباط نزديك دارد، نشانگر اين است كه امام(ع) هر چند در «مدينه‏» و دور از پايتخت است، ولى اوضاع و جريانات سياسى حكومت را كاملا تحت نظر داشته و از آخرين تحولات مطلع است.
ب - امام عليه السلام خبر مرگ «واثق‏» را در آغاز از قول مردم «مدينه‏» نقل كرد تا جلو هر گونه خطر احتمالى را بگيرد، ولى هنگامى كه در طرف، آمادگى لازم را به وجود آورد و او احساس كرد اين خبر جز از ناحيه امام(ع) و علم امامت امكان ندارد با اين سرعت‏به «مدينه‏» رسيده باشد، موضوع را به صورت قطعى تشريح كرد.
ج - امام عليه السلام در اين گفتگو به صرف بازگو كردن حادثه به عنوان يك خبر بسنده نكرد، بلكه آن را در چارچوب قدرت و علم و حاكميت و فرمان خداوند دانست و با بيان ظريف و جالبى به يكى از سنتهاى تغيير ناپذير الهى اشاره كرد و در حقيقت، ذلت و نكبت متوجه به سردمداران عباسى را معلول جنايات و ستمگريهاى آنان دانست. و اين بيان، هشدارى به سردمداران آينده عباسى بود كه چنانچه آنان نيز روش نياكان خود را دنبال كنند به سرنوشت ايشان دچار خواهند گشت.
6 - موقعيت امام عليه السلام با «بغاى بزرگ‏» يكى از افسران ارشد و متنفذ حكومت عباسى.
درباريان، فرماندهان و سرداران نظامى دستگاه خلافت عباسى همچون اربابانشان پايبند و دلبسته به حكومت و فرمانروايى بوده و نسبت‏به علويان بويژه امامان عليهم السلام دشمنى و كينه خاصى داشتند، از اين رو، پيشوايان دين به همان نسبت كه خود را از حكمرانان دور نگهداشته و در برخورد با آنان احتياط لازم را معمول مى‏داشتند، نسبت‏به وابستگان حكومت نيز اين روش را پى مى‏گرفتند. ولى در مواردى كه زمينه را مساعد مى‏ديدند سعى مى‏كردند به بهانه‏اى با ايشان تماس گرفته و آنان را به مسير حق رهنمون سازند و يا دست كم از وجود آنها براى رفع مشكلات شيعيان استفاده كنند. برخورد امام هادى(ع) با «بغاى بزرگ‏» در مدينه نمونه‏اى از اين برخوردهاست.
پيش از بيان ديدار امام(ع) با «بغا» به پاره‏اى از اظهار نظر مورخان درباره اين سردار بزرگ ترك اشاره مى‏كنيم تا به اهميت و موقعيت‏برخورد امام(ع) با او پى ببريم. مسعودى مى‏نويسد:
«در ميان تركها، «بغا» پايبند به دين بود و نسبت‏به علويان مهربانى و خوشرفتارى مى‏كرد. » (3)
سپس از قول خود او داستانى راجع به مهربانى وى نسبت‏به يكى از علويان نقل مى‏كند كه خلاصه آن چنين است:
«معتصم بر يكى از علويان خشم گرفت و به من دستور داد تا او را در ميان حيوانات درنده بياندازم تا طعمه درندگان گردد، ولى من تحت تاثير دعاها و سخنان او قرار گرفتم و از اين كار منصرف شدم و او را آزاد كردم و تعهد گرفتم كه تا معتصم زنده است‏خود را نشان ندهد. » (4)
سپس به خوابى كه ديده اشاره مى‏كند و مى‏گويد:
«در خواب به حضور پيامبر(ص) رسيدم، فرمود: اى بغا! تو نسبت‏به فردى از امت من مهربانى كردى. او درباره تو دعايى كرد كه به اجابت رسيد. . .
عرض كردم: اى رسول خدا! از پروردگارت بخواه كه عمر مرا تا 95 سال طولانى كند. پيامبر(ص) دعا كرد. مردى در كنار رسول خدا بود او نيز براى من دعا كرد و گفت: خدايا او را از آفت و بلا حفظ كن.
به او گفتم: تو كيستى؟ گفت: على بن ابيطالب. از خواب بيدار شدم در حالى كه نام على بن ابيطالب بر زبانم جارى بود. » (5)
تاريخ بين امام هادى عليه السلام و چنين فردى كه از چنان زمينه و ويژگيهايى برخوردار است ديدارى را ثبت كرده است: در سال 230 هجرى قمرى كه امام(ع) در مدينه بود، اطراف اين شهر مورد هجوم و غارت اعراب «بنى سليم‏» قرار گرفت، به گونه‏اى كه گروه زيادى كشته شدند و اموال و چارپايان آنان به غارت رفت.
كارگزار مدينه سپاهى را براى سركوبى شورشيان بسيج كرد ولى از آنان شكست‏خورد. «واثق‏» ناچار «بغاى كبير» را با نيروى انبوهى براى سركوب شورشگران فرستاد.
«بغا» وارد مدينه شد و با شورشيان جنگيد، عده‏اى از آنان را كشت و گروهى را به اسارت گرفت، بقيه نيز پراكنده شدند. (6) ابوهاشم جعفرى مى‏گويد:
«هنگامى كه «بغا» با سپاهش وارد مدينه شد تا به نبرد اعراب شورشى برود امام هادى عليه السلام به ما فرمود: با من بيرون آييد تا برويم و ببينيم اين سردار ترك چگونه نيروهاى خود را براى سركوبى شورشگران آماده و مجهز كرده است. ما به بيرون رفتيم و بر سر راه ايستاديم. سپاهيان «بغا» از جلو ما گذشتند، هنگامى كه «بغا» در برابر ما قرار گرفت امام(ع) با او به زبان تركى سخن گفت. او از اسب فرود آمد و بر پاى مركب امام(ع) بوسه زد.
من (از اين منظره شگفت زده شدم و)بغا را سوگند دادم و به او گفتم: امام(ع) به تو چه فرمود؟ بغا پرسيد: آيا اين فرد پيغمبر است؟
گفتم: نه. گفت: او مرا به اسمى خواند كه در كوچكى و در بلاد ترك بدان خوانده مى‏شدم و تا كنون كسى از آن آگاهى نداشت. » (7)
تاريخ از گفتگوهايى كه ميان امام(ع) و بغا، همچنين ميان ياران آن حضرت و بغا - به احتمال - صورت گرفته سخنى به ميان نياورده است.
آنچه از اين گفتگو به دست مى‏آيد دو نكته مهم است:
1 - روش عملى امام(ع) در برخورد با اين جريان. در شرايطى كه احساسات مردم بر اثر غارت و كشتار شورشيان جريحه‏دار شده بود و مردم از دفع فتنه آنان ناتوان مانده بودند، امام(ع) براى ديدار فرمانده مقتدر ترك و لشكريان او با يارانش به بيرون مدينه رفت و با اين كار هم بر دلهاى جريحه‏دار و داغ ديده مردم مرهم نهاد و هم به عنوان رهبر و پيشواى مردم مدينه فرمانده ترك را بر ماموريتش تشويق و ترغيب كرد.
2 - نتيجه مهم اين ديدار. بغا كه از پيش متمايل به خاندان پيامبر(ص) بود در اين ديدار آنچنان تحت تاثير رفتار و سخنان امام(ع) قرار گرفت و شيفته آن حضرت شد كه در محضر او به خاك افتاد و بر پاى مركبش بوسه زد.

پی‏نوشت‏ها:

(1) عقيدة الشيعة، ص 215، به نقل ائمتنا، ج 2، ص 257.
(2) اعلام الورى، ص 341، و الارشاد، ص 329.
(3) مروج الذهب، ج 4، ص 75.
4 - همان مدرك، ص 76.
(5) همان مدرك، ص 76.
(6) ر. ك. الكامل فى التاريخ، ابن اثير، ج 7، ص 12 - 13.
(7) اعلام الورى، ص 343.

منبع: تحليلى از تاريخ دوران دهمين خورشيد امامت، مركز تحقيقات سپاه پاسداران انقلاب اسلامى


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مقایسه بازار بورس ایران و فارکس
مقایسه بازار بورس ایران و فارکس

مقایسه بازار بورس ایران و فارکس

دلایل خارش پوست سر و راههای درمان آن
دلایل خارش پوست سر و راههای درمان آن

دلایل خارش پوست سر و راههای درمان آن

حکم شرعی فارکس: نگاهی جامع به فتوای مراجع تقلید درباره معاملات فارکس
حکم شرعی فارکس: نگاهی جامع به فتوای مراجع تقلید درباره معاملات فارکس

حکم شرعی فارکس: نگاهی جامع به فتوای مراجع تقلید درباره معاملات فارکس

علت و علل کهیر زدن چیست و چه درمانی دارد
علت و علل کهیر زدن چیست و چه درمانی دارد

علت و علل کهیر زدن چیست و چه درمانی دارد

علل و علائم سلولیت و بهترین وسریعترین ترفندها برای از بین بردن آن
علل و علائم سلولیت و بهترین وسریعترین ترفندها برای از بین بردن آن

علل و علائم سلولیت و بهترین وسریعترین ترفندها برای از بین بردن آن

ترفند | 6 ایده خلاقانه کاردستی
ترفند | 6 ایده خلاقانه کاردستی

ترفند | 6 ایده خلاقانه کاردستی

ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های ملک، قلم، حاقه، معارج، نوح
ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های ملک، قلم، حاقه، معارج، نوح

ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های ملک، قلم، حاقه، معارج، نوح

ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های جن، مزمل، مدثر، قیامه، دهر، مرسلات
ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های جن، مزمل، مدثر، قیامه، دهر، مرسلات

ترتیل آموزشی/ حصری: سوره های جن، مزمل، مدثر، قیامه، دهر، مرسلات

فراز زیبای آیه 3 سوره مبارکه غافر استاد حصان
فراز زیبای آیه 3 سوره مبارکه غافر استاد حصان

فراز زیبای آیه 3 سوره مبارکه غافر استاد حصان

بیت الدعاء (واحد عربی)+متن/ میثم مطیعی
بیت الدعاء (واحد عربی)+متن/ میثم مطیعی

بیت الدعاء (واحد عربی)+متن/ میثم مطیعی

تا مدت ها توانایی های موشکی ایران برای بسیاری باورپذیر نبود.
تا مدت ها توانایی های موشکی ایران برای بسیاری باورپذیر نبود.

تا مدت ها توانایی های موشکی ایران برای بسیاری باورپذیر نبود.

آشپزی | طرز تهیه کیک فلفل دلمه ای و تخم مرغ
آشپزی | طرز تهیه کیک فلفل دلمه ای و تخم مرغ

آشپزی | طرز تهیه کیک فلفل دلمه ای و تخم مرغ

اسکای نیوز: آمریکا نیازمند دشمنی با ایران است!
اسکای نیوز: آمریکا نیازمند دشمنی با ایران است!

اسکای نیوز: آمریکا نیازمند دشمنی با ایران است!

چرا اسفند دود میکنیم؟/ استاد خیراندیش
چرا اسفند دود میکنیم؟/ استاد خیراندیش

چرا اسفند دود میکنیم؟/ استاد خیراندیش

فواید نوشابه خانگی/ دکتر خیراندیش
فواید نوشابه خانگی/ دکتر خیراندیش

فواید نوشابه خانگی/ دکتر خیراندیش

اربعین تجلی گاه بروز ارزش های اسلامی و انسانی شیعه
اربعین تجلی گاه بروز ارزش های اسلامی و انسانی شیعه

اربعین تجلی گاه بروز ارزش های اسلامی و انسانی شیعه

تو اولین امیر بودی که بین یک حصیر بودی/ حمید علیمی
تو اولین امیر بودی که بین یک حصیر بودی/ حمید علیمی

تو اولین امیر بودی که بین یک حصیر بودی/ حمید علیمی

کرونا، پایانی بر جشن‌های ازدواج بیمارگونه!
کرونا، پایانی بر جشن‌های ازدواج بیمارگونه!

کرونا، پایانی بر جشن‌های ازدواج بیمارگونه!

میدونی از بچگیم توی هیئتت بودم/ علیمی
میدونی از بچگیم توی هیئتت بودم/ علیمی

میدونی از بچگیم توی هیئتت بودم/ علیمی

مجری شبکه من و تو: ایران غلط کرده جنگیده!!!
مجری شبکه من و تو: ایران غلط کرده جنگیده!!!

مجری شبکه من و تو: ایران غلط کرده جنگیده!!!

حسین(علیه السلام) دری از درهای بهشت/ استاد انصاریان
حسین(علیه السلام) دری از درهای بهشت/ استاد انصاریان

حسین(علیه السلام) دری از درهای بهشت/ استاد انصاریان