0
ویژه نامه ها

تشیع، دین آینده‏ى جهان

تقدیم به : ودیعه‏ى یزدان، موعود ادیان و منجى انسان; شخصیتى كه چون بیاید ، بهار به پیشوازش مى‏رود، عدل بر ركابش بوسه مى‏زند و جهان یكسره كه به صلاحدید حق، رخ در نقاب غیبت دارد، به صلاح و فلاح مى‏گرود ، و هم اینك نیز بارش آسمان و رویش زمین از یمن وجود اوست. یعنى حضرت ولى عصر حجة بن الحسن العسكرى‏عجل الله تعالى فرجه الشریف; سلیمان به حقى كه اهرمن را تا روز رستخیز، توان ربودن خاتم از انگشت وى نیست، جعلنا الله من انصاره و اشیاعه
تشیع، دین آینده‏ى جهان
تشیع، دین آینده‏ى جهان
تشیع، دین آینده‏ى جهان

تقدیم به : ودیعه‏ى یزدان، موعود ادیان و منجى انسان; شخصیتى كه چون بیاید ، بهار به پیشوازش مى‏رود، عدل بر ركابش بوسه مى‏زند و جهان یكسره كه به صلاحدید حق، رخ در نقاب غیبت دارد، به صلاح و فلاح مى‏گرود ، و هم اینك نیز بارش آسمان و رویش زمین از یمن وجود اوست. یعنى حضرت ولى عصر حجة بن الحسن العسكرى‏عجل الله تعالى فرجه الشریف; سلیمان به حقى كه اهرمن را تا روز رستخیز، توان ربودن خاتم از انگشت وى نیست، جعلنا الله من انصاره و اشیاعه والذابین عنه(1) .
«هو الذی ارسل رسوله بالهدى ودین الحق لیظهره على الدین كله ولو كره المشركون‏» .
او (خداوند) كسى است كه رسول خویش را با هدایت (دلایل روشنگر) و دین حق (درست و استوار) فرو فرستاد تا این دین را بر تمامى ادیان پیروز گرداند، هر چند كه مشركان (بت‏پرستان ، یهود، و مسیحیت) نخواهند.
نوید فوق، مربوط به سوره‏ى توبه، آیه‏ى 33 است . در آیات قبل (توبه: 27-32) نخست فرمان داده مى‏شود كه بایستى بت‏پرستان فتنه‏جو و آتش افروز حجاز به عنوان عناصرى پلید از حریم كعبه طرد شوند. سپس به دو گروه مشرك اشاره مى‏شود: یهود و مسیحیت، كه برخلاف تعالیم انبیا به خداى یكتا شرك مى‏ورزند، پیامبران الهى را فرزند خدا مى‏انگارند و خاخامها و راهبان را رب و اله خویش مى‏گیرند در حالى‏كه امر شده‏اند جز خداى یگانه، معبودى را نپرستند و مع الاسف مى‏كوشند نور الهى (اسلام) را نیز خاموش سازند، حال آن كه اراده‏ى قطعى خداى متعال بر این تعلق گرفته است كه نور خویش را كامل سازد.
آنگاه در ادامه، با لحنى صریح و قاطع، مى‏فرماید: «هو الذی ارسل رسوله بالهدى...» .
آیه‏ى مزبور «هو الذى...» با حواشى‏یى از همین دست، در سوره‏ى صف، آیه‏ى 9 و همچنین با اندكى اختلاف در سوره‏ى فتح، آیه‏ى 28 نیز تكرار شده است.
از این آیه، كه 3 بار در قرآن تكرار شده، به روشنى بر مى‏آید كه دین اسلام، بنا به خواست قاطع الهى، سرانجام بر تمام ادیان غلبه و استعلا خواهد یافت و مخالفان و منكران این دین كه تابش آفتاب آن را بر جهان بر نمى‏تابند همگى منكوب خواهند شد.
واژه‏ى كلیدى در آیه‏ى فوق، «لیظهره على الدین كله‏» است كه ضمیر در «لیظهره‏» (بنا به قاعده‏ى ادبى «الاقرب یمنع الابعد» به «دین الحق‏» بر مى‏گردد; چنان كه سنخیت «غالب‏» و «مغلوب‏» نیز مقتضى غلبه‏ى «دین‏» بر «ادیان‏» است (نه فى‏المثل، غلبه‏ى «شخص‏» بر «ادیان‏») . بنابر این، معناى «لیظهره على الدین كله‏» آن است كه اسلام، سرانجام بر تمامى ادیان غلبه و تفوق خواهد یافت.
«لیظهره‏» ، از ماده‏ى (ظ.ه.ر) مى‏باشد كه در اصل لغت، به معنى «قوه‏» و «بروز» است. ظهور، به معنى انكشاف و بروز و نیز قدرت و استیلاست (مقائیس اللغة) و وقتى كه با حرف اضافه‏ى «على‏» همراه مى‏شود معناى چیرگى و استعلا مى‏دهد. «ظهور على فلان‏» به معنى غلبه بر آن شخص بوده و «اظهره الله على عدوه‏» به این معنى است كه خداوند وى را بر دشمنش پیروز ساخت (مختار الصحاح) . چنان كه «ظهور على الحائط‏» نیز به معنى بالا رفتن از دیوار و اشراف بر آن است (مصباح المنیر) .
گذشته از فرهنگ لغات، در قرآن كریم نیز ماده‏ى ظهور و اظهار، خصوصا آنجا كه با حرف «على‏» همراه است، نوعا به معنى آشكار شدن چیزى از موضع قدرت، و به دیگر تعبیر، غلبه‏ى آشكار و چشمگیر بر چیزى است; آن گونه غلبه و چیرگى كه در و دیوار، آینه سان، حاكى از آن است. بنگرید:
«حتى جاء الحق و ظهر امر الله و هم كارهون‏» (توبه: 48)
«ظهر الفساد فى البر و البحر بما كسبت ایدى الناس‏» (روم: 41)
از قول مؤمن آل فرعون به فرعونیان :
«یا قوم لكم الملك الیوم ظاهرین فى الارض فمن ینصرنا من باس الله ان جاءنا» (غافر: 29)
«یا ایها الذین آمنوا كونوا انصار الله كما قال عیسى بن مریم للحواریین من انصارى الى الله قال الحواریون نحن انصار الله فآمنت طائفة من بنى اسرائیل و كفرت طائفة فایدنا الذین آمنوا على عدوهم فاصبحوا ظاهرین‏» (صف: 14) .
در این آیات نیز «ظهور + على‏» به معنى «غلبه و دست‏یافتن بر حریف‏» استعمال شده است:
«كیف و ان یظهروا علیكم لا یرقبوا فیكم الا و لا ذمة‏» (توبه: 8)
«انهم ان یظهروا علیكم یرجموكم او یعیدوكم فى ملتهم‏» (كهف: 20)
از تامل در شواهد لغوى و قرآنى واژه‏هاى ظهور و اظهار (آنجا كه با حرف «على‏» همراهند) برمى‏آید كه آیه‏ى 33 توبه:
«هو الذی ارسل رسوله... لیظهره على الدین كله‏»
نوید بخش پیروزى و سیطره‏ى چشمگیر و تمام عیار اسلام در آینده بر تمامى ادیان است; آینده‏اى كه هنوز نیامده و طبق روایات بسیار كه از طریق شیعه و سنى نقل شده، به دست‏بزرگمردى از تبار پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم یعنى حجة بن الحسن العسكرى عجل الله تعالى فرجه الشریف تحقق خواهد یافت.
آیه‏ى 55 سوره‏ى نور، ضمن تاكید بر این پیروزى، ابعاد مختلف و هدف غایى از آن را به گونه‏اى روشنتر و مفصلتر بیان مى‏دارد:
2 - «وعد الله الذین آمنوا منكم و عملوا الصالحات لیستخلفنهم فى الارض كما استخلف الذین من قبلهم و لیمكنن لهم دینهم الذى ارتضى لهم و لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا یعبدوننى لا یشركون بى شیئا...» (نور: 55) .
خداوند به مؤمنان شایسته كردار از شمایان، وعده داده است كه [1.] قطعا آنان را وارث و جانشین مكنتها و قدرتهاى جهان قرار خواهد داد و [2.] دینشان را كه خود براى آنان پسندیده است (بر جهان) قادر و مسلط خواهد گرداند و [3.] قطعا خوف و ترسشان را بدل به امنیت و آرامش خواهد ساخت، تا بدون هیچ‏گونه شركى، فقط و فقط او را پرستش كنند....
در این آیه نیز واژه‏ى كلیدى دیگرى وجود دارد كه دقیقا هم مضمون ومؤید «لیظهره على‏الدین كله‏» در آیه‏ى 33 توبه است، و آن : «لیمكنن لهم دینهم...» مى‏باشد.
«لیمكنن‏» از ماده‏ى تمكین به معنى پا برجا ساختن و قادر و توانا گردانیدن است (لسان العرب و تاج العروس) . خداى متعال در دومین بند از وعده‏هاى سه‏گانه‏ى خویش به مؤمنان شایسته كردار، تصریح مى‏كند كه دین مورد رضایت‏خویش را كه پیروى از آن را براى آنان پسندیده است قطعا در آخر الزمان برجهان سیطره خواهد بخشید.
یك سؤال اساسى پیداست دینى كه نازل كننده‏ى قرآن، وعده‏ى پیروزى قاطع آن را در آینده مى‏دهد، دینى جز دین اسلام نیست. اما سؤالى كه در اینجا مطرح مى‏شود آن است كه: با توجه به این كه دین اسلام عملا در طول تاریخ به مذاهب گوناگون بلكه متضادى تقسیم شده و پیروان هر یك از این مذاهب تنها خود را بر حق مى‏دانند، و منطقا نیز باید گفت كه از میان این همه مذاهب و فرق متضاد، تنها یكیشان مصداق اسلام واقعى و دین مورد رضایت الهى بوده و بقیه بر باطلند براستى كدام یك از مذاهب موجود اسلامى، همان دین مورد رضایت الهى بوده و در نتیجه، طبق وعده‏ى حتمى الهى، در آینده بر تمامى جهان سیطره خواهد یافت؟
در پاسخ باید گفت: همه‏ى مذاهب و فرق اسلامى، با دلایلى كه مى‏آورند، طبعا خود را یگانه دین بر حق ، یا به دیگر تعبیر، اسلام حقیقى و راستین مى‏انگارند و اگر قرار بر پذیرفتن ادعا بدون سنجش و محك صحت آن باشد بایستى همه‏ى این فرق و مذاهب را (با وجود تضادهایى كه در «تفسیر» اصول مشترك و «تفصیل‏» فروع مختلف دارند) داراى اندیشه‏ى درست و عمل صالح انگاشت! و حتى تكفیر و تفسیقهاى آنان از یكدیگر را نیز، از باب جمع ضدین یا متناقضین! شاهد وحدت و همدلیشان پنداشت! كه بیگمان این گونه داورى كارى خطا و ناصواب است. زیرا حقیقت، در هر جا، یك چیز بیش نیست (فى‏المثل، ذات بارى‏تعالى، به چشم سر، یا قابل رؤیت است و یا نیست، و نمى‏شود كه هم سخن قایلان به امكان رؤیت‏خداوند با چشم سر درست‏باشد و هم سخن منكران رؤیت!) و از مجموعه‏ى بى‏نهایت‏خطوطى كه دو نقطه را به هم متصل مى‏سازند، تنها و تنها یك خط، مى‏تواند مستقیم باشد و اسلام راستین نیز (كه همان دین مورد رضایت الهى است) صراط مستقیمى است كه از مو باریكتر و از شمشیر تیزتر است، نه پهنه‏ى درندشت و بى‏در و دروازه‏اى كه صدها راه و بیراهه، راست و كج، و ضد و نقیض، در آن مى‏لولند...!
پس صرف نظر از ادعاى هر گروه مبنى بر حق بودن خویش، باید دید كه قرآن كتاب آسمانى دین اسلام كه همه‏ى مسلمانان به آن احترام مى‏گذارند و آن را حجت قول و فعل خویش مى‏شمرند خود كدام یك از این مذاهب و فرق را مصداق «دین مورد رضایت الهى‏» شناخته و به عنوان «دین حق‏» بر آن صحه مى‏گذارد؟
خوشبختانه آیه‏ى 3 سوره‏ى مائده، به این سؤال اساسى پاسخى روشنگر مى‏دهد:
3 - «الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتى و رضیت لكم الاسلام دینا» (مائده: 3) .
امروز دینتان را براى شما كامل كردم و نعمت (هدایت) ام را بر شما تمام ساختم و راضى شدم كه این اسلام (كامل شده) دین شما باشد.
الیوم (امروز)، اشاره به روز خاصى دارد كه در آن، دین اسلام كامل شده و خداى متعال پسندیده است كه این دین تكمیل یافته، آیین جاوید مسلمانان باشد.
به راستى در این روز خاص، چه حادثه‏اى رخ داده و چه حكمى از سوى پروردگار ابلاغ شده كه با ابلاغ آن، دین اسلام و نعمت هدایت الهى كامل گشته است؟
با شناخت این روز خاص، طبعا هم حادثه و حكم مزبور را كه مایه‏ى تكمیل رسالت پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم شده خواهیم شناخت و هم ویژگى خاص «دین مرضى الهى‏» را . الیوم، كلید شناسایى «دین پسندیده‏ى الهى‏» و از آن طریق، كلید شناسایى مذهبى است كه طبق آیات 33 توبه و 55 نور، در آینده بر جهان سیطره خواهد یافت. پس باید دید كه این «الیوم‏» چه روزى بوده و در آن چه حادثه‏اى رخ داده است؟
شیعیان عموما معتقدند كه آیه‏ى «الیوم اكملت لكم...» در روز 18 ذى‏حجه‏ى سال 10 هجرى (مشهور به روز غدیر) و به مناسبت اعلام ولایت و سرورى على بن ابى‏طالب علیمها السلام از سوى پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم در غدیر خم نازل شده است. علاوه بر شیعیان، جمعى كثیر از محدثان و مورخان بزرگ اهل سنت نیز (كه ذیلا به اسامى برخى از آنان اشاره مى‏شود) در آثار خویش به احادیثى دال بر این امر اشاره كرده‏اند:
1 . حافظ ابو جعفر محمد بن جریر طبرى (متوفى 310ق) در كتاب الولایة فى طرق حدیث الغدیر، به نقل از زید بن ارقم.
2 . حافظ ابو بكر بن مردویه اصفهانى (م‏410) به نقل از ابو سعید خدرى. (1)
3 . حافظ ابو نعیم اصفهانى (م‏430) در كتاب ما نزل من القرآن فى على، به نقل از ابوسعید خدرى.
4 . حافظ ابو بكر خطیب بغدادى (م 463) در تاریخش، به نقل از ابوهریره.
5 . حافظ ابو سعید سجستانى (م‏477) دركتاب الولایة، به نقل از ابو سعید خدرى.
6 . ابو الحسن ابن مغازلى شافعى (م‏483) در كتاب مناقب، به نقل از ابو هریره.
7 . حافظ ابو القاسم حسكانى، به نقل از ابوسعید خدرى.
8 . خطیب خوارزمى (م 568) در كتاب مناقب، به نقل از ابوسعید خدرى.
9 . حافظ ابن عساكر شافعى دمشقى (م‏571) به نقل از ابن مردویه.
10 . ابو الفتح نطنزى در كتاب الخصائص العلویة، به نقل از ابو سعید خدرى و جابر بن عبد الله انصارى.
11 . سبط ابن جوزى حنفى بغدادى (م 654) در تذكرة الخواص، به نقل از ابو هریره.
12 . شیخ الاسلام حموینى (م 722) در فرائد السمطین، به نقل از ابو سعید خدرى.
13 . عمادالدین ابن كثیر دمشقى شافعى (م 774) در تاریخ خویش، به نقل از ابوهریره.
14 . جلال الدین سیوطى شافعى (م‏911) در الدر المنثور، به نقل از ابن مردویه، و نیز در الاتقان، در بخش آیات سفریه‏ى قرآن، ذیل :
«الیوم اكملت لكم‏»
به نقل از عمر و با تصریح به صحت و اعتبار سند روایت. (2)
نمونه وار، به نقل طبرى وحسكانى در این زمینه اشاره مى‏كنیم. طبرى در كتاب الولایة فى طرق حدیث الغدیر، به طور مستند از زید بن ارقم نقل مى‏كند كه گفت: زمانى كه پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم در بازگشت از حجة الوداع به غدیر خم رسید، توقف فرمود و نداى نماز جماعت در داد. پس ما اجتماع كردیم وحضرت خطبه‏اى بلیغ ایراد نمود و سپس گفت:
خداى متعال این آیه را بر من فرو فرستاده است كه«بلغ ما انزل الیك من ربك...» (مائده: 67)
و همانا جبرئیل از ناحیه‏ى پروردگار به من فرمان داده كه در این محل توقف كنم و به هر مسلمان سفید و سیاهى اعلام كنم كه على‏بن ابى‏طالب برادر، وصى، خلیفه، و امام بعد از من بر مسلمانان است....
هان اى مردم، بدانید كه خداوند على را ولى و امام شما قرار داده و اطاعت از وى را بر همگان واجب ساخته است...بشنوید و اطاعت كنید. خداوند مولاى شما و على امام شماست و پس از وى نیز تا روز قیامت‏سلسله‏ى امامت در فرزندان من از صلب على استمرار خواهد داشت... هر كس كه من مولاى اویم این على نیز مولاى اوست و امارت بر مؤمنان پس از من بر كسى (جز او) روا نیست....
طبرى سپس مى‏افزاید: در روایت دیگر آمده است كه رسول خدا فرمود: بار پروردگارا، دوست‏بدار هر كه وى را دوست مى‏دارد و دشمن بدار هر كه را با وى دشمنى مى‏كند... پروردگارا، هنگامى كه این حقیقت درباره‏ى على بیان گشت آیه‏ى «الیوم اكملت لكم دینكم‏» را نازل فرمودى....
حافظ ابو القاسم حسكانى، نیز، به سند متصل، از ابو سعید خدرى نقل كرده است كه گفت: رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم زمانى كه آیه‏ى«الیوم اكملت لكم دینكم‏»
نازل شد فرمود: الله اكبر بر اكمال دین و اتمام نعمت و رضایت پروردگار به رسالت من و ولایت على بن ابى‏طالب پس از من.... (3)
4 - از ملاحظه‏ى مجموع روایات فوق، كه پاره‏اى از آنها از حیث‏سلسله سند در كمال اتقان و اعتبارند (4) ، بر مى‏آید كه آیه‏ى 3 مائده:
«الیوم اكملت لكم دینكم و اتممت علیكم نعمتی و رضیت لكم الاسلام دینا»
در روز غدیر و به مناسبت اعلام «ولایت و امارت على بن ابى‏طالب بر كافه‏ى مسلمانان پس از پیامبر» نازل شده است. بنابراین، اسلام، با ابلاغ ولایت و خلافت‏بلا فصل على علیه السلام كامل شده و دینى را كه خداوند آن را براى مسلمانان برگزیده و در آخر الزمان نیز (به صریح آیه‏ى 55 نور) همان را بر جهان چیره خواهد ساخت، همین دین كامل شده به ولایت آن حضرت است.
با توجه به آنچه گفته شد و نیز با توجه به این كه در آیات توبه: 33، صف: 9 و فتح: 28، بر دینى كه در پایان جهان بر جمیع ادیان چیره خواهد شد اطلاق «دین الحق‏» شده معلوم مى‏گردد یگانه مذهبى كه از میان مذاهب گوناگون اسلامى، شایسته‏ى احراز عنوان «دین مورد پسند الهى‏» (مائده: 3) و «دین حق‏» (توبه: 33) بوده و آینده‏ى جهان بدون تردید قلمرو تابش اوست، دین معتقد به «خلافت‏بلا فصل على بن ابى‏طالب و آل او علیهم السلام‏» یعنى اسلام تشیع است. و این همان حقیقتى است كه در احادیث معتبر دیگر نیز توسط شیعه و سنى، با تعابیر والفاظ دیگر، از زبان پیامبر تكرار و تایید شده است، نظیر حدیث‏سفینه و حدیث ثقلین:
«مثل اهل بیتى كمثل سفینة نوح من ركب فیها نجى و من تخلف عنها غرق».
«انى تارك فیكم الثقلین : كتاب‏الله و عترتى ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا ابدا و انهما لن یفترقا حتى یردا على الحوض» .

پی نوشت :

1 . ر.ك، تفسیر ابن كثیر: 2/14: الدر المنثور، سیوطى: 2/259: الاتقان، سیوطى، (طبع 1360ق) : 1/31; و نیز ر.ك، مفتاح النجاى میرزا محمد بدخشى و الفرقة الناجیه‏ى قطیفى.
2 . ر.ك، الغدیر، علامه امینى (چاپ پنجم، دار الكتب العربى، بیروت‏1403ق) 1/230 236.
3 . براى مطالعه‏ى متن كامل حدیث طبرى و حسكانى، ر.ك، همان: 1/214 216 و 218 219.
4 . همان: 1/236 237.

منبع: فصلنامه كلام اسلامی


نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
انواع سالاد
انواع سالاد

انواع سالاد

وعده های غذایی و اهمیت آن ها
وعده های غذایی و اهمیت آن ها

وعده های غذایی و اهمیت آن ها

خفه کردن یک دختر به دلیل ماسک نداشتن!
خفه کردن یک دختر به دلیل ماسک نداشتن!

خفه کردن یک دختر به دلیل ماسک نداشتن!

فراز زیبای سوره مبارکه قصص/ محمود شحات انور
فراز زیبای سوره مبارکه قصص/ محمود شحات انور

فراز زیبای سوره مبارکه قصص/ محمود شحات انور

فواید طالبی
فواید طالبی

فواید طالبی

ادای سوگند امیر جدید کویت
ادای سوگند امیر جدید کویت

ادای سوگند امیر جدید کویت

همه چیز در باره ذرت مکزیکی
همه چیز در باره ذرت مکزیکی

همه چیز در باره ذرت مکزیکی

مناجات در خانه استاد انصاریان
مناجات در خانه استاد انصاریان

مناجات در خانه استاد انصاریان

انتقال تجهیزات نظامی به مرز آذربایجان شرقی!
انتقال تجهیزات نظامی به مرز آذربایجان شرقی!

انتقال تجهیزات نظامی به مرز آذربایجان شرقی!

آب راحت هم نمیشه خورد
آب راحت هم نمیشه خورد

آب راحت هم نمیشه خورد

نوای زیبای «حب‌الحسین» رونمایی شد
نوای زیبای «حب‌الحسین» رونمایی شد

نوای زیبای «حب‌الحسین» رونمایی شد

قرارداد اختیار معامله (Option) چیست؟
قرارداد اختیار معامله (Option) چیست؟

قرارداد اختیار معامله (Option) چیست؟

پذیره نویسی چیست؟ آشنایی با انواع تعهد پذیره نویسی
پذیره نویسی چیست؟ آشنایی با انواع تعهد پذیره نویسی

پذیره نویسی چیست؟ آشنایی با انواع تعهد پذیره نویسی

آمریکا می‌خواهد ایران را وادار به تسلیم کند/ دکتر احمد رسام النفیس
آمریکا می‌خواهد ایران را وادار به تسلیم کند/ دکتر احمد رسام النفیس

آمریکا می‌خواهد ایران را وادار به تسلیم کند/ دکتر احمد رسام النفیس

قرارداد مشتقه چیست و چه کاربردی در بورس دارد؟
قرارداد مشتقه چیست و چه کاربردی در بورس دارد؟

قرارداد مشتقه چیست و چه کاربردی در بورس دارد؟

غذا های مفید برای درمان کبد چرب
غذا های مفید برای درمان کبد چرب

غذا های مفید برای درمان کبد چرب

قرارداد معامله چیست؟ آشنایی با انواع قراردادها در بورس
قرارداد معامله چیست؟ آشنایی با انواع قراردادها در بورس

قرارداد معامله چیست؟ آشنایی با انواع قراردادها در بورس

کسانی که سکه و طلا انبار کردند/ استاد حامد کاشانی
کسانی که سکه و طلا انبار کردند/ استاد حامد کاشانی

کسانی که سکه و طلا انبار کردند/ استاد حامد کاشانی

دلیل سفر حضرت معصومه(س) به ایران/ استاد جباری
دلیل سفر حضرت معصومه(س) به ایران/ استاد جباری

دلیل سفر حضرت معصومه(س) به ایران/ استاد جباری

سیادت و نسل سادات/ استاد پیشوایی
سیادت و نسل سادات/ استاد پیشوایی

سیادت و نسل سادات/ استاد پیشوایی

قلیان کشیدن بازیکنان باعث حذف استقلالی ها
قلیان کشیدن بازیکنان باعث حذف استقلالی ها

قلیان کشیدن بازیکنان باعث حذف استقلالی ها