0
ویژه نامه ها

فرهنگ آفرينى قرآن

1) قرآن سندى تاريخى است و تا آنجا كه به حوادث اشاره دارد، از جمله به حوادثى از زندگانى و روزگار پيامبر (ص) و غزواتى چون بدر و احد و حنين، يا اشاراتى به فرهنگ جاهليت دارد، در حكم تاريخى مستند است. هـمچنين بسيارى محققان بر مبناى نگرش تاريخى قرآن، فلسفه هاى تاريخ گوناگون استنباط كرده اند. 2) فـقـه و اصـول فـقـه مذاهب مختلف اسلامى، چنانكه در بخش فقه يا احكام قرآن ياد كرديم، مستقيما ريشه در قرآن دارد. و تـا امـروز هـم مـحاكم شرعى يا نهادهاى دينى
فرهنگ آفرينى قرآن
فرهنگ آفرينى قرآن
فرهنگ آفرينى قرآن


 

 
قرآن مجيد سرمنشا اغلب علوم و هنرهاى اسلامى است.
1) قرآن سندى تاريخى است و تا آنجا كه به حوادث اشاره دارد، از جمله به حوادثى از زندگانى و روزگار پيامبر (ص) و غزواتى چون بدر و احد و حنين، يا اشاراتى به فرهنگ جاهليت دارد، در حكم تاريخى مستند است. هـمچنين بسيارى محققان بر مبناى نگرش تاريخى قرآن، فلسفه هاى تاريخ گوناگون استنباط كرده اند.
2) فـقـه و اصـول فـقـه مذاهب مختلف اسلامى، چنانكه در بخش فقه يا احكام قرآن ياد كرديم، مستقيما ريشه در قرآن دارد. و تـا امـروز هـم مـحاكم شرعى يا نهادهاى دينى و مجالس قانونگذارى در كشورهاى اسلامى، يا مـجـتـهـدان و مـفـتـيان، تعارض نداشتن قوانين و احكام و فتاواى جديد را با قرآن كريم رعايت مى كنند.
3) حديث يا سنت منبع مستقلى از قرآن است. اما با آن مناسبات و پيوند و همخوانى بسيار دارد. چـنـانـكه گاه قرآن سنت را نسخ مى كند يا تخصيص مى دهد، و گاه سنت قرآن را، كه در كتب مربوط به ناسخ و منسوخ، به تفصيل با مثالهاى بسيار بيان شده است.
4) عرفان يا تصوف اسلامى كه اساس آن بر حب الهى يا عشق متقابل انسان به خدا و خدا به انسان اسـت (مـائده، 54)، هـمچنين زهد و پارسايى و اصالت ندادن به دنيا و مراقبه و محاسبه نفس، همه در قرآن ريشه دارد. عرفان قرون اوليه كه بر مدار زهد و پارسايى مى گشت، يكسره قرآنى بود. مكتبهاى عرفانى حكمى و فلسفى متاخر از جمله مكتب ابن عربى نيز اساسش بر تاويل جسورانه از آيات و قصص قرآن استوار است. چنانكه مهمترين متن عرفان نظرى در عالم اسلام كه فصوص الحكم ابن عربى (م 638 ق) است، داراى 27 فـص است كه با گرده بردارى از قرآن و بر مبناى قصص قرآنى و شخصيتهاى انبياء و به نام آنها طراحى و تدوين شده است. ابـوالعلاء عفيفى در مقدمه تصحيح خود از فصوص، اين نكته را روشن ساخته است (مقدمه، ص 12 و صفحات ديگر). همچنين بحث عرفا از اسماء و صفات الهى عمدتا قرآنى است.
5) قـرآن با آيات عديده اخلاقى و توصيه هاى بسيار به فضايل و نهى تخطئه از رذايل اخلاقى، در حـدى بـه اخـلاق و حـكمت عملى توجه دارد كه ميتوان آن را يك رساله اخلاقى متعالى در نظر گرفت، و در اغلب مكاتب و كتب اخلاقى، نفوذ آيات و احكام اخلاقى قرآنى مشهود است. (بـراى تفصيل در اين باره ـ تعاليم اخلاقى در قرآن نوشته بشيردار، در كتاب تاريخ فلسفه در اسلام، تدوين م. م. شريف، 1/224 - 241).
6) قرآن اساس دستور زبان عربى را نهاده است. بايد دانست كه نه قرآن تابع نحو و دستور زبان عربى است، بلكه نحو و دستور زبان عربى تابع قرآن است كه فى المثل سبيل يا رحمت را هم به صورت مؤنث و با ضمائر مؤنث، تلقى كرده است هم به صورت مذكر.
از الكتاب سيبويه (قرن دوم هجرى) تا مغنى اللبيب ابن هشام (م 761 ق)، تا معجم هاى نحو كه امـروز در جهان عرب تدوين مى گردد (از جمله ـ معجم النحو، تدوين عبدالغنى الدقر) اساس همه يا اكثريت قاطع مثالها و شواهد قرآنى است. در مورد علوم بلاغى از جمله معانى، بيان و بديع نيز امهات متون بر اساس تعبيرات و زبان و بيان و شواهد و مثالهاى قرآنى شكل گرفته است. چـنـانـكـه دلايـل الاعـجـاز (در علم معانى) و اسرارالبلاغة (در علم بيان) هر دو اثر عبدالقاهر جرجانى (م. 471 ق) اوج آنهاست. نفوذ قرآن در ادبيات عربى و فارسى و تركى و اردو و ساير زبانهاى جهان اسلام بسيار عظيم است. اغـلب فرهنگهاى عربى از لسان العرب تا المعجم الوسيط، شواهد و مستندات خود را از قرآن نقل مى كنند. زبانشناسان عرب به حق برآنند كه اگر قرآن نبود زبان عربى نابود مى شد. (ـ مباحثى در فقه اللغة و زبان شناسى عربى. نوشته رمضان عبدالتواب. تـرجمه حميدرضا شيخى، فصل دوم، 125 به بعد) استاد مطهرى مى نويسد: زبان عربى، فقط زبان يك كتاب است، به نام قرآن. قرآن تنها نگهدارنده و حافظ و عامل حيات و بقاى اين زبان است. تـمـام آثـارى كـه بـعـد به اين زبان به وجود آمده، در پرتو قرآن و به خاطر قرآن بوده است... (خدمات متقابل اسلام و ايران، 91).
7) عـلم كلام اسلامى، چه علم كلام مذهب رسمى اهل سنت يعنى كلام اشعرى، و چه علم كلام اقليت آنان كه امروزه كمابيش مهجور است، يعنى كلام معتزلى يا اعتزالى ريشه در قرآن دارد. همچنين مذاهب ديگر از جمله مرجئه و حتى خوارج. علم كلام مذاهب شيعه و محصوصا اسماعيليه و شيعه اماميه اثنا عشريه نيز كاملا قرآنى است. و از اصول دين، و اصول مذهب (عدل و امامت) دو گونه بحث مى كنند، عقلى و نقلى. و در بحثهاى نقلى اتكاى اصلى به آيات قرآنى است.
8) فـلسفه اسلامى نيز كه تا حدودى بر معتقدات و كلام استوار است جز در بحثهاى خيلى فنى و اسكولاستيك، غالبا به قرآن نظر دارد. و حتى در بحث اصالت وجود يا ماهيت نيز به آياتى از قرآن مجيد استناد مى كنند. (رعد، 17 نيز ـ تفسير الميزان ذيل همين آيه).
يا برهانهاى اثبات وجود خداوند را با آيات قرآنى تطبيق مى دهند. (از جمله برهان وجودى يا صديقين را با آيه 53 سوره فصلت). و فلسفه اعصار متاخر از جمله فلسفه مزجى و متعالى مكتب ملاصدرا كه آميزه اى از فلسفه و كلام و عرفان است و مهمترين تز آن حركت جوهرى است، مبنا و مستند قرآنى دارد. (براى تفصيل بيشتر ـ تعاليم فلسفى قرآن در كتاب تاريخ فلسفه در اسلام. تدوين م. م. شريف، 1/195 - 221).
9) هـنرهاى اسلامى مخصوصا ادبيات، معمارى، خوشنويسى، و بخشى از موسيقى كه مربوط به تـرتـيـل و تـغـنى و همخوانى قرآن مجيد و نيز قوالى در مجالس سماع صوفيانه و اعياد مذهبى، هـمـچـنـيـن كـتـابـت و كـتـابـسازى و كتاب آرايى با هنرهايى چون تذهيب و تشعير و تجليد و كـتـيـبـه نويسى كه جزو هنر معمارى است و آرايش درون و بيرون مساجد و مقبره ها و نهادهاى خـيريه از جمله تكيه ها و حسينيه ها، و حتى آب انبارها، غالبا و به مناسبت از آيات قرآنى استفاده مى شود، و در همه اين هنرها و فنون جنبى ديگر نفوذ قرآن بى حد و حساب و وصف ناپذير است. (نيز ـ خوشنويسى در فرهنگ اسلامى، تاليف آنمارى شيمل. ترجمه اسداللّه آزاد).
10) عـلـوم قرآنى و قرآن پژوهى چنانكه در بخش مربوط به آن خواهد آمد، و در سراسر اين مقاله هـم ملاحظه مى گردد، در اطراف قرآن مجيد و براى فهم و تفسير آن و استفاده از قرآن شناسى در ساير علوم شرعى پديد آمده است.
11) از همه وسيعتر و عظيمتر نفوذ قرآن در فرهنگ عامه و زندگى روزمره مسلمانان است. زير گوش نوزاد مسلمان اذان مى گويند و آياتى (از قرآن مى خوانند. نـام نـوزاد را يـا با تفال و استخاره از قرآن انتخاب مى كنند يا نامهايى مى نويسند و براى تبرك در ميان صفحات قرآن قرار مى دهند و قرعه وار يكى را بر مى گيرند. همچنين نام فرزندان و روز و ساعت تولدشان را در صفحه اول يا آخر قرآن خانوادگى مى نويسند.
اسـتـخـاره يـعنى مشورت با قرآن و راهنمايى خواستن از جنبه قدسى و غيبى قرآن، سابقه اى به طول تاريخ قرآن دارد. و در بـعـضـى كـتـب كه مخصوص نوادر و نكته ها و ظرايف است، از استخاره هاى تاريخى سخن مى گويند (نيز ـ مقاله استخاره در قرآن پژوهى). در اغلب مراسم دينى و اجتماعى و اعياد و در ايران بعد از انقلاب اسلامى در آغاز هر جلسه رسمى اعم از علمى يا ادارى يا سياسى، آياتى چند از قرآن مجيد تلاوت مى شود. قرآن همچنين در عبادت روزانه نقش اساسى دارد.
زيـرا بـه فـرموده رسول اكرم (ص) لا صلوة الا بفاتحة الكتاب (نماز جز با خواندن فاتحة الكتاب درست نيست). و اهل سنت 17 بار و شيعه به تفاوت مشربها، حداقل 10 بار سوره حمد را در نمازهاى شبانه روزى خود مى خوانند. همچنين پس از قرائت سوره حمد به انتخاب خود يك سوره يا مجموعه آياتى از يك سوره قرآن را كـه اصـطلاحا به آن ركوع گفته گفته مى شود، مى خوانند و تلاوت قرآن از عبادات مستحب مؤكد است و اغلب مسلمانان هر روزه بخشى از قرآن و در ماه رمضان يك دور قرآن را مى خوانند.
جـز قـاريـان و مـقـريان و اهل تجويد و تلاوت و ترتيل و تغنى و خوشخوانان كه قرآن كريم مدار و موضوع اصلى علم و هنر آنان است و رموز و فنون درست خوانى را سينه به سينه و با سنت شفاهى و استاد - شاگردى از عهد رسول اللّه (ص) تاكنون ادامه داده اند، در عرف عادى و نظام آموزشى قديم و جديد ايران و همه كشورهاى اسلامى، تعليم خواندن و درست خواندن و گاه حفظ قرآن، جزو اصلى ترين مواد درسى و آموزشى بوده و هنوز هم با شور و شوق بسيار ادامه دارد.
بـراى ايـن كار غالبا از جزء آخر (سى ام) قرآن مجيد يعنى جزء عم [ عم يتسائلون، آغاز سوره نبا ] اسـتـفـاده مـى شـود و به چنين جزوه اى عم جزو (كه بعضى به اشتباه عمه جزو مى نويسند) گفته مى شود. امـروزه بـا گـسترش امكانات صوتى و فنى و نيز جهانگير شده رسانه هاى گروهى، در تلاوت و ترتيل قرآن كريم تحولى بزرگ پديد آمده است. خوشخوانى قاريان هنرمند را به صورت نوار كاست، ضبط مى كنند.
غـالـبا هر جزء قرآن را در يك نوار و مجموعا كل قرآن را در 30 نوار يك‌ساعته مى خوانند و نوارهاى كاست را به صورت يك مجموعه جمع و جور كه به آسانى قابل حمل و نقل است درمى آورند كه المصحف المرتا [ترتيل قرآن، يا مصحف به ترتيل خوانده] نام دارد. نيز از طريق رسانه راديو و تلويزيون ترتيل و تلاوت قرآن مجيد را پخش مى كنند. بـسـيـارى از كشورهاى اسلامى، از جمله ايران، ايستگاه خاصى به نام راديو قرآن دارند كه در تمام يا بعضى از ساعات شبانه روز تلاوت و ترتيل قرآن را منتشر مى سازند. يـا از طـريـق تلويزيون مجلس خوشخوانى قاريان و مقريان هنرمند را كه گاه همراه با همخوانى است، همچنين مسابقات كشورى و بين المللى قرائت قرآن را نشان مى دهند. جنبه قدسى و حرمت والاى قرآن باعث شده است كه از آن براى حفظ و تعويذ استفاده كنند.
از آيات قرآن مخصوصا آيت الكرسى (بقره، 255) و آيه و ان يكاد (آخرين دو آيه سوره قلم) حرز و تعويذ به صورت حمايل و گردن آويز و بازوبند مى سازند. بعضى از مسلمانها همواره قرآن كوچكى به همراه دارند. رسم كتابت قرآن (گاه تمامى قرآن) بر پيراهنهاى مخصوص براى حفظ در جنگها و مخاطرات، امروزه كمتر و در گذشته بيشتر معمول بوده است. گـاه سـوره يـس را بـر پـارچه اى حلقوى شكل مى نويسند كه به آن حلقه ياسين مى گويند و اطفال را براى تبرك و حفظ از ميان حلقه آن رد مى كنند.
گـاه آيـات قـرآن به محلول آب و زعفران نوشته مى شود و براى شفاى امراض، مخصوصا امراض روحى، به بيماران نوشانده مى شود. قـرائت سـوره حـمـد براى بيمار رسم كهنى بوده است (حافظ گويد: فاتحه اى چو آمدى بر سر خسته اى [ بيمارى ] بخوان). امـروزه رسـم قـرائت فـاتحه بر مرده و براى شادى روح او، و ترتيب مجالس ذكر و قرائت قرآن (مـجـالس فاتحه) براى بزرگداشت و طلب آمرزش روح درگذشتگان در سراسر جهان اسلام در شـب وفـات و روزهـاى سوم يا پنجم و هفتم و چهلم و سال - بسته به اختلاف و آداب و رسوم هر منطقه - برقرار است.
همچنين بعضى از مردم وصيت مى كنند كه از ثلث ميراث آنان، يك يا چند دوره قرائت [ ختم ] قـرآن بـراى آنـان به شيوه استيجارى و با پرداخت اجرت يا حق الزحمه از كسى يا كسانى خواسته شود. درباره رعايت حرمت و احترام والا و عظيم قرآن سخن بسيار است. بعضى پارسايان به احترام قرآن، در اتاقى كه در آن مصحف باشد، نمى خوابند. همچنين در آداب قرائت و تلاوت قرآن، صحبت كردن در اثناى تلاوت يا اظهار كسالت - از جمله خميازه كشيدن - درست به مانند هنگام نماز ممنوع شمرده شده است.
اغـلـب فقهاى اسلامى بر مبناى آيه لا يمسه الا المطهرون (واقعه، 79) حكم به لزوم طهارت شرعى (وضو داشتن) براى خواندن قرآن يا دست زدن به آيات مقدس آن داده اند. نـووى كه از حديث شناسان و قرآن پژوهان نامدار است، بر آن است كه مستحب است هنگامى كه قرآن را به نزد كسى مى آورند، به احترام آن از جاى برخيزد. (مناهل العرفان، 1/404). به نظر مى رسد كه در ميان كتب مقدس، هيچ كتابى همانند و همچند قرآن در تمدن و فرهنگ و زندگى روزمره پيروانش، نفوذ نداشته باشد.
منبع:خبرگزاری فارس



 

ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟
چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟

چرا ترامپ ازاحتمال تقلب در انتخابات آمریکا سخن می گوید؟

دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید
دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید

دانشجویی که حماسه هویزه را آفرید

عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!
عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!

عقب ماندگی صدا و سیما از نشر فرهنگ دفاع مقدس!

درمان خانگی تبخال
درمان خانگی تبخال

درمان خانگی تبخال

موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر
موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر

موضع گیری های تاریخی عمار بن یاسر

اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان
اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان

اکولایزر تصویری | مشکل از کجاست؟ / حجت الاسلام معاونیان

اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت
اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت

اکولایزر تصویری | محبت سیدالشهدا / حجت الاسلام ریاضت

نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه
نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | یارالی یعنی / حاج حیدر خمسه

نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی
نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی

نماهنگ | گفتم برم گردان، نمی خواهم بمانی / صابر خراسانی

نماهنگ | ان کنت باکین  فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی
نماهنگ | ان کنت باکین فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی

نماهنگ | ان کنت باکین فابک علی الحسین / حاج عبدالرضا هلالی

علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟
علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟

علت علاقه نوزاد به تکان داده شدن چیست؟

بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی
بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی

بررسی عملکرد رسانه های معاند نظام در برخورد دستگاه قضا با برهم زنندگان امنیت ملی

علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟
علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟

علت علاقه نوزادان به آینه چیست؟

آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟
آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟

آیا امکان دارد عارضه چشم صورتی وخیم شود و معمولاً چه مدت به طول می انجامد؟

بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده
بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده

بازار تبادل ارز خارجی (Forex) چیست؟ آشنایی با فارکس به زبان ساده

آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان
آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان

آشنایی جامع با بازارهای مالی و بازارهای سرمایه در جهان

حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)
حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)

حکمت | کار غیرعاقلانه (استاد فاطمی‌نیا)

شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟
شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟

شبکه کدال چیست و چه کاربردی در بورس ایران دارد؟

بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!
بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!

بررسی نقاط مثبت کرونا در جهان!

آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)
آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)

آشنایی با ساختار جدید فرابورس ایران (بازار اول، بازار دوم، بازار پایه، بازار سوم)

فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟
فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟

فرابورس چیست و چه تفاوتی با بازار بورس دارد؟