تدبیر الإکسیر الأعظم

تدبیر الاکسیر الأعظم، کتابی به زبان عربی دارای مقالاتی از جابربن حیان طوسی کوفی (104-200 ق) در علم کیمیا. جابر از شاگردان امام جعفر صادق (علیه‌السلام) بوده و در کیمیاگری دستی توانا داشته است. گفته شده است که وی کیمیاگری را از امام صادق (علیه‌السلام) آموخته است. به گفته‌ی کراوس، حدود سه هزار عمل کیمیاگری از جابر یاد شده که حدود 250 تا از آنها در منابع موجود توضیح داده شده است (مقدمه‌ی تدبیر / الف). بخش قابل توجهی از اعمال کیمیاگری و نوشته‌های جابر را پیش از این پاول کراوس گردآوری کرده و تحت عنوان مجموعه‌ی آثار جابر در 1943 م به چاپ رسانده است. کتاب تدبیر الاکسیر دارای چهارده رساله در صنعت کیمیا از جابربن حیان است که آقای پیرلوری آنها را از روی منابع مخلوط در ایران، ترکیه و قاهره گردآوری کرده است. به گفته‌ی محقق کتاب، رسالات مندرج در کتاب، غیر از رسالاتی است که کراوس به آنها دسترسی داشته است. لوری کوشش فراوانی در تنظیم، تحقیق و تهذیب کتاب انجام داده است. نویسنده یک مقدمه به زبان عربی و یک مقدمه نیز به زبان انگلیسی نگاشته است. نیز گاه پاورقی‌های سودمندی بر کتاب افزوده است. ضمناً فهرست اعلام، فهرست منابعی که در متن رسالات مورد استفاده واقع شده و همچنین فهرست کامل اصطلاحات کیمیایی مورد استفاده در کتاب، که به همت محقق تدوین یافته است، بهره‌برداری بیشتر از کتاب را آسان کرده است. عناوین مقالات کتاب از این قرارند: کتاب اللاهوت، کتاب الباب، کتاب الثلاثین کلمه، کتاب المنی، کتاب الهدی، کتاب الصفات، کتاب العشره، کتاب النعوت، کتاب العهد، کتاب السبعة، کتاب تدبیر الارکان و الاصول، کتاب المنفعة، کتاب هتک الاستار و کتاب الصافی. مطالب عمده‌ی کتاب و مقالات آن درباره‌ی شیوه‌ی عملی تبدیل اجسام به طلا است. این کتاب در 330 صفحه در قطع وزیری در 1988 م در دمشق به چاپ رسیده است.
منابع :
تدبیر الاکسیر الأعظم.
منبع مقاله :
تهیه و تنظیم: دائرةالمعارف تشیع، جلد 4، (1391) تهران: مؤسسه‌ی انتشارات حکمت، چاپ اول.