0
ویژه نامه ها

اعتدال در خوردن و آشامیدن

اعتدال در خوردن و آشامیدن، یکی از مهم‌ترین دستورات بهداشتی است؛ زیرا تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد سرچشمۀ بسیاری از بیماری‌ها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده، در بدن انسان باقی می‌ماند و باعث بیماری‌های قلبی، گوارشی، فشار خون، دیابت و امثال آن می‌گردد؛
اعتدال در خوردن و آشامیدن
اسراف در خوردن و آشامیدن
 
چکیده
اعتدال در خوردن و آشامیدن، یکی از مهم‌ترین دستورات بهداشتی است؛ زیرا تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد سرچشمۀ بسیاری از بیماری‌ها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده، در بدن انسان باقی می‌ماند و باعث بیماری‌های قلبی، گوارشی، فشار خون، دیابت و امثال آن می‌گردد؛ لذا برای درمان بسیاری از بیماری‌ها، نخستین گام، همین است که این مواد مزاحم که در اندام‌ها و سلول‌ها باقی مانده‌اند، سوزانده شوند و از بدن دفع گردند. عامل اصلی تشکیل این مواد مزاحم، اسراف، زیاده‌روی در تغذیه و پرخوری است.

تعداد کلمات 1818/ تخمین زمان مطالعه 9 دقیقه
 اعتدال در خوردن و آشامیدن
اسلام دین اعتدال است و مسلمانان را «امّت وسط» خوانده است و آنان را از افراط و تفریط در زندگی باز داشته است؛ لذا هر کس راه افراط در پیش بگیرد، از مسیر دین صحیح بیرون رفته است. در این زمینه، برخی از مصادیق و نمونه‌های اعتدال را بیان کردیم و در جلسات اخیر، به مناسبت بحثی پیرامون «اسراف» مطرح نمودیم و برخی از مصادیق آن را بیان کردیم. از موارد دیگر اسراف که قرآن هم بر آن تأکید بسیار کرده، اسراف در خوردن و آشامیدن است. خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: «کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ»؛ بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد. در این آیه، خداوند با اشاره به نعمت‌های الهی؛ یعنی خوردنی‌ها و آشامیدنی‌های پاک و پاکیزه، می‌فرماید: «از آن‌ها بخورید و بیاشامید»؛ امّا چون طبع انسان زیاده‌طلب است و ممکن است از این دستور سوءاستفاده کند و بجای روش اعتدال‌آمیز در پوشش و تغذیه صحیح، راه تجمل‌پرستی، اسراف و تبذیر در پیش بگیرد، بلافاصله می‌فرماید: «ولی اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد.» همان گونه که بیان شد، کلمه «اسراف»، کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده‌روی در کمیت و کیفیت، بیهوده‌گرایی، اتلاف و مانند آن را شامل می‌شود.
 

یک دستور مهم بهداشتی

امروزه ثابت شده است که اعتدال در خوردن و آشامیدن، یکی از مهم‌ترین دستورات بهداشتی است؛ زیرا تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد سرچشمۀ بسیاری از بیماری‌ها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده، در بدن انسان باقی می‌ماند و باعث بیماری‌های قلبی، گوارشی، فشار خون، دیابت و امثال آن می‌گردد؛ لذا برای درمان بسیاری از بیماری‌ها، نخستین گام، همین است که این مواد مزاحم که در اندام‌ها و سلول‌ها باقی مانده‌اند، سوزانده شوند و از بدن دفع گردند. عامل اصلی تشکیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده‌روی در تغذیه و پرخوری است و تنها راه درمان آن، رعایت اعتدال در مصرف غذاها و نوشیدنی‌هاست. مخصوصاً یکی از عوامل اصلی بروز این مسئله در عصر و زمان ما، بیماری‌های گوناگونی مانند: بیماری قند، چربی خون، تصلب شرائین، نارسایی‌های کبدی و انواع سکته‌ها، افراط در تغذیه و عدم تحرک جسمانی است و برای از بین بردن این­گونه بیماری‌ها راهی جز حرکت در مسیر اعتدال و میانه‌روی در تغذیه وجود ندارد.
 

یک حکایت آموزنده

گفته شده هارون‌الرشید طبیبی مسیحی داشت که مهارت او در طب معروف بود. روزی این طبیب به یکی از دانشمندان مسلمان گفت: «من در کتاب آسمانی شما چیزی دربارۀ طب نمی‌یابم؛ در حالی که دانش مفید بر دو گونه است: علم ادیان و علم ابدان.» دانشمند مسلمان گفت: «خداوند همۀ دستورات طبی را در نصف آیه از کتاب خود آورده و فرموده: «کُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا»؛ بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنی. پیامبر ما نیز طب را در این دستور خویش خلاصه کرده و فرموده است: «الْمِعَدِةُ بَیْتُ کُلِّ دَاءٍ وَ الْحِمْیَةُ رَأسُ کُلِّ دَوَاءٍ، فَأَعْطِ نَفْسَکَ مَا عَوَّدْتَهَا»؛ معده، خانۀ همه بیماری‌هاست و امساک، سرآمد همۀ داروهاست و آن­چه بدنت را به آن عادت داده‌ای (از عادات صحیح و مناسب)، دریغ مکن.» طبیب مسیحی هنگامی که این سخن را شنید، گفت:« قرآن شما و پیامبرتان برای جالینوس، طبیب معروف، طبابتی باقی نگذارده است.»
 

زیان‌های پرخوری در روایات اسلامی

در این‌جا، برای آشنایی با زیان‌های پرخوری، توجه شما را به چند روایت جلب می‌کنیم:
پیامبر گرامی(صلی الله علیه و اله) می‌فرماید: «إیَّاکُمْ وَ الْبَطْنَةُ، فَإنَّهَا مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ وَ مَوْرَثَةٌ لِلسَّقَمِ وَ مَکْسَلَةٌ عَنِ الْعِبَادَةِ» ؛ از پرخوری بپرهیزید، زیرا پرخوری فاسدکنندۀ بدن است و باعث ایجاد بیماری‌ها و بی‌حوصلگی و کسالت در عبادت می‌شود. پرخوری هم باعث بیماری‌های جسمی می‌شود و هم کسالت روح را در پی دارد. امروزه ثابت شده است که اعتدال در خوردن و آشامیدن، یکی از مهم‌ترین دستورات بهداشتی است؛ زیرا تحقیقات دانشمندان نشان می‌دهد سرچشمۀ بسیاری از بیماری‌ها، غذاهای اضافی است که به صورت جذب نشده، در بدن انسان باقی می‌ماند و باعث بیماری‌های قلبی، گوارشی، فشار خون، دیابت و امثال آن می‌گردد؛ لذا برای درمان بسیاری از بیماری‌ها، نخستین گام، همین است که این مواد مزاحم که در اندام‌ها و سلول‌ها باقی مانده‌اند، سوزانده شوند و از بدن دفع گردند. عامل اصلی تشکیل این مواد مزاحم، اسراف و زیاده‌روی در تغذیه و پرخوری است و تنها راه درمان آن، رعایت اعتدال در مصرف غذاها و نوشیدنی‌هاست.از این‌رو، امیرمؤمنان(علیه‌السلام) می‌فرماید: «برای روح خویش ارزش قائل شوید و آن را با جسم کدر کثیف نکنید.» روح مثل آینه صاف است، اگر بخواهیم اشیاء را خوب منعکس کند، باید آن را شفاف و نورانی کنیم، نه این که با پر‌خوری و اسراف در غذاها، باعث تیرگی و سیاهی قلب و روح خود شویم. لذا آن حضرت می‌فرماید: «قِلَّةُ الْغَذَاءِ أکْرَمُ لِلنَّفْسِ وَ أدْوَمُ لِلصِّحَةِ»؛ کم غذا خوردن، بر احترام و کرامت انسان می‌افزاید و تندرستی و سلامت او را مداوم‌تر و پایدارتر می‌سازد. و در روایت دیگر، می‌فرماید: «مَنْ قَلَّ طَعَامُهُ، قَلَّتْ آلامُهُ»؛ کسی که غذایش اندک باشد، دردها و بیماری‌هایش نیز کمتر خواهد بود. رسول خدا (صلی الله علیه و اله) نیز در اهمیت بهداشت تغذیه می‌فرماید: «مَنْ قَلَّ أکْلُهُ، قَلَّ حِسَابُهُ»؛ کسی که غذایش اندک است، در روز قیامت، حسابش آسان‌تر است. از امام علی (علیه‌السّلام) نیز روایت است که فرمود: «قِلَّةُ الأکْلِ مِنَ الْعِفَافِ وَ کَثْرَتُهُ مِنَ الإسْرَافِ»؛ کم خوردن غذا، نشانۀ عفاف است و پرخوری، نشانۀ اسراف. واژۀ «عفاف» در موارد گوناگون به کار می‌رود؛ مثلاً «فکر» می‌تواند عفیف باشد؛ یعنی گناه نکند. دست و پا می‌تواند عفیف باشد؛ یعنی خطا نکند. «عفت جنسی» یعنی پاکدامنی زن و مرد از کارهای ناروا؛ امّا «عفت بطن و شکم» که در این روایت آمده؛ یعنی کم خوردن، پاکیزه و حلال خوردن، پرهیز از غذاهای نجس ،گوشت‌های حرام و مردار و امثال آن. هم‌چنین، امیرمؤمنان (علیه‌السّلام) در روایتی دیگر، به زیان‌های پرخوری اشاره کرده و فرموده است: «إیَّاکَ وَ إدْمَانَ الشَّبَعِ، فَإنَّهُ یُهَیِّجُ الأسْقَامَ وَ یُثِیرُ الْعِلَلَ»؛ از پرخوری و انباشته کردن شکم بپرهیزید که پرخوری بیماری‌ها را تحریک می‌کند و باعث دردها و امراض گوناگون می‌شود. این‌که خداوند در هر سال به مسلمانان دستور داده یک ماه روزه بگیرند، یکی از فلسفه‌های آن، همین بهداشت بدن و تأمین سلامتی انسان است.

 

بیشتر بخوانید: نهی از پرخوری و اسراف در قرآن کریم


خروج از اعتدال در خوردن و خوابیدن

امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) در روایتی دیگر می‌فرماید: «کَثْرَةُ الأکْلِ وَ النَّوْمِ یُفْسِدَانِ النَّفْسِ وَ یَجْلِبَانِ الْمَضَرَّةِ»؛ پرخوری، روح آدمی را فاسد می‌کند و ضررهای فراوان به بار می‌آورد. و نیز فرموده است: «کَثْرَةُ الأکْلِ مِنَ الشَّرَهِ وَ الشَّرَهُ شَرُّ الْعُیُوبِ»؛ پرخوری، نشانۀ حرص آدمی است و حرص، بدترین عیوب است. روشن است که حرص در هر چیزی ممکن است، امّا حرص در این­جا، همان خروج از مرز اعتدال و اسراف و پرخوری در غذاهاست. و رسول خدا (صلی الله علیه و اله) می‌فرماید: «لا تُمِیتُوا الْقُلُوبَ بِکَثْرَةِ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ، فَإنَّ الْقَلْبَ یَمُوتُ کَالزَّرْعِ إذَا کَثُرَ عَلَیْهِ الْمَاءَ»؛ دل‌های خود را با کثرت خوردن و نوشیدن نَمیرانید؛ زیرا دل همچون زراعت است، وقتی آب زیاد شود، زراعت می‌میرد و نابود می‌شود. چنان‌که به تجربه ثابت شده، انسان‌های پرخور، معمولاً عقل‌شان دچار ضعف و نقصان است. هم‌چنین، پیامبر اکرم(صلی الله علیه و اله) در حدیثی قدسی روایت کرده که خداوند فرموده است: «أهْلُ الدُّنْیَا مَنْ کَثُرَ أکْلُهُ وَ ضِحْکُهُ وَ نَوْمُهُ»؛ دنیاپرستان، کسانی هستند که زیاد غذا می‌خورند، بسیار می‌خندند و بسیار خواب و استراحت دارند. و نیز، رسول خدا (صلی الله علیه و اله) فرمود: «قَالَتْ اُمُّ سَلَیْمَانَ بْن دَاوُد، لِسُلَیْمَان: یَا بُنَیَّ! إیَّاکَ وَ کَثْرَةِ النَّوْمِ بِاللَّیْلِ، فَإنَّ کَثْرَةِ النَّوْمِ بِاللَّیْلِ تَدَعُ الرَّجُلَ فَقِیراً یَوْمَ الْقِیَامَةِ»؛ مادر حضرت سلیمان به فرزندش گفت: پسرم! از بسیار خوابیدن در شب بپرهیز! زیرا زیاد خوابیدن در شب، باعث فقر و تهیدستی شخص در روز قیامت می‌گردد.
 

دیدار حضرت یحیی(علیه‌السلام) با شیطان

روایت شده شیطان تا زمان حضرت یحیی(علیه‌السلام) نزد پیامبران می‌رفت و بیشتر از همه، با حضرت یحیی (علیه‌السلام) ملاقات داشته است. روزی حضرت یحیی (علیه‌السلام) به شیطان گفت: «من از تو پرسشی دارم.» شیطان گفت: «هرچه می‌خواهی بپرس، پاسخ تو را خواهم داد.» یحیی گفت: «دوست دارم دام‌های تو را که به وسیلۀ آن‌ها، فرزندان آدم را می‌فریبی و گمراه می‌کنی، به من نشان دهی.» شیطان گفت: «با کمال میل، خواسته‌های تو را بجا می‌آورم.» سپس در قیافه‌ای عجیب و با وسائل گوناگون، خود را به حضرت نشان داد و توضیح داد که چگونه با آن وسائل رنگارنگ، فرزندان آدم را گول زده و به گمراهی می‌کشاند. حضرت یحیی پرسید: «آیا هیچ شده که لحظه‌ای بر من پیروز شوی؟ ابلیس جواب داد: نه، هرگز؛ ولی در تو خصلتی هست که من آن را دوست دارم و مایه تعجب من است.» یحیی پرسید: «آن صفت چیست؟» شیطان پاسخ داد: «تو مردی پرخور هستی و هنگامی که بر سر سفره می‌نشینی، زیاد می‌خوری و سنگین می‌شوی؛ بدین جهت از انجام بعضی نمازهای مستحبی و شب‌زنده‌داری باز می‌مانی.» یحیی که این را شنید، گفت: «با خدا عهد کردم که هرگز به طور کامل غذا نخورم و از طعام سیر نشوم تا خدا را ملاقات کنم.» شیطان هم گفت: «من نیز با تو پیمان می‌بندم که دیگر هیچ مؤمنی را نصیحت نکنم تا خدا را ملاقات کنم.» شیطان این را گفت و رفت و دیگر هیچ­گاه باز نگشت. آری، پرخوری و پرخوابی، یکی از موارد اسراف و خروج از حد اعتدال است و هر دو ضررهای فراوان دنیوی و اُخروی دارند. از نشانه‌های مؤمنان، کم خوابیدن و عبادت سحرگاهی است که خداوند متعال دربارۀ آن می‌فرماید: «تَتَجافى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ»؛ پهلوهای‌شان از رختخواب‌ها جدا می‌گردد و پروردگارشان را از روی بیم و طمع می‌خوانند و از آنچه روزی‌شان کرده‌ایم، انفاق می‌کنند. شب‌زنده‌داری و عبادت در سحرگاهان، آنقدر فضیلت دارد که پیامبر خدا (صلی الله علیه و اله) می‌فرماید: «مَنْ اسْتَیْقَظَ مِنَ اللَّیْلِ وَ أیْقَظَ امْرَأَتَهُ فَصَلَّیَا رَکْعَتَیْنِ جَمِیعاً، کُتِبَا مِنَ الذَّاکِرِینَ اللهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِرَاتِ»؛ هرکس شب بیدار شود و همسرش را بیدار کند و هر دو با هم، دو رکعت نماز بگذارند، در شمار مردان و زنانی نوشته می‌شوند که خداوند را بسیار یاد می‌کنند.
 

اثری شگفت‌انگیز از نماز شب

نماز شب، آثار و فواید بسیاری دارد و باعث محبوبیت انسان در پیش خلق و خالق می‌گردد. در روایتی آمده که: روزی زنی نزد امام صادق (علیه‌السلام) آمد و گفت: «شوهرم مرا دوست ندارد، چه کنم که محبتش را به دست آورم؟» امام فرمود: «عَلَیْکَ بِصَلاةِ اللَّیْلِ»؛ بر تو باد به نماز شب خواندن. پس از مدتی، آن زن به حضور امام صادق (علیه‌السلام) آمد و از حضرت سپاس‌گزاری کرد و گفت: به دستور شما عمل کردم و اکنون، شوهرم در روی زمین، هیچ­کس را به اندازۀ من دوست ندارد. کوتاه سخن آن که اعتدال در همه امور نیکو و باعث پیشرفت است و اسراف و زیاده‌روی در امور، بویژه در خوردن و آشامیدن، مذموم و ناپسند است و پیامدهای ناگواری در زندگی دنیوی و اخروی ما به دنبال دارد.
 

نمایش پی نوشت ها:

1. سورۀ اعراف: 31.
2. بحارالانوار، ج 59/290.
3. تفسیر نمونه، ج 6/154.
4. بحارالانوار، ج 63/338.
5. الحیاة، ترجمه احمد آرام، ج 3/353.
6. تصنیف غرر الحکم/ 320.
7. بحارالانوار، ج 59/292.
8. تصنیف غرر الحکم/360.
9. مستدرک الوسائل، ج 16/231.
10. همان، ج 5/119.
11. غرر الحکم/6819.
12. نهج‌الفصاحه/675.
13. بحارالانوار، ج 74/23.
14. همان، ج 84/152.
15. امالی طوسی/ 340.
16. سورۀ سجده: 16.
17. بحارالانوار، ج 87/158.

منبع: رضوانی دهاقانی، اصغر، کتاب اعتدال در اسلام و اندازه نگه داشتن در زندگی فردی و اجتماعی، ایران، قم، چاپخانه زم زم، چاپ اول، 1393ش.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نفوذ به دفاع فشرده اتلتیکومادرید
نفوذ به دفاع فشرده اتلتیکومادرید

نفوذ به دفاع فشرده اتلتیکومادرید

تصاویر پهپاد ایرانی از خرابکاری در کشتی اسرائیلی
تصاویر پهپاد ایرانی از خرابکاری در کشتی اسرائیلی

تصاویر پهپاد ایرانی از خرابکاری در کشتی اسرائیلی

چگونه یک دختربچه قاتل می شود؟!/ حجت الاسلام راجی
چگونه یک دختربچه قاتل می شود؟!/ حجت الاسلام راجی

چگونه یک دختربچه قاتل می شود؟!/ حجت الاسلام راجی

بایدن و برخورد با جنایات بن‌سلمان
بایدن و برخورد با جنایات بن‌سلمان

بایدن و برخورد با جنایات بن‌سلمان

شکایت اعضای سابق منافقین از سران فرقه رجوی
شکایت اعضای سابق منافقین از سران فرقه رجوی

شکایت اعضای سابق منافقین از سران فرقه رجوی

سخنی که فکر میکنی غیبت نیست/ دکتر رفیعی
سخنی که فکر میکنی غیبت نیست/ دکتر رفیعی

سخنی که فکر میکنی غیبت نیست/ دکتر رفیعی

مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: داروی هر درد ما از دم تو می رسد
مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: داروی هر درد ما از دم تو می رسد

مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: داروی هر درد ما از دم تو می رسد

دمیرال ستاره ترکیه ای یوونتوس!
دمیرال ستاره ترکیه ای یوونتوس!

دمیرال ستاره ترکیه ای یوونتوس!

مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: ای به زندان کرده خلوت با خدا موسی‌ ابن ‌جعفر
مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: ای به زندان کرده خلوت با خدا موسی‌ ابن ‌جعفر

مداحی شهادت امام کاظم(ع)/ کریمی: ای به زندان کرده خلوت با خدا موسی‌ ابن ‌جعفر

یا باب الحوائج یا موسی بن جعفر/ حاج محمود کریمی
یا باب الحوائج یا موسی بن جعفر/ حاج محمود کریمی

یا باب الحوائج یا موسی بن جعفر/ حاج محمود کریمی

احتلال اسپرگر و علائم و درمان آن
احتلال اسپرگر و علائم و درمان آن

احتلال اسپرگر و علائم و درمان آن

سخته از قفس پرواز یه مرغ پر شکسته/ بنی فاطمه
سخته از قفس پرواز یه مرغ پر شکسته/ بنی فاطمه

سخته از قفس پرواز یه مرغ پر شکسته/ بنی فاطمه

طولانی‌ترین هواپیماربایی جهان در ایران
طولانی‌ترین هواپیماربایی جهان در ایران

طولانی‌ترین هواپیماربایی جهان در ایران

امشب شب از قفس رها شدنه/ مهدی اکبری
امشب شب از قفس رها شدنه/ مهدی اکبری

امشب شب از قفس رها شدنه/ مهدی اکبری

۷ اشتباه بزرگی که در تمیزکردن دندان‌ها
۷ اشتباه بزرگی که در تمیزکردن دندان‌ها

۷ اشتباه بزرگی که در تمیزکردن دندان‌ها

بیماری التهاب روده چرا بوجود می آید؟
بیماری التهاب روده چرا بوجود می آید؟

بیماری التهاب روده چرا بوجود می آید؟

عالمی که سگی را نجات داد/ استاد عالی
عالمی که سگی را نجات داد/ استاد عالی

عالمی که سگی را نجات داد/ استاد عالی

خواب رفتن دست و پا و علل و درمان آن
خواب رفتن دست و پا و علل و درمان آن

خواب رفتن دست و پا و علل و درمان آن

مثلا تو قبول کردی کوله بارم را هم بستم/ سیدرضا نریمانی
مثلا تو قبول کردی کوله بارم را هم بستم/ سیدرضا نریمانی

مثلا تو قبول کردی کوله بارم را هم بستم/ سیدرضا نریمانی

نماهنگ عصرهای کریسکان
نماهنگ عصرهای کریسکان

نماهنگ عصرهای کریسکان

نماهنگ یک کار انقلابی
نماهنگ یک کار انقلابی

نماهنگ یک کار انقلابی