0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

سرّ و حقیقت روزه‏ از منظر عارفان

هرگاه کسى خالص از براى خدا، ماه رمضان را روزه‏ بدارد و در آن ماه، باطن را از اخلاق ذمیمه پاک سازد، و اعضاى ظاهره خود را از معاصى نگاهدارد، مستحقّ مغفرت الهى و خلاص از عذاب اخروى مى‏ گردد
سرّ و حقیقت روزه‏ از منظر عارفان

ابوحامد محمد غزالی در کتاب کیمیای سعادت که کتابی دارای مضامین علم عرفان عملی و اخلاقی است روزه را سه درجه و به عبارتی دارای سه مرتبه معرفی می نماید: روزه عوام، و روزه خواصّ، و روزه خاصّ الخاصّ. اما روزه عوام و غایت آن را نگاه داشتن بطن و فرج معرفی کرده که در کتابهای فقهی در باب آداب روزه و شروط مرتبط با آن و نیز مفطرات روزه توضیحات آن بیان شده است، و این کمترین درجات و مراتب روزه است. اما روزه خواص آن است که روزه دار همه جوارح خویش را از ناشایست باز- دارد، و بر بطن و فرج اقتصار نکند. و روزه خاصّ الخاصّ که بلندترین درجات روزه است، آن است که روزه دار دل خود را نیز از اندیشه هر چه جز حق- تعالى- است نگاه دارد، و همگى خود را به حق دهد، و از هر چه جز وى است- به ظاهر و باطن- روزه دارد. و در هر چه اندیشه کند- جز حدیث خداى تعالى و آنچه به وى تعلق دارد- این روزه گشاده شود. و اگر در غرضى دنیاوى اندیشد- اگر چه مباح بود- این روزه باطل شود، مگر دنیاویى که یاور وى شود در راه دین- که آن از دنیا نبود به حقیقت. تا به حدّى که گفته‌اند که «اگر به روز تدبیر آن کند که روزه به چه گشاید، خطایى بر وى نویسند، که این دلیل آن است که به رزقى که خداى- تعالى- وعده کرده است که به وى رساند، واثق نیست. و این درجه انبیا و صدّیقان است، و هر کسى بدین نرسد.( غزالی، محمد، خدیو جم، کیمیای سعادت، 1383ش، ج‌1، ص 211 با تصرف).
 

عجب راهیست راه سلوکی که طعامش بى‌نانى است و شرابش بى‌ آبى! است

شهاب الدین ابو حفص سهروردى‌ در عوارف المعارف که کتابی با محوریت عرفان عملی و عرفان ادبی است، روزه‌ را هماى سعادتی می داند که بال جلالش را بر بام احوال سالک مى‌ گستراند. آری عجب راهیست راه سلوکی که طعامش بى‌نانى است و شرابش بى‌ آبى! است. ‌مقصود از روزه‌ داشتن، شکست نفس است و ظاهر و باطن را از معاصى بازداشتن. (عوارف المعارف(ترجمه)، متن، ص: 139- 140 با اندکی تصرف).
 

روزه دار حقیقی باید همه اعضا و جوارح را از مناهى حضرت حق  و منکرات خودداری نماید

علاء الدوله سمنانى‌ متوفای 736 ق در بیان روزه‌ حقیقى و حقیقت روزه معتقد است که روزه دار حقیقی باید همه اعضا و جوارح را از مناهى حضرت حق  و منکرات امساک فرماید. یعنى به چشم جز در حق ننگرد و جز به حق ننگرد و به گوش جز حق نشنود و به زبان جز حق نگوید و به دست جز حق نگیرد و به پا جز به حق نیاید و نرود و به دل جز حق نیندیشد. چون بدین روش روزه ‌دار باشد از اهل خصوص گردد و مستحق جزاى خاص که الصوم لى و انا أجزئ به‌ شود. (سمنانی، علاء الدولة، مایل هروی، (مصنفات فارسى سمنانى) سر بال البال لذوى الحال، 1383ش، ص 50 با تصرف).
 

جمیع عبادتها را مردم مشاهده مى ‌نمایند و مى ‌بینند و روزه را به غیر از خدا کسى نمى ‌داند

بعضى از اهل دانش گفته ‌اند: اگر در روزه فضیلتى نمى ‌بود مگر ترقّى نمودن از حَظهاى نفس حیوانى به مرتبه عالى- که تشبّه به ملائکه روحانى باشد- هرآینه این فضیلت و منقبت از براى آن کافى بود. و وجه آنکه روزه سپرى است از آتش آن است که رفع‌ مى‌کند حرارت شهوت و غضبى را که آتش جهنّم در باطن آدمى در دنیا به آن افروخته مى‌شود و در قیامت ظاهر مى‌گردد، چنانچه سپر دفع مى‌کند از صاحبش حرارت و تندى آهن را. و وجه آنکه فرمودند: «مادامى‌که غیبت مسلمانى نکند» آن است که غیبتْ خوردنِ گوشت مرده است و این نوعى است از خوردن که بدن به آن قوّت مى‌یابد. و شرافت داشتن روزه به آنکه از براى خداست و نسبت به خدا دارد- اگرچه تمامى عبادتها از براى خداست، مانند شرافت کعبه که نسبت به خدا دارد اگرچه تمامى زمین از براى خداست- از براى دو معناست: یکى آنکه روزه بازداشتن نفس و ترک کردن چیزى چند است، و این امرى است پنهانى و عملى در آن نیست که مشاهده شود. و جمیع عبادتها را مردم مشاهده مى‌ نمایند و مى ‌بینند و روزه را به غیر از خدا کسى نمى‌داند از براى آنکه عمل باطنى است و مجرّد صبرکردنى است و از براى محض خداست و جزاى آن از جانب خداست و بَس، و دیگرى را در این عبادت شرکتى نیست. و معناى دوم آن است که روزه درهم مى ‌شکند دشمن خدا را زیرا که وسیله شیطان شهوتهاست و قوّت شهوتها به خوردن و آشامیدن است. و از براى این است که حضرت پیغمبر صلى الله علیه و آله فرمودند: به درستى که شیطان در فرزند آدم جریان مى ‌یابد مانند جریان خون، پس راه‌هاى او را تنگ گردانید به گرسنگى‌. (فیض کاشانی، ملا محسن، ترجمه نورالدین کاشانی، ترجمه الحقائق فی محاسن الأخلاق، 1387ش، ص 524).
 

سرّ امر روزه‌ داشتن آن است که: قوّه شهویّه، مقهور و ضعیف شود و تسلّط شیطان کمتر گردد

سزاوار روزه‌ دار آن است که: چشم خود را بپوشاند از هر چه نظر کردن بر آن حرام یا مکروه است و یا دل او را از یاد خدا مشغول مى‌سازد. و محافظت نماید زبان خود را از جمیع آفات و معاصى متعلّقه به زبان،- که بسیارى از آنها سرّ امر روزه‌ داشتن آن است که: قوّه شهویّه، مقهور و ضعیف شود و تسلّط شیطان لعین کمتر گردد تا نفس قدسى از درجه بهیمیّت، ترقّى نموده مشتبه به ملائکه گردد. و در آن آثار تجرّد و روحانیّت حاصل شوددر این کتاب مذکور شد-. و گوش خود را نگاهدارد از هر چه شنیدن آن حرام یا مکروه است. و شکم خود را باز دارد از غذاهاى حرام و شبهه ‌ناک. و همچنین سایر اعضا و جوارح خود را از محرّمات و مکروهات متعلّقه به آنها محافظت نماید. و همچنین سزاوار آن است که: در هنگام افطار، از حلال، این قدر چیزى بخورد که: «کلّ» بر معده او نباشد، زیرا سرّ امر روزه‌ داشتن آن است که: قوّه شهویّه، مقهور و ضعیف شود و تسلّط شیطان لعین کمتر گردد تا نفس قدسى از درجه بهیمیّت، ترقّى نموده مشتبه به ملائکه گردد. و در آن آثار تجرّد و روحانیّت حاصل شود. (نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، 1378ش، ص 877).


پی‌نوشت‌ها:
1 - غزالی، محمد، خدیو جم، کیمیای سعادت، ایران، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ یازدهم،1383ش.
2 - سهروردی، شهاب الدین، ترجمه ابومنصور اصفهانی، عوارف المعارف(ترجمه)، ایران، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم، 1375ش.
3 - سمنانی، علاء الدولة، مایل هروی، (مصنفات فارسى سمنانى) سر بال البال لذوى الحال، ایران، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی،چاپ دوم، 1383ش.
4 - فیض کاشانی، ملا محسن، ترجمه نورالدین کاشانی، ترجمه الحقائق فی محاسن الأخلاق، ایران، تهران، انتشارات مدرسه عالی شهید مطهری، چاپ اول، 1387ش.
5 - نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، ایران، قم، مؤسسه دار هجرت، چاپ ششم، 1378ش.

مقالات مرتبط

آثار معنوی روزه

يکشنبه، 18 مرداد 1388

آثار و فواید روزه

يکشنبه، 31 ارديبهشت 1391

فلسفه روزه داری

يکشنبه، 25 اسفند 1387
ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
جمعه، 20 ارديبهشت 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 287
موارد بیشتر برای شما
اى به معراج رفتگان!
اى به معراج رفتگان!

اى به معراج رفتگان!

از حرکت در راه خدا خسته و سست نشوید
از حرکت در راه خدا خسته و سست نشوید

از حرکت در راه خدا خسته و سست نشوید

جوشش معنوی حسین بن علی تاریخ را هدایت کرد
جوشش معنوی حسین بن علی تاریخ را هدایت کرد

جوشش معنوی حسین بن علی تاریخ را هدایت کرد

مسائل جزیى، مسائل شخصى و مسائل مادّى، مسائل درجه‏ ى دو هستند
مسائل جزیى، مسائل شخصى و مسائل مادّى، مسائل درجه‏ ى دو هستند

مسائل جزیى، مسائل شخصى و مسائل مادّى، مسائل درجه‏ ى دو هستند

تقویم صورتی چرک

تقویم صورتی چرک

سیره شخصی امام علی (ع) در ماه رمضان (بخش اول)
سیره شخصی امام علی (ع) در ماه رمضان (بخش اول)

سیره شخصی امام علی (ع) در ماه رمضان (بخش اول)

ان شاء الله یک قصّه می گویم
ان شاء الله یک قصّه می گویم

ان شاء الله یک قصّه می گویم

ان شاء الله
ان شاء الله

ان شاء الله

راهکارهایی برای افزایش تمرکز (بخش اول)
راهکارهایی برای افزایش تمرکز (بخش اول)

راهکارهایی برای افزایش تمرکز (بخش اول)

شیرین تر از لبخند
شیرین تر از لبخند

شیرین تر از لبخند

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت اول)
جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت اول)

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت اول)

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت دوم)
جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت دوم)

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت دوم)

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت سوم)
جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت سوم)

جنسیت فرزند را انتخاب کنید (قسمت سوم)

زایمان آسان

زایمان آسان

نقش ماءالشعیر دوران شیردهی
نقش ماءالشعیر دوران شیردهی

نقش ماءالشعیر دوران شیردهی

نقش کلسیم در دوران بارداری
نقش کلسیم در دوران بارداری

نقش کلسیم در دوران بارداری

آقای خوب ما
آقای خوب ما

آقای خوب ما

راهکارهایی برای کنترل کودک سرزنده (بخش دوم)
راهکارهایی برای کنترل کودک سرزنده (بخش دوم)

راهکارهایی برای کنترل کودک سرزنده (بخش دوم)

راهکارهایی برای کنترل کودک سرزنده (بخش اول)

راهکارهایی برای کنترل کودک سرزنده (بخش اول)

لبخند مهتاب
لبخند مهتاب

لبخند مهتاب

میهمان نور
میهمان نور

میهمان نور