0

ابن تیمیه احیا کننده آرا و عقاید احمد بن حنبل

ابن تیمیه و طرفداران‌ وی

روشهای عقلانی برای فهم عقاید ضرورت دارد معنای این سخن آن است که سلف، عقاید را درست درک نکرده و ادله آن را به طور کامل نفهمیده اند.
ابن تیمیه و طرفداران‌ وی
ابن تیمیه احیاکننده آرا و عقاید احمد بن حنبل است و در این راه بسیار تلاش و کوشش کرد. ابن تیمیه و طرفداران وی، با عنوان سلفیه شهرت یافته اند. به این معنا که آنها در همان مسیر صحابه و تابعان قرار گرفته یعنی عقاید را جز از کتاب و سنت دریافت نمی کنند. آنها اساس عقیده و استدلالی را که عقاید بر آن پایه گذاری شده، از قرآن أخذ می نمایند و دانشمندان را از اندیشه در ادله قرآن باز می دارند. ابن تیمیه که روش سلفیه را سامان داده است، روش های عالمان را در فهم عقاید اسلامی به چهار قسم می کند:
 
قسم اول: فلاسفه که معتقدند قرآن کریم به روش خطابی و با مقدمههای اقناعی که توده مردم را قانع می سازد نازل شده است. آنان خود را اجل برهان و یقین دانسته و طریق رسیدن به عقاید را نیز در برهان و یقین منحصر کرده اند.
 
قسم دوم: متکلمان یعنی معتزله که قضایای عقلی را بر تأمل در آیات قرآن مقدم می دارند. بدین ترتیب آنان از هرگونه استدلال بهره جسته اند، ولی رأى عقلی را بر دلیل قرآنی مقدم می دانند. در نتیجه بر اساس اقتضای عقل، آن را تأویل می کنند؛ هرچند از محدوده عقاید قرآن کریم بیرون نمی روند.
 
قسم سوم: گروهی از عالمان که در عقاید قرآن کریم تأمل کرده بدان ایمان می آورند و در استدلالهای آن نظر کرده و از آن بهره می گیرند، اما نه به عنوان ادله ای که راهنما و توجیه گر عقل باشد تا از میان آن مقدمات استدلال را بجویند. بلکه به عنوان آیاتی خبر دهنده که ایمان به محتوای آن واجب است، بدون آنکه مضمون آن آیات، مقدمه استدلالهای عقلی قرار گیرد. چنین بر می آید که او «ماتریدیه» را از این قسم قرار میدهد. زیرا آنان نیز از عقل برای استدلال بر عقاید قرآن کریم کمک می گیرند.
 
قسم چهارم: گروهی که به قرآن کریم (عقاید و ادله آن) ایمان دارند؛ ولی در کنار ادله قرآنی، از ادله عقلی نیز کمک می گیرند و ظاهرمقصود او از این گروه، اشاعره است. در پی این تقسیم بندی ابن تیمیه تأکید کرده است که روش سلف، راهی غیر از این چهار روش بوده است. زیرا عقاید و ادله آن (از دیدگاه سلف) جز از متون دینی به دست نمی آید. بنابراین سلفیه به عقل ایمان ندارند. گروهی که به قرآن کریم (عقاید و ادله آن) ایمان دارند؛ ولی در کنار ادله قرآنی، از ادله عقلی نیز کمک می گیرند و ظاهر مقصود او از این گروه، اشاعره است. در پی این تقسیم بندی ابن تیمیه تأکید کرده است که روش سلف، راهی غیر از این چهار روش بوده است.چون آن را گمراه کننده می دانند. اما به نص (شرعی) و به ادله ای که نص به آن اشاره دارد ایمان دارند؛ زیرا نص شرعی وحیی است که بر پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) نازل شده است. آنان تأکید می کنند که این روش های عقلی، بعدها در اسلام ایجاد شده و به یقین در زمان صحابه و تابعان شناخته شده نبوده است.
 
پس اگر بگوییم روشهای عقلانی برای فهم عقاید ضرورت دارد معنای این سخن آن است که سلف، عقاید را درست درک نکرده و ادله آن را به طور کامل نفهمیده اند. ابن تیمیه در این باره می گوید: می گویند رسول خدا و اصحابش معنای آیاتی را که بر او نازل می شده نمی فهمیدند. لازمه این سخن آن است که او معنای سخن خود را از احادیث درباره صفات خدا نمی فهمیده. بلکه سخنی می گفته که خود نمی دانسته است. ابن تیمیه آیات قرآن را به معنای ظاهری تفسیر می کند و صفات الهی را از همانندی با موجودات حادث و مخلوق مبرا می دارد و در خصوص چگونگی و ویژگی صفات، راه تفویض را پیشه کرده، علمش را به خدا وا می گذارد. وی اعتقاد دارد که اصحاب پیامبر، معانی آیات متشابهی را که خداوند در آنها به داشتن دست و پا و صورت و استیلا و فرود آمدن و غیر آن وصف شده است می دانسته و بر معانی ظاهری آن حمل می کرده اند و سعی بر شناختن حقیقت، نه و چگونگی آن نداشتند.
 

ابن تیمیه و تجسیم

به گفته ابن تیمیه: «و لیس فی کتاب الله و لا سنة رسوله و لا قول احد من سلف الامة و ائمتها انه لیس بجسم و ان صفاته لیست اجساما و اعراضا. فنفی المعانی الثابته بالشرع والعقل بنفی الفاظ لم ینف معناها شرع و لا عقل، جهل و ضلال». در کتاب خدا و سنت رسول اکرم  (صلی الله علیه وآله وسلم) و همچنین در گفتار سلف امت (صحابه) و پیشوایان دینی نیامده که خداوند جسم نیست و صفات او از جسمانیت و عرض بودن منزه است. انکار یک معنایی که شرع و عقل آن را نفی نکرده، یک نوع نادانی و گمراهی است. (1)
 
وی در جای دیگر می گوید: «قاسم المشبهة لیس له ذکر بذم فی الکتاب و السنة و لاکلام احده من الصحابه و التابعین». در قرآن و روایات، مذمتی از مشبهه به میان نیامده و سخنی هم از صحابه و تابعین در این باره نقل نشده است. (2)
 
نکته قابل تأمل این که مشبهه در ضعف و سستی آراء به جایی رسیدند که شهرستانی بعد از نقل خرافات آنها می نویسد: «و زادوا فی الاخبار اکاذیب و صفوها و نسبوها الی النبی (صلی الله علیه و آْله وسلم) و اکثرها مقتبسه من الیهود فان التشبیه فیهم طباع». و مشبهه احادیث دروغین ساخته و به پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) ا نسبت داده اند و اکثر این روایات ساختگی، برگرفته از یهود است. زیرا تشبیه اساس آیین یهود است.(3)
 
به گفته ابن تیمیه: «و أن الله عزوجل یضحک و یعجب و یتجلی لعباده یوم القیامه ضاحکا». خداوند می خندد و تعجب می کند و روز قیامت در حال خنده بر بندگان خود تجلی می نماید.(4)
 
وی درباره نزول خداوند می گوید: «فمن انکر النزول او تأول وهو مبتدع ضال». هر کس فرود آمدن خدا را به آسمان دنیا انکار یا توجیه کند بدعت گذار و گمراه است.(5)
 
ابن بطوطه در سفرنامه خود می نویسد: ابن تیمیه در مسجد جامع دمشق که من حضور داشتم بر بالای منبر گفت: «ان الله ینزل الى السماء الدنیا کنزولی هذا» خداوند به آسمان دنیا فرود می آید همچنان که من از پله های این منبر فرود می آیم. سپس یک پله پایین آمد. ابن الزهراء از فقهای مالکی اعتراض کرد و اظهارات وی را به اطلاع ملک ناصر رساند. وی دستور داد تا او را زندانی کردند و در زندان از دنیا رفت.(6)
 
ابن تیمیه می گوید: «و لو قدشاء لاستقر على ظهر بعوضه فاستقلت به بقدره و لطف ربوبیته فکیف على عرش عظیم؟ اگر خداوند بخواهد با قدرت خویش می تواند بر پشت یک پشه هم قرار گیرد، پس چگونه نتواند بر روی عرش استقرار یابد»(7)
 
پی‌نوشت:
۱. ابن تیمیه، التأسیس فی رد اساس التقدیس، محقق: موسی بن سلیمان الدرویش، ج ۱، ص ۱۰۱.
٢. ابن تیمیه، بیان تلبیس الجهمیه فی تأسیس بدعهم الکلامیه، ج ۱، ص ۱۰۹ ٣.
3. الملل و النحل، ج ۱، ص۱۵۳.
۴. ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، محقق: عامر الجزار، ج ۵، ص ۶۱
5. ابن تیمیه، مجموعه الفتاوی، محقق: عامر الجزار، ج ۵، ص ۶۱
6. محمد بن عبد الله ابن بطوطه، رحله ابن بطوطه، ص۱۱۳ ٣.
7. التأسیس فی رد اساس التقدیس، ج ۱، ص ۵۶۸.
 
منبع: تفکرعقلی در کتاب و سنت، حمیدرضا رضانیا، چاپ دوم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، قم 1393
مقالات مرتبط

نقش انسان در ایجاد معرفت

جمعه، 13 ارديبهشت 1398

سیر عقلانی ذهن افراد

يکشنبه، 8 ارديبهشت 1398

انتقاد یا ارزیابی افکار و عقاید

يکشنبه، 8 ارديبهشت 1398

فرق علم حضوری با علم حصولی

شنبه، 10 مرداد 1394
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
دوشنبه، 13 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 82
پدیدآورنده: سهیلا قصیل زاده
موارد بیشتر برای شما
تمکین در برابر همسر
تمکین در برابر همسر

تمکین در برابر همسر

شب آخر
شب آخر

شب آخر

باوفا باشیم و بدقولی نکنیم
باوفا باشیم و بدقولی نکنیم

باوفا باشیم و بدقولی نکنیم

نکاتی پیرامون ازدواج موفق
نکاتی پیرامون ازدواج موفق

نکاتی پیرامون ازدواج موفق

چگونه در امتحانات پایان سال موفق شویم؟

چگونه در امتحانات پایان سال موفق شویم؟

۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد
۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد

۲۵ خوراکی که استخوان‌های بدن را قوی می‌سازد

درباره خمس چه می دانید؟
درباره خمس چه می دانید؟

درباره خمس چه می دانید؟

۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد
۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد

۱۱ خوراکی که خستگی بدن را کاهش می‌دهد

نکوهش قرض در روایات
نکوهش قرض در روایات

نکوهش قرض در روایات

خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی
خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی

خواص گلاب برای سلامتی و زیبایی

۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون
۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون

۱۱ خاصیت دارویی روغن زیتون

خواص روغن کنجد برای سلامتی
خواص روغن کنجد برای سلامتی

خواص روغن کنجد برای سلامتی

خواص روغن بنفشه برای سلامتی
خواص روغن بنفشه برای سلامتی

خواص روغن بنفشه برای سلامتی

۱۰ فایده باورنکردنی آناناس برای سلامتی

۱۰ فایده باورنکردنی آناناس برای سلامتی

نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد
نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد

نکات مهم به هنگام سوراخ کردن گوش نوزاد

۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن
۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن

۱۰ خاصیت باورنکردنی برنج برای سلامت بدن

علت ناله نوزاد در خواب چیست؟
علت ناله نوزاد در خواب چیست؟

علت ناله نوزاد در خواب چیست؟

۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی
۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی

۱۰ خاصیت اثبات شده ماهی برای سلامتی

علائم و درمان عفونت گوش نوزادان

علائم و درمان عفونت گوش نوزادان

۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی
۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی

۹ خاصیت دارویی و فوق‌العاده ازگیل برای سلامتی

همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب
همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب

همه چیز درباره کف کردن دهان نوزاد در خواب