0
ویژه نامه ها
مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

مولودی‌های ولادت امام رضا علیه السلام

پنجشنبه، 20 تير 1398
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398

کلمه واحد بر خداوند اطلاق نمی گردد

حق تعالی واحد نیست

واجب الوجود با هیچ چیزی در ماهیت آن چیز مشارک نیست. زیرا هر ماهیتی که برای ما سوای اوست مقتضی امکان وجود است و اما وجود نه عین ماهیت چیزی است و نه جزء ماهیت آن چیز. مقصودم این است که چیزهایی که دارای ماهیت‌اند وجود داخل در مفهوم آنها نیست، بلکه عارض آنهاست.
حق تعالی واحد نیست
واژه واحد بر خداوند اطلاق نمی گردد، این است که حضرتش جل وعلا را از باب تشبیه، یکی از موجودات ماهوی عالم امکان به حساب آوریم: «و قول القائل هو واحد من الناس یرید به النوع من الجنس فهذا ما لایجوز علیه لانه تشبیة و جل ربنا عن ذلک و تعالی». حال یا نوعی از انواع (طبق تقسیمات منطقی) یا جنسی از اجناس یا فصلی از فصول یا عرضی از اعراض یا جوهری از جواهر. زیرا خداوند، مافوق مقوله است و برای آن حضرت اصلا ماهیت به معنای مایقال فی جواب ما هو نیست؛ چون داشتن ماهیت به معنای محدود بودن است و خداوند واجب الوجود است.
 
شیخ الرئیس در این باب می فرماید: «واجب الوجود لایشارک شیئا من الاشیاء فی ماهیة ذلک الشیء؛ لان کل ماهیة لما سواه مقتضیه لامکان الوجود و اما الوجود فلیس بماهیة لشیء ولا جزء من ماهیة شئ. اعنی الاشیاء التی لها ماهیة لایدخل الوجود فی مفهومها؛ بل هو طارئ علیها. فواجب الوجود لایشارک شیئا من الأشیاء فی معنی جنسی و لا نوعی. فلایحتاج اذن الی آن ینفصل (واجب الوجود) عنها بمعنی فصلی او عرضی بل هو (واجب الوجود) منفصل بذاته(1)
 
ترجمه: واجب الوجود با هیچ چیزی در ماهیت آن چیز مشارک نیست. زیرا هر ماهیتی که برای ماسوای اوست مقتضی امکان وجود است و اما وجود نه عین ماهیت چیزی است و نه جزء ماهیت آن چیز. مقصودم این است که چیزهایی که دارای ماهیت اند وجود داخل در مفهوم آنها نیست، بلکه عارض آنهاست. بنابراین واجب الوجود با هیچ یک از اشیاء در معنای جنسی و نوعی مشارک نیست. از این رو نیاز ندارد که به معنای فصلی یا عرضی از آنها تمایز پیدا کند؛ بلکه او به ذات خویش تمایز دارد. (پس ذات او حد ندارد چرا که جنس و فصل ندارد).
 
فقول القائل هو عز و جل واحد یعنی لیس له فی الأشیاء شبه کذلک ربنا». برای خداوند نه مثلی است و نه شبیهی. چرا که مکانت و منزلت رفیع حضرت حق، مثل بردار نیست». خداوند در سوره توحید می فرماید: «ولم ی ن له کفوا أحد»(2). و برای او هیچ گاه شبیه و مانندی نیست». و در سوره شوری می فرماید: «لی کمثله شی»(3) و هیچ چیز مانند او نیست. «الشبه» به معنای مانند، مثل و شبیه و جمع آن اشباه است.
 
«تشابه الشیئان»: آشبه کل منهما الآخر حتی التبسا وفی التنزیل العزیز «ان البقر تشابه علینا» (4)ابوهلال عسگری در تفاوت مثل و مثال می گوید: «مثل آن چیزی است که در تمام حقیقت، با اصل مشارک است و لذاست که نفی مثل از خدا شده است: ولیس گیله شیء. ولی مثال در برخی از اعراض مشارک است و نه در تمام چیزها؛ مثلا انسان مصور در تصویر و یا روی دیوار، مثالی است برای انسان طبیعی؛ زیرا با انسان واقعی مشاری است در مقدار و جهت و دیگر چیزها و نه در تمام چیزها».(5)
 
«المثل به معنای الشبه و النظیر. تماثل الشیئان: تشابها. مائل الشئ: شابهه و یقال ماثل فلانا بفلان: شبهه به و لاتکون المماثلة الا بین المتفقین. تقول: نحوه کنحوه و لونه کلون».(6)
 
به فرموده امام علی  (علیه السلام) عطیة: «کذب العادلون بک إذ شهوک بأصنامهم».(7) دروغ گفتند مشرکان که تو را با بت های خود همانند پنداشتند.واجب الوجود با هیچ چیزی در ماهیت آن چیز مشارک نیست. زیرا هر ماهیتی که برای ماسوای اوست مقتضی امکان وجود است و اما وجود نه عین ماهیت چیزی است و نه جزء ماهیت آن چیز. مقصودم این است که چیزهایی که دارای ماهیت اند وجود داخل در مفهوم آنها نیست، بلکه عارض آنهاست.همچنین به فرموده ایشان: «ما وحده من کیفه و لا حقیقته أصاب من مثله ولا عنی من شبهه و لا صمده من أشار إلیه و توهمه»(8). کسی که کیفیتی برای خدا قائل شد، یگانگی او را انکار کرده است و آن کس که همانندی برای او قرار داد، به حقیقت او نرسیده است. کسی که خدا را به چیزی تشبیه کرد، به مقصد نرسید و آن کس که به او اشاره کند یا در وهم آورد خدا را بی نیاز ندانسته است. حضرت على علیه السلام همچنین در جایی دیگر می فرمایند: «لم تبلغه العقول بتحدید فیکون مشبها».. عقل ها نمی توانند برای او حدی تعیین نمایند تا همانندی داشته باشد.
 

نکات

1. واژه کذب در روایت امام مالک کذب تکوینی است؛ یعنی نظام هستی چنین سخنی را پذیرا نیست و به معنای عدم مطابقت با حق است.
 
۲. بین کیفیت داشتن و شریک داشتن تناسب است. چون وجودی که برای از مقولات ماهوی است، نه کیفیت دارد و نه شریک، بلکه واجب است و لاشریک.
 
٣. وجود حضرت حق مرسل و وحدت او حقه حقیقیه است.
 
۴. تشبیه خداوند به چیزی و همانندی برای حضرتش، عدم وصول به حقیقت و عقیدهای باطل و پوچ و انحراف از مسیر درست است؛ در مقابل، اعتقاد به وحدانیت خداوند، اعتقاد حق و صراط مستقیم است.
 
۵. آن وقت همانندی فرض می شود که محدودیت و حد و مرز و تفاد برای خداوند مطرح شود. تا جایگاهی برای شریک (معاذالله) در نظر گرفته شود و لکن با ابطال حد و مرز و نفاد برای خداوند، به خاطر وجوب وجودش، دیگر شریک و همانند برای حضرتش توهم نمی شود.
 
۶. کارکرد عقل، تحدید اشیاء است و شیء بدون حد در عرصه فهم عقلی واقع نمی شود. این است که جناب صدرا در نظر نهایی ماهیت را قالب ذهنی اشیاء می داند. از این رو حد و ماهیت لازمه اندیشه عقلی است ولو اینکه عقل، کلیات را درک می کند، اما کلیات همراه با حد ماهوی را. از این رو عقل از درک حاق وجود عاجز است.
 
پی‌نوشت‌ها:
 1. شیخ الرئیس، اشارات و التنبیهات، همراه با شرح خواجه طوسی و الجزء الثالث النمط الرابع، فصل ۲۴، ص ۶۱.
۲. توحید، آیه ۴.
٣. شوری، آیه ۱۱.
4. ابراهیم انیس و دیگران، المعجم الوسیط.
5. ابوهلال عسکری، الفروق فی اللغة ج ۱، ترجمه تعلیق و تصحیح محمدعلوی مقدم - ابراهیم الدسوقی شتا، ص۱۳۹
6. المعجم الوسیط.
7. نهج البلاغه، خطبه ۹۱
8. همان، خطبه ۱۸۶
 
منبع: تفکرعقلی در کتاب و سنت، حمیدرضا رضانیا، چاپ دوم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، قم 1393
مقالات مرتبط

آراء استاد جوادی آملی درباره عقل

يکشنبه، 5 خرداد 1398

مراتب عقل نظری

يکشنبه، 5 خرداد 1398

حکمت متعالیه

يکشنبه، 5 خرداد 1398

تعقل و تفکر در قرآن کریم

چهارشنبه، 8 خرداد 1398
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
سه‌شنبه، 28 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 194
موارد بیشتر برای شما
معیار ایمان در انتخاب همسر
معیار ایمان در انتخاب همسر

معیار ایمان در انتخاب همسر

عجیب ترین اورژانس دنیا
عجیب ترین اورژانس دنیا

عجیب ترین اورژانس دنیا

دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد
دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد

دستمزد سال ۹۸ فقط ۴۰ درصد هزینه زندگی کارگر را پوشش می‌دهد

پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟
پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟

پایان عصر آمانو؛ چه کسی مدیرکل آژانس انرژی اتمی می‌شود؟

راهکارهایی جهت کاهش درد زایمان

راهکارهایی جهت کاهش درد زایمان

عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!
عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!

عربستان در شیب تند بی بند و باری؛ شاهزاده سعودی: به زودی شراب هم حلال می‌شود!

بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟
بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟

بازطراحی راکتور آب سنگین اراک چگونه انجام می‌شود؟

دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه
دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه

دیدار نایب رئیس دفتر سیاسی حماس و هیئت همراه

هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید
هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید

هر آنچه که باید درباره جنین بریچ بدانید

قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ
قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ

قهرمانی آسیایی دختران و پسران تکواندو کار ایرانی با کسب ۱۷ مدال رنگارنگ

درمان بی تابی کودکان
درمان بی تابی کودکان

درمان بی تابی کودکان

اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی
اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی

اعلام فساد امیدآفرین نیست؛ اقدام علیه آن امیدآفرین است/رد پای برخی صاحبان قدرت و ثروت در موضوع اراضی ملی و منابع طبیعی

جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند
جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند

جرمی هانت: اروپا یک نیروی دریایی برای حفاظت از کشتی‌ها ایجاد می‌کند/انگلیس قادر نیست تک تک کشتی‌ها را اسکورت کند

واکنش جالب پدر امام جمعه تبریز به حکم رهبرانقلاب برای پسرش

واکنش جالب پدر امام جمعه تبریز به حکم رهبرانقلاب برای پسرش

چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید
چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

چهارمین قسمت از مرحله نیمه نهایی عصر جدید

همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری
همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری

همه چیز درباره پرخوری و کنترل آن در بارداری

عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک
عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک

عصر جدید (4-3) | فاطمه عبادی ؛ نقاشی با خاک

عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای
عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای

عصر جدید (4-3) | زهرا بیرامی ؛ دختر ژله ای

عصر جدید (4-3) | گروه پیرامید ؛ ژیمناستیک

عصر جدید (4-3) | گروه پیرامید ؛ ژیمناستیک

جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند
جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند

جلسه وزرای سابق نفت با زنگنه/تجربه تحریم‌های گذشته نفتی می‌تواند به ما کمک کند

تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46
تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46

تفسیر سوره زمر/ قرائتی: آیه 45-46