0
ویژه نامه ها

جهان بینی تیلهارد

در جهان بینی تیلهارد، انسانها نیز هنوز به کمال نرسیده اند. آنها در حال به وجود آمدن اند. انسان شدن، روند پیدایش و تکامل بشرهنوز کامل نشده است. این روند ما را به سوی پیدایش و تکامل مسیحیت می کشاند و تکامل مسیحیت ما را سرانجام به کمال نهایی آن می رساند.
جهان بینی تیلهارد
فهرست آثار تیلهارد که کوئنوت تهیه کرده است شامل ۳۸۰ عنوان است. تیلهارد تنها به انتشار رساله‌های کاملا علمی‌اش کامیاب شد و در تمام مدت عمرش انتشار حتی یکی از آثار عمده ی خود را به چشم ندید. آثار عمدهی او توسط کمیتهای بین المللی منتشر شدند چرا که تیلهارد حق چاپ آنها را به جای یک مؤسسه برای یکی از همکارانش به ارث گذاشته بود.
 
با وجود این، در ۶ دسامبر ۱۹۵۷ یعنی دو سال پس از مرگ تیلهارد، جامعه راهبان و مومنان اکنون: مجمع آموزه‌های ایمان فرمانی صادر کرد که طبق آن باید آثار تلیهارد از کتابخانه‌ها جمع آوری می شدند و فروش آنها در کتابفروشی های کاتولیک و ترجمه ی آنها به سایر زبانها ممنوع می شد. رومیان باستان این کار را نفرین محو یادبود می نامیدند. یعنی حذف نام یک شخص از اسناد و به این طریق بیرون راندن او از حافظه ها. تنها پس از تشکیل شورای دوم واتیکان بود که آثار تیلهارد در کلیسای کاتولیک و الهیات به رسمیت شناخته شدند. اما هیچ پاپی نام او را به زبان نیاورد. مقامات کلیسا هنوز از تیلهارد به خاطر آثارش در باب صلح و آشتی سپاسگزاری نکرده اند. حتی شورای دوم واتیکان هم نتوانست اعادهی حیثیتی صریح برای او یا گالیله تصویب کند و اذعان کند که کلیسا در محکوم کردن، آزار رساندن و لکه دار کردن نام این دو به خطا رفته است.
 
بنابراین سرگذشت رنج هایی که این متفکر الهیدان از سر گذراند، همچنان مدرکی است بی شرمانه دال بر تهیدستی روحی که خود را در آزار رقیبان نشان می داد و هنوز هم به هیچ وجه از نظام کلیسای رم رخت بربسته است. این مسئله در برخی موارد بی شباهت با نظام شوروی سابق نیست (تفکر ساخاروف) اما نه «الهی‌دان سیاسی» جی. بی. متز و نه فیلسوف انتقادی ژوزف هابرماس جرأت سخن گفتن با ژوزف راتزینگر، مدیر مجمع آموزهی ایمان دربارهی این پدیده ی عمیقا غیر مسیحی در انظار عمومی را نداشتند. (جدی ترین نمونه ی اخیر این امر، عزل سردبیر روزنامه یسوعی و معتبر «آمریکا» توماس ریس است).وایتهد در اصل می خواهد خدا را به مثابه خدای پویشور بفهمد. او نه تنها از صیرورت خداوند دفاع می کند، بلکه در پی توجیه عقلانی آن نیز هست. به این ترتیب او ذات خداوند را دو قطبی میداند: یک «ذات اولیه» که مفهومی و آرمانی است و یک «ذات تبعی» که فیزیکی و واقعی است. در «نهایت» خداوند «تحقق واقعی جهان در اتحاد با ذات خودش» است.آلفرد نورث وایتهد (۱۹۴۷-۱۸۶۱) ریاضی دان، منطقی و فیلسوف بزرگ در کمبریج به همراهی شاگردش برتراند راسل، اثر به یادماندنی «اصول ریاضیات» را منتشر کرد. سپس به معرفت شناسی بازگشت و سرانجام به عنوان استاد دانشگاه هاروارد خطوط کلی یک نظام جامع مابعدالطبیعی ، یک فلسفهی پویشی را ترسیم کرد.
 
وایتهد که مانند تیلهارد دوچاردن قویة تحت تأثیر فلسفه ی هگل بود، به این نکته پی برد که کل طبیعت به مثابه پویشی عظیم است که در آن بی نهایت واحدهای بسیار کوچک و نه «اشیاء» بلکه زنجیرهی «وقایع» یا همان طور که بعدا گفت: «رویدادهای واقعی» - با یکدیگر ارتباطی فعال دارند و در بی نهایت پویش های بسیار کوچک که در آن به وجود می آیند با هم رشد کنند (نوعی وحدت ادراکها). او به روشی کاملا جدید ما را از پویایی طبیعت آگاه می کند. ما در کنار او می توانیم واقعیت زمان (نظریه‌ی نسبیت)، امکان شاخصه ی کاملا جدید و کاملا متفاوت پویائی انسانیت به نحو عام را جدی بگیریم. اما برخلاف تیلهارد که این پویایی طبیعت را به شکل مجموعه ی مراحلی متفاوت و در تکاملی روزافزون و مستمر در مسیری «رو به بالا» می دید، وایتهد آن را به شکل یک حیات جاری می دید که در هر شکلی می توانست ادامه پیدا کند. این یک پویندگی بدون هدف است. در این حرکت خلاق و رو به جلو شکی نیست اما برای همیشه خط پایانی نخواهد داشت.
 
نظام فلسفی پیچیده‌ی وایتهد در اثر عمده‌ی او «پویش و واقعیت» شرح داده شده است. او روی ۴۵ مقوله به روشی بسیار دلخواه کار کرد: ۸ مقوله دربارهی وجود، ۹ مقوله دربارهی تکالیف، ۲۷ مقوله در تبیین و یک مقوله واپسین. او با این کار، کاربرد شناخت های متعدد از ریاضیات و فیزیک و فلسفه ی یونان و مدرن را تحت تأثیر قرار داد.
 
با وجود این، نقد ما بر وایتهد این است که او اختلاف اساسی بین هیچ کدام از انواع مختلف موجودات در جهان را نمی پذیرد- چه ارگانیک و چه غیرارگانیک، خواه جسم، خواه روح- اما شخصیت کاملا یکسان برای هر کدام از موجودات قائل است. بنابراین او می تواند اصطلاحات فیزیولوژیکی از قبیل احساس کردن را به کار ببرد و همچنین آنها را برای شرح پویش های زیست شناختی و در واقع پویش های فیزیکی عمومیت دهد. به این ترتیب در نظام او حتی سنگ ها هم می توانند احساس کنند. او قصد ندارد با این کار از نوعی «همه روانی» یا «روح بخشی به همه چیز» دفاع کند. با وجود این، آیا آنچه گفته شد به این معناست که تمام تجارب مختلف - فیزیولوژیکی، روان شناختی، اخلاقی، زیبایی شناختی و مذهبی - بروز و ظهور همان اصول بنیادین هستند؟ یعنی آیا همه چیز از پروتونها گرفته تا اشخاص، زنجیره ای از وقایع بدون اختلاف های اساسی هستند که اختلاف آنها از لحاظ درجه و مرتبه ی برخورداری از آگاهی و شعور است؟
 
وایتهد قصد ندارد که در نهایت مفهوم خدا را برای امروزیان در «عقلانی سازی متافیزیکی» قابل فهم کند. او حقیقتا هم از مفهوم نظم غیرشخص وار (حلول مطلق) که مختص آسیای شرقی است و هم از مفهوم خدا به عنوان یک وجود شخص وار (تنزیه مطلق) که مربوط به نژاد سامی است و همچنین از مفهوم جهان به مثابه مرحله ای از وجود خداوند یگانه انگاری مطلق) که مفهومی وحدت وجودی است، ناراضی بود. به علاوه هر سه مفهوم نزد مسیحیت نیز مطرودند.
 
وایتهد در اصل می خواهد خدا را به مثابه خدای پویشور بفهمد. او نه تنها از صیرورت خداوند دفاع می کند، بلکه در پی توجیه عقلانی آن نیز هست. به این ترتیب او ذات خداوند را دو قطبی میداند: یک «ذات اولیه» که مفهومی و آرمانی است و یک «ذات تبعی» که فیزیکی و واقعی است. در «نهایت» خداوند «تحقق واقعی جهان در اتحاد با ذات خودش» است.
 
منبع: علم و دین، هانس کوک، ترجمه رضا یعقوبی، چاپ اول، نشر تمدن علمی، تهران 1395
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟
چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟

چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی
کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا
کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا

آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟
آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟

آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟

از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور
از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور

از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور

پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد
پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد

پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد

آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟
آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟

آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟

‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟
‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟

‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟

آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟
آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟

آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟

باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان
باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان

باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان

پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو
پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو

پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو

کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم
کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم

کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم

انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه
انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه

انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه

وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی
وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی

وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی

انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت
انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت

انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت

کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی
کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی

کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی

مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم
مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم

مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم

ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت
ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت

ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت

کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند
کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند

کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند

از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!
از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!

از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!

نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)
نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)

نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)