ویژه نامه ها
سردار آسمانی

سردار آسمانی

شنبه، 14 دی 1398
ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

دوشنبه، 27 آبان 1398

حسن و قبح عقلی

با توجه به حسن و قبح ذاتی افعال، کار فی حدذاته زیباست و روح انسانی به تبع کارش زیبا می شود؛ ولی اگر اخلاق و آداب اسلامی را برای پرورش روح بدانیم، خود روح زیبا می شود.
حسن و قبح عقلی
متکلمان اسلامی (البته شیعی و معتزلی، نه اشعری) و فقهای اسلامی ( شیعی و سنی وابسته به کلام معتزلی) به حسن و قبح عقلی معتقدند؛ یعنی برخی از کارها فی حد ذاته» زیبا یا ذات زشت هستند و تنها با عقل (نه حس) قابل درک اند. این نوشتار در پی یافتن تعریفی کاملا لفظی برای زیبایی و زشتی یا خوب و بد، یا معادل‌های آن نیست (اگرچه جا دارد پژوهشگران بدان توجه کنند)؛ یعنی نمی خواهد واژگانی را که می توانند جانشین و بدیل واژه زیبا و زشت شوند، بازشناسد؛ زیرا چه زیبایی و زشتی را به خوبی و بدی (حسن و قبح) برگردانیم یا فراتر از آن به شمار آوریم، در پی تدبیری هستیم که زیبایی، همه مراتب حسی و غیرحسی را در بر گیرد. به عبارت دیگر، بیشتر در پی تحلیلی پدیدارشناسانه از واژه زیبایی و خوب هستیم، نه تحلیلی زبان شناسانه. طبیعی است همانند نظریه پردازان زیبایی شناسی که مکاتب گوناگونی برای آن معتقدند، هریک از مکاتب اخلاقی، تعریف و تبیین خاصی از خوبی و بدی داشته باشند. می توان گفت به تعداد مکاتب اخلاقی متنوعی که در طول تاریخ فکری بشر به وجود آمده است، دیدگاههای گوناگونی درباره مفهوم خوب و بد وجود دارد.
 
در حوزه چیستی و به عبارتی تعریف زیبایی، نظرها گوناگون است. برخی به تعریف آن پرداخته اند؛ عدهای آن را تعریف ناپذیر می دانند؛ و بعضی نیز بدون توجه به این مسئله، به محورهای دیگر موضوع اشاره کرده اند تا از چالش ها و اعتراض های راجع به تعریف دور بمانند. در این نگاشته، پیش از به دست آوردن نظر نگارنده، ابتدا به دیدگاههای اندیشمندان ایرانی و سپس غربی می پردازیم.
 
الف- دیدگاه اندیشمندان ایرانی در میان اندیشمندان کشورمان، ممکن است افرادی درباره زیبایی سخن گفته باشند، ولی در اینجا تنها به اندیشه های کسانی می پردازیم که به طور مستقیم درباره زیبایی (نه زیبایی در قالب فلسفه و هنر) نگاشته یا گفتاری دارند.
 
شهید مطهری: ایشان بر این باور است که زیبایی را نمی توان تعریف کرد. از این رو، در پاسخ به «زیبایی چیست؟» می گوید: «این سؤالی است که هنوز احدی به آن جواب نداده است. به عقیده بعضی، نه تنها کسی جواب آن را درک نکرده، بلکه این سؤال، جواب ندارد؛ به اعتبار اینکه در میان حقایق عالم، عالی ترین حقایق، حقایقی است که درباره آنها چیستی گفتن صحیح نیست». اساسا وی زیبایی را مانند برخی چیزها، از مقوله «یما یدرک» و «لا یوصف» می داند؛ یعنی درک می شود، ولی توصیف شدنی نیست. بر این اساس، تعریف افلاطون از زیبایی را که گفته است «زیبایی، هماهنگی میان اجزاست با کل» تعریفی درست نمی داند؛ زیرا هماهنگی و تناسب، یعنی، داشتن یک نسبت خاص میان کل و جزء، که در زیبایی نمی توان این نسبت را بیان کرد. کنه و ماهیت زیبایی برای انسان ناشناخته است، ولی وجود دارد؛ چنان که نیروی برق را نمی توان تعریف کرد، ولی هست. وی در جای دیگر به صراحت می نویسد: «اساسأ زیبایی درک کردنی است، نه وصف کردنی» با این حال متفکر شهید، با استناد به نظر افلاطون، به حسن و قبح ذاتی افعال توجه می کند و از انسانی که مزین به زیبایی معنوی است، چهرهای جذاب می سازد؛ زیرا معیارهایی چون تناسب، توازن و تعادل را برای زیبایی اش در نظر می گیرد:
 
با توجه به حسن و قبح ذاتی افعال، کار فی حدذاته زیباست و روح انسانی به تبع کارش زیبا می شود؛ ولی اگر اخلاق و آداب اسلامی را برای پرورش روح بدانیم، خود روح زیبا می شود. اگر کار هم زیباست، به تبع روح زیباست. شهید مطهری این نظر را به افلاطون نسبت می دهد و اضافه می کند که افلاطون، پایه اخلاق را بر عدالت قرار داده است؛ یعنی اخلاق را مساوی با عدالت، و عدالت را مساوی با زیبایی میداند. افلاطون اذعان می کند با اینکه بشر عدالت، زیبایی و حقیقت را می شناسد، هیچ کدام تعریف شدنی نیست. وی با این حال تعریفی هرچند ناقص از عدالت، عدالت اجتماعی و انسان عادل ارائه می دهد:
 
1. عدالت، هماهنگی اجزا با کل است؛
 
۲. عدالت اجتماعی این است که هر فردی به اندازه استعدادش کار کند و به همان میزان پاداش بگیرد. اگر افراد جامعه ای چنین باشند، آن وقت اجزای این جامعه، همه هماهنگ هستند؛ در غیر این صورت - یعنی اینکه کسی بیشتر کار کند و دیگری بیشتر پاداش بگیرد . افراد آن عادل نیستند و جامعه هم عادل نیست. جامعه ای که عادل نباشد، زیبا نیست، و جامعه ناعادل و نازیبا بقا نخواهد داشت؛
 
3. انسان عادل کسی است که تناسب، توازن و هماهنگی کامل میان عناصر روحی اش برقرار باشد؛ یعنی اجزای دستگاه روحی انسان، که مجموعه ای از اندیشه های تمایلات، خواسته ها، اراده ها و تصمیم هاست، با همدیگر تناسب داشته باشند.
 
مطهری همراه با تذکر اینکه کسی نمی تواند فرمول تناسب را بیان کند»، بر اساس نظر افلاطون، «انسان کامل» را انسانی معرفی می کند که در ناحیه روح در بالاترین درجه زیبایی است؛ چنان که از ویژگی‌های امام علی(علیه السلام) ، عدل، توازن و هماهنگی کاملی است که در روح این انسان ملکوتی دیده می شود؛ انسانی که از قدیم او را انسان «کامل الصفات و جامع الاضداد» می شناسند. چون روح امام على علیه السلام همه جانبه و چندبعدی است، سخنانش هم در همه جوانب زیباست، و در عین چندبعدی بودن، نوعی توازن و تناسب میان ابعاد گوناگون آن برقرار است. از این رو، فراتر از ذائقه های انسانی قرار دارد و در روحها و عقلها جای می گیرد. انسانها بدون اینکه بتوانند امام علی علیه السلام را تعریف کنند، او را درک می کنند، و چون زیبایی، کشش دارد، مجذوب او می شوند. بر این اساس، شیعه، سنی، مسیحی و حتی یهودی را ستایشگر امام علی علیه السلام می بینیم.
 
منبع: اسلام و زیبایی‌های زندگی: رویکردی تحلیلی و تربیتی به سبک زندگی ، دکتر داود رجبی‌نیا، صص49-46، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ اول، 1391
مقالات مرتبط

تکامل جسمی آدمیان

جمعه، 25 مرداد 1398

اصل انسان محور

جمعه، 25 مرداد 1398

حوزه تربیت اخلاقی

پنجشنبه، 9 خرداد 1398

اختیار و اراده انسان

پنجشنبه، 9 خرداد 1398
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
دسر ماست و گلابی
دسر ماست و گلابی

دسر ماست و گلابی

دستور پخت ریسوتوی جو و بروکلی با لیمو و ریحان
دستور پخت ریسوتوی جو و بروکلی با لیمو و ریحان

دستور پخت ریسوتوی جو و بروکلی با لیمو و ریحان

سالسا میگو
سالسا میگو

سالسا میگو

چند ایده خوب برای صبحانه‌ای سیرکننده با پروتئین بالا
چند ایده خوب برای صبحانه‌ای سیرکننده با پروتئین بالا

چند ایده خوب برای صبحانه‌ای سیرکننده با پروتئین بالا

اسپاگتی با سس دودی گوجه‌ فرنگی

اسپاگتی با سس دودی گوجه‌ فرنگی

ناگت مرغ با سبزیجات معطر
ناگت مرغ با سبزیجات معطر

ناگت مرغ با سبزیجات معطر

دستور پخت همبرگر استروگانف
دستور پخت همبرگر استروگانف

دستور پخت همبرگر استروگانف

دستور پخت تخم‌ مرغ پخته با اسفناج و گوجه‌فرنگی
دستور پخت تخم‌ مرغ پخته با اسفناج و گوجه‌فرنگی

دستور پخت تخم‌ مرغ پخته با اسفناج و گوجه‌فرنگی

میلک‌ شیک موکا
میلک‌ شیک موکا

میلک‌ شیک موکا

استروگانف قارچ و استیک
استروگانف قارچ و استیک

استروگانف قارچ و استیک

دستور پخت سوپ سبزیجات برای کاهش وزن
دستور پخت سوپ سبزیجات برای کاهش وزن

دستور پخت سوپ سبزیجات برای کاهش وزن

سالاد فاتوش
سالاد فاتوش

سالاد فاتوش

دستور پخت راگوی عدس با کدو سبز
دستور پخت راگوی عدس با کدو سبز

دستور پخت راگوی عدس با کدو سبز

چیزکیک بلوبری، موز و بادام درختی

چیزکیک بلوبری، موز و بادام درختی

نارضایتی همسران از رابطه جنسی
نارضایتی همسران از رابطه جنسی

نارضایتی همسران از رابطه جنسی

دستور پخت پاستای چیکن آلفردو
دستور پخت پاستای چیکن آلفردو

دستور پخت پاستای چیکن آلفردو

مرغ لیمو بروکلی با بادام هندی
مرغ لیمو بروکلی با بادام هندی

مرغ لیمو بروکلی با بادام هندی

دستور پخت سوپ قارچ لذیذ
دستور پخت سوپ قارچ لذیذ

دستور پخت سوپ قارچ لذیذ

مرگ برجام و راهکارهای پیش روی ایران

مرگ برجام و راهکارهای پیش روی ایران

دستور پخت پیتای تخم‌ مرغ و سبزیجات
دستور پخت پیتای تخم‌ مرغ و سبزیجات

دستور پخت پیتای تخم‌ مرغ و سبزیجات

دستور پخت گرانولای تند
دستور پخت گرانولای تند

دستور پخت گرانولای تند