0
ویژه نامه ها

رویکرد فلسفی تعلیم و تربیت (قسمت اول)

کوتاه سخن اینکه فلسفه تعلیم و تربیت را باید از زیر مجموعه‌های فلسفه علمی دانست که البته از وجود و نظارت فلسفه نظری کاملا رنگ و تأثیر پذیرفته است.
رویکرد فلسفی تعلیم و تربیت (قسمت اول)
از آنجا که مسائل و احکام فلسفه تعلیم و تربیت از سنخ مسائل و احکام رفتاری یا دست کم ناظر به رفتار انسان است، لازم است افزون بر استفاده از رویکرد فلسفی در تشخیص مبانی نظری و کاربردی مسائل این حوزه، از رویکرد تربیتی نیز در تشخیص و ارزیابی آثار تربیتی بهره برداری کرد. با وجود این، فلسفه تعلیم و تربیت، چه به لحاظ مبناشناختی و چه به لحاظ روش شناختی، از جمله مسائلی نیست که بتوان آن را بر حسب برداشت اول فلسفه مضاف از طریق تجربه حسی مطالعه و ارزیابی کرد. اصطلاح دوم فلسفة مضاف نیز مورد قبول کسانی است که برای فلسفه تعلیم و تربیت و مسائل تربیتی مبنا و جایگاهی واقعی و عینی و نفس الامری ورای نظر و برداشت اشخاص در نظر نمی گیرند؛ بلکه آنها را تابعی از امیال و گرایش‌های اشخاص و افراد می دانند. در تبیین اصطلاح فلسفه تعلیم و تربیت بیش از همه باید از کاربردها و برداشت‌های سوم و چهارم مربوط به فلسفه‌های مضاف بهره برد.
 
در واقع، فلسفه تعلیم و تربیت گرایشی جز پرداختن به مبانی، اصول، پیش فرض ها، فرضها، روشها، معیارها و اهداف حاکم بر تعلیم و تربیت نیست. چنین گرایشی در اصل ناظر به عملیات بنیادین تعلیم و تربیت است: عملیاتی که بر حسب تئوری های پردازش یافته آموزشی - تربیتی سر و سامان می یابد. به عبارتی، تشریح و تبیین مبانی و باورهای مربوط به تعلیم و تربیت و بر اساس آنها، تنظیم و تقویت ارزش ها شامل بایدها و نبایدهای تعلیم و تربیت، در جهت های گوناگون اخلاقی، دینی، سیاسی، اجتماعی، عقلانی، بدنی و نظایر آن، از جمله مسائل کلیدی در فلسفه تعلیم و تربیت به شمار می روند. به این مبانی و ارزش ها بعدها اشاره خواهد شد. کوتاه سخن اینکه فلسفه تعلیم و تربیت را باید از زیر مجموعه های فلسفه علمی دانست که البته از وجود و نظارت فلسفه نظری کاملا رنگ و تأثیر پذیرفته است. با بیانی که گذشت، رابطه میان فلسفه و تعلیم و تربیت تا حدودی روشن می شود. وسعت قلمرو مباحث فلسفه تعلیم و تربیت تا حدی است که امروزه از آن به منزله یکی از برجسته ترین رشته‌های تعلیم و تربیت نام می برند. بررسی چیستی تعلیم و تربیت در درس بعد به میزان قابل توجهی به درک و فهم ما از فلسفه تعلیم و تربیت کمک می کند.
 
تعلیم و تربیت: پیش از آنکه تعریف روشنی از تعلیم و تربیت ارائه دهیم، ابتدا به نکات و عناصر برجسته زیر توجه کنید:
 
1. تعلیم و تربیت از جنس فعالیت و از سنخ عملیات ویژه در حوزه دانش و رفتار انسانی به صورت فردی و گروهی است؛
 
۲. فعالیت های آموزشی - تربیتی در چارچوب و نظامی هماهنگ، همگی فنی - حرفه ای و هدفمندند؛
 
٣. برنامه ریزی از برجسته ترین لوازم فعالیت های آموزشی - تربیتی است؛
 
4. فعالیت های مزبور باید از پشتوانه عظیم دانش اندوزی، کارورزی و تجربه میدانی برخوردار باشند؛
 
5. رشد و شکوفایی توانمندی ها و خلاقیت ها از جمله آثار برجسته فعالیتهای آموزشی - تربیتی است.
 
اکنون با توجه به نکات و عناصر یادشده، تعریف زیر را به دقت از نظر بگذرانید: تعلیم و تربیت مجموعه فعالیتهای هدفمند فنی حرفه ای است که بر پایه برنامه ریزی دقیق و پیوسته مبتنی بر دانش اندوزیهای کارورزی ها و تجربه های میدانی و کارآمد معلم و مربی، به منظور رشد، تعالی و شکوفایی استعدادها، خلاقیت ها و توانمندی های ذهنی - شناختی و گرایشی - رفتاری فراگیران و مربیان صورت می گیرد.
 
برای روشن شدن تعریف فوق و نکات درون آن باید یادآور شد: تعلیم و تربیت دانش «شدن» است و از ویژگی های شدن و چگونه شدن بحث می کند. انتظار «شدن» با واقعیت تعلیم و تربیت و کارکرد اساسی آن کاملا متناسب است. بحث از «بودن» که در این میان جنبه مبنایی برای «شدن» دارد در قلمرو فلسفه تعلیم و تربیت می گنجد؛
 
تعلیم و تربیت از جنبه لفظی و صرفی، دو واژه عربی از باب تفعیل با ویژگی های معنایی این باب اند:
اولا، باب تفعیل اغلب برای بیان معنای توسعه، تکثیر و فراوانی به کار می رود 1. فراوانی فعل، مانند وقتی می گویند: «طوفت»؛ یعنی زیاد طواف به جای آوردم؛ ۲. فراوانی فاعل، مانند هنگامی که می گویند: «موتت الآبال»؛ یعنی شترهای فراوانی مردند؛ ۳. فراوانی مفعول، مانند آن گاه که می گویند: «غلقت الأبواب»؛ یعنی تمام درها را بستم؛
 
ثانیا، فراوانی حاصل از باب تفعیل در غالب موارد بر نوعی اثرگذاری از جانب عامل و اثرپذیری از جانب معمول دلالت دارد؛
ثالثا، فراوانی یک عمل با انگیزه اثربخشی و اثرپذیری، از جمله اموری است که کاربرد و بهره برداری از آن در تخصص هر کسی نیست. متصدیان امر تعلیم و تربیت کسانی هستند که توانایی و مهارت کافی برای این مسئولیت مهم دارند؛
 
فعالیت‌های معلم و مربی در امر تعلیم و تربیت لازم است از سنخ فعالیت های فنی - حرفه ای باشد. فعالیت های فنی - حرفه ای و آموزشی - تربیتی ناظر به شرایطی است که معلم و مربی نه تنها به شیوه ها و فنون آموزشی و تربیتی آگاه باشد، بلکه در به کار گیری آن شیوه ها و فنون نیز استاد شده باشد؛
 
هنگامی معلم و مربی در به کارگیری شیوه ها و فنون استاد و حرفه ای شده است که اولا، به قدر لازم آموزش دیده باشد؛ ثانیا، به قدر کافی کارورزی های مفید و مؤثر انجام داده باشد؛ و ثالثا، از زمینه های مناسب و مساعد برای کاربست تجربه های کاری و میدانی برخوردار شده باشد.
ادامه دارد..
 
منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت، سیداحمد رهنمایی، صص 38-35، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ دوم، 1388
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
دستور پخت رولت توت فرنگی
دستور پخت رولت توت فرنگی

دستور پخت رولت توت فرنگی

نکاتی راجع به گلوتاتیون
نکاتی راجع به گلوتاتیون

نکاتی راجع به گلوتاتیون

طرز تهیه پنکیک نارگیل با انبه
طرز تهیه پنکیک نارگیل با انبه

طرز تهیه پنکیک نارگیل با انبه

طرز تهیه دو نوع بستنی میوه ای خوشمزه
طرز تهیه دو نوع بستنی میوه ای خوشمزه

طرز تهیه دو نوع بستنی میوه ای خوشمزه

آشنایی با خوراکی های تخلیه کننده انرژی
آشنایی با خوراکی های تخلیه کننده انرژی

آشنایی با خوراکی های تخلیه کننده انرژی

دستور پخت شیرینی مربایی
دستور پخت شیرینی مربایی

دستور پخت شیرینی مربایی

آشنایی با غار پروهودنا در کشور بلغارستان
آشنایی با غار پروهودنا در کشور بلغارستان

آشنایی با غار پروهودنا در کشور بلغارستان

حضرت علی اکبر(ع)الگوی جوان قرآنی
حضرت علی اکبر(ع)الگوی جوان قرآنی

حضرت علی اکبر(ع)الگوی جوان قرآنی

آشنایی با جاذبه های گردشگری کشور نیوزلند
آشنایی با جاذبه های گردشگری کشور نیوزلند

آشنایی با جاذبه های گردشگری کشور نیوزلند

خط کش زندگی جوان
خط کش زندگی جوان

خط کش زندگی جوان

پند | دلت رو زیادی خوش نکن!
پند | دلت رو زیادی خوش نکن!

پند | دلت رو زیادی خوش نکن!

الگویی برای سعادت جوان
الگویی برای سعادت جوان

الگویی برای سعادت جوان

آیا به اتومبیل‌های خودران اعتماد دارید؟
آیا به اتومبیل‌های خودران اعتماد دارید؟

آیا به اتومبیل‌های خودران اعتماد دارید؟

مدل‌های زبان شناختی اختلال‌های رشد زبان
مدل‌های زبان شناختی اختلال‌های رشد زبان

مدل‌های زبان شناختی اختلال‌های رشد زبان

ماهیت اصلی اختلال‌های رشد زبان
ماهیت اصلی اختلال‌های رشد زبان

ماهیت اصلی اختلال‌های رشد زبان

عملکرد مرتبط با حافظه
عملکرد مرتبط با حافظه

عملکرد مرتبط با حافظه

ظرفیت محدود پردازش اطلاعات
ظرفیت محدود پردازش اطلاعات

ظرفیت محدود پردازش اطلاعات

روند نظارت بر اختلال رشد زبان
روند نظارت بر اختلال رشد زبان

روند نظارت بر اختلال رشد زبان

رشد نظام‌های زبان شناختی
رشد نظام‌های زبان شناختی

رشد نظام‌های زبان شناختی

دریافت اطلاعات دستگاه اعصاب مرکزی
دریافت اطلاعات دستگاه اعصاب مرکزی

دریافت اطلاعات دستگاه اعصاب مرکزی

جنبه‌های رشدی فیزیولوژی اعصاب زبان
جنبه‌های رشدی فیزیولوژی اعصاب زبان

جنبه‌های رشدی فیزیولوژی اعصاب زبان