0
ویژه نامه ها

آداب و فرهنگ ائمه معصومین(ع) در سوگواری امام حسین(ع)

بی شک شهادت امام حسین، بزرگ ترین مصیبتی است که بر جهان تشیع وارد شده است. امامان معصوم نیز نه تنها در ماه محرم بلکه در هر فرصتی که مهیا می شد به اقامه سوگواری بر آن حضرت، می پرداختند.سوگواری بر امام حسین در سنت معصومین آداب ویژه ای داشته است.
آداب و فرهنگ ائمه معصومین(ع) در سوگواری امام حسین(ع)

بایدها و نبایدهای عزاداری در سیره معصومان

با سیری در گزارشهای رسیده از حضرات معصومین علیهم السلام درمی یابیم که ایشان در مواجهه با شهادت امام حسین علیه السلام و برپاداشتن عزای آن حضرت چه گفتند و به چه شکل عمل کردند.
 
1ـ زنده کردن فرهنگ ناب اسلام
مهمترین باید که نقش هدف در این مجالس را نیز ایفا می کند زنده کردن و زنده نگه داشتن فرهنگ قرآن و اهل بیت علیهم السلام است که در روایات با تعبیر «احیای امر» از آن یاد شده است:

امام صادق علیه السلام از شیعه ای به نام فُضیل پرسیدند: آیا با هم مى نشینید و گفتگو می کنید؟

پس از آنکه او پاسخ مثبت می دهد امام علیه السلام می فرماید: من این گونه مجالس را دوست دارم. پس اى فضیل! امر ما را احیا کنید. خداوند رحمت کند کسانى را که امر ما را احیا می کنند.

آنگاه فرمود: فضیل! کسى که از ما یاد کند یا نزد وى از ما یاد شود و از چشمانش به اندازه پر مگسى اشک بیرون آید، خداوند گناهان او را اگر چه بیشتر از کف دریاها باشد مى‏آمرزد.[1]

این روایت، ملاک مجلس محبوب و مورد عنایت اهل بیت علیهم السلام را احیاگری فرهنگ اسلام بیان می کند و ثواب گریستن در آن را در گرو این شرط مهم می داند.
 
2ـ مرثیه سرایى هاى هدفمند پس از واقعه عاشورا
نخستین مرثیه‏ سرایان سیّد الشهدا علیه السلام و یارانش، فرزندش امام زین العابدین علیه السلام، خواهر بزرگوارش زینب کبری علیهاالسلام، دختران آن حضرت (امّ کلثوم و فاطمه صغرا)، و همسرش رَباب بوده‏اند که در کربلا، کوفه و شام، با مرثیه سرایى هاى هدفمند خود، راه سالار شهیدان را ادامه دادند.[2]

عزاداری هدفمند یعنی فریاد بر علیه ظلم با بهره از عواطف پاک انسانی، شوریدن و شوراندن بر ضد بیدادگری به کمک فطرت بیزار از ظلم آدمی. این همان کاری بود که اهل بیت علیهم السلام از آن برای فریاد بر علیه ظلمی که بر آنها و اسلام رفت استفاده کردند و بر تداوم آن تأکید کردند تا راه حضرت حسین علیه السلام ادامه یابد.

بنابراین بر ما لازم است تا با ناله بر مصائب اهل بیت علیهم السلام شمر زمان خود را بشناسیم و عواطف را بر ضد آن بخروشانیم. و نیز بنگریم و نشان دهیم که امروز پرچم اسلام به دست کیست و یاری کنیم تا این عَلَم بر زمین نیفتند.

در مجالس عزادارى، باید مراقب بود اهل بیت علیهم السلام جاى‏گزین خدا نشوند و به جاى خدامحور کردنِ مجالس امام حسین علیه السلام و پیوند دادن دلها به خدا از طریق اهل بیت علیهم السلام که ابواب الهى هستند، مردم به «حسینُ اللّهى» و «زینبُ اللّهى» شدن، دعوت نشوند

این مهم می تواند با در نظر گرفتن و محور قرار سه اصل در برگزاری مجالس عزا تحقق یابد:

1) خدامحورى.‏ 2) ارائه تاریخ و تحلیل صحیح از حادثه عاشورا. 3) متبلور ساختن عاطفه و ارادت به اهل بیت علیهم السلام.
 
3ـ تأکید بر تداوم عزادارى
از روایاتی که در ادامه می آید به روشنى پیداست که عزادارى براى سیّد الشهدا علیه السلام و یارانش، هدف بزرگى را دنبال مى‏کند که تا آن هدف، تحقّق نیافته است، سنّت عزادارى در میان پیروان اهل بیت علیهم السلام باید تداوم یابد:
 
الف- توصیه به بر پا داشتنِ مجالس عزا براى شهداى کربلا
امام باقر علیه السلام فرمود: به خدا سوگند، گریه شما بر حسین علیه السلام و بازگویىِ ماجرایى که بر ایشان گذشت و زیارت قبر ایشان، پیروزی یی براى شما در دنیاست. پس مژده بر شما که با او، در کنار پیامبر خدا صلی الله علیه و آله خواهید بود.[3]
 
ب- زنده نگاه داشتن خاطره عاشورا
نویسنده کامل الزیارات به نقل از مِسمَع بن عبدالملک می نویسد:

امام صادق علیه السلام به من فرمود: «اى مِسمَع! تو عراقى هستى. آیا نزد قبر حسین علیه السلام نمى‏روى؟»

گفتم: نه. من فرد شناخته شده اى میان مردم بصره هستم و در اطراف ما، کسانى هستند که هوادار خلیفه اند. نیز دشمنان ما در بین قبایل ناصبى و دیگران، بسیارند و من در امان نیستم از این که آنان، وضعیّتم را براى پسر سلیمان (مقصود، خلیفه اموى است‏)، گزارش کنند و مرا به کام مرگ بفرستند.

به من فرمود: «آیا آنچه را با حسین علیه السلام رفت، یادآورى نمى کنى؟»

گفتم: چرا.

فرمود: «بى‏تابى نیز مى‏کنى؟»

گفتم: آرى به خدا سوگند و براى آن، اشک هم مى ریزم و خانواده ام، اثر آن را در من مى بینند و از غذا خوردن، خوددارى مى کنم، به گونه اى که آن وضعیت، در چهره ام نمایان مى شود.

فرمود: «خدا بر اشک هایت، رحمت آورد! بدان که تو از بى تابى کنندگان بر مایى»[4]
 
ج- بشارت به پاداش هاى بزرگ در گریستن بر این مصیبت بزرگ و گریاندن دیگران
امیرمومنان علیه السلام فرمود: همه ی چشم ها در قیامت، گریان و بیدارند، جز چشمى که مشمول کرامت ویژه خدا باشد و به خاطر شکسته شدن حریم حسین علیه السلام و خاندان محمّد صلى الله علیه و آله، گریه کرده باشد.[5]

امام حسین علیه السلام فرمود: هیچ کس قطره ی اشکى براى ما نریخت و با چشمانش در راه ما گریه نکرد، مگر این که خداوند، او را روزگارانى در بهشت، بهرمند مى‏ گرداند.[6]
 
د- تأکید بر اهمّیت عزادارى در دهه اوّل محرّم، به ویژه در روز عاشورا
امام رضا علیه السلام فرمود: محرّم، ماهى است که در دوران جاهلى، مردم، جنگ را در آن، تحریم مى کردند؛ امّا ریختن خون ما را در آن، روا شمردند و حرمت ما را شکستند و فرزندان و زنان ما را به اسارت بردند و در خیمه و خرگاه ما، آتش بر افروختند و هر چه داشتیم، به غارت بردند و حرمت پیامبر خدا صلى الله علیه و آله را در حقّ ما رعایت نکردند.

روز حسین علیه السلام، پلکهاى ما را زخمى کرد و اشکمان را جارى ساخت و عزیز ما را ذلیل کرد و در سرزمین کَرْب (اندوه) و بلا (گرفتارى)، اندوه و گرفتارى برایمان به ارمغان آورد. پس تا روز قیامت، باید گریه کنندگان بر کسى مانند حسین علیه السلام بگِریند، که گریه، گناهان بزرگ را مى‏ریزد.

پدرم -که درودهاى خدا بر او باد- وقتى ماه محرّم مى رسید، خندان دیده نمى شد و اندوه، بر او چیره مى شد تا این ده روز به پایان برسد. وقتى روز دهم مى رسید، آن روز، روز عزا و اندوه و گریه اش بود و مى فرمود: «این، همان روزى است که حسین -که درودهاى خدا بر او باد- در آن، کشته شد».[7]

عزاداری هدفمند یعنی فریاد بر علیه ظلم با بهره از عواطف پاک انسانی، شوریدن و شوراندن بر ضد بیدادگری به کمک فطرت بیزار از ظلم آدمی. این همان کاری بود که اهل بیت علیهم السلام از آن برای فریاد بر علیه ظلمی که بر آنها و اسلام رفت استفاده کردند و بر تداوم آن تأکید کردند تا راه حضرت حسین علیه السلام ادامه یابد.

بنابراین یکی از اصول مهم در برپایی مجالس عزاداری، شناخت هدف و دانستن حکمت ضرورت تداوم عزادارى براى سیّد الشهدا علیه السلام‏ است که باید در این مجالس تبیین و تعلیم شود.
 
4ـ پرهیز از غلو و نخوردن فریب دشمنان
امام رضا علیه السلام فرموده است: «إنّ مُخالِفینا وَضَعُوا أخْبارا فى فَضائِلِنا وَ جَعَلوها عَلَى ثَلَاثَةِ أقْسامٍ، أحَدُها الغُلُوُّ؛ وَ ثانِیها التَّقْصِیرُ فِى أَمْرِنا، وَ ثالِثُها التَصْرِیحُ بِمَثَالِبِ أعْدائِنَا ... »

مخالفان ما، سه نوع حدیث در فضائل ما جعل کرده اند: اوّل، غلو؛ دوم، کوتاهى کردن در حقّ ما و سوم، تصریح به بدیهاى دشمنان ما و دشنام دادن به آنان.

آنگاه فرمود: مردم، وقتى احادیث غلوّآمیز آن دسته را مى شنوند، شیعیان ما را تکفیر مى کنند و به آنان نسبت مى دهند که قائل به ربوبیّت ما هستند و وقتى کوتاهى در حقّ ما را مى شنوند، به آن معتقد مى شوند؛ و وقتى بدیهاى دشمنان ما و دشنام به آنان را مى شنوند، ما را دشنام مى دهند.[8]

بنابراین، اصل دیگر این است که در مجالس عزادارى، باید مراقب بود اهل بیت علیهم السلام جاى‏گزین خدا نشوند و به جاى خدامحور کردنِ مجالس امام حسین علیه السلام و پیوند دادن دلها به خدا از طریق اهل بیت علیهم السلام که ابواب الهى هستند، مردم به «حسینُ اللّهى» و «زینبُ اللّهى» شدن، دعوت نشوند.

بر اساس این روایت کسانی که این اصل را رعایت نکرده و بر خلاف آن حرکت می کنند آگاهانه یا ناخودآگاه، در خدمت اهداف دشمنان اهل بیت علیهم السلام قرار گرفته اند و سیّد الشهدا علیه السلام هم از آنان، بیزار است.‏

پی نوشت:
1.مصادقة الإخوان، ص 32.
2.دانش نامه امام حسین علیه السلام، 10/397 به بعد.
3.فضل زیارة الحسین علیه السلام، ص 48 .
4.کامل الزیارات، ص 203.
5.خصال، ص 625.
6. امالی مرحوم شیخ مفید، ص340.
7. أمالی مرحوم شیخ صدوق، ص 190.
8.عیون أخبار الرضا علیه السلام 1/304.


منبع: سایت پژوهه
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شکایت پرسپولیس از برانکو به دادگاه عالی ورزش می‌رود
شکایت پرسپولیس از برانکو به دادگاه عالی ورزش می‌رود

شکایت پرسپولیس از برانکو به دادگاه عالی ورزش می‌رود

استاندار خوزستان: مشکل آب غیزانیه تا ۲ هفته دیگر حل خواهد شد
استاندار خوزستان: مشکل آب غیزانیه تا ۲ هفته دیگر حل خواهد شد

استاندار خوزستان: مشکل آب غیزانیه تا ۲ هفته دیگر حل خواهد شد

دستور پخت کباب کوبیده به دو روش آسان در منزل
دستور پخت کباب کوبیده به دو روش آسان در منزل

دستور پخت کباب کوبیده به دو روش آسان در منزل

دستور پخت سه غذای خوشمزه با مرغ
دستور پخت سه غذای خوشمزه با مرغ

دستور پخت سه غذای خوشمزه با مرغ

تماس تلفنی رئیس جمهور با وزرای نفت، راه و ارتباطات
تماس تلفنی رئیس جمهور با وزرای نفت، راه و ارتباطات

تماس تلفنی رئیس جمهور با وزرای نفت، راه و ارتباطات

انواع مواد بکار رفته در چاپ سه بعدی (بخش اول)‏
انواع مواد بکار رفته در چاپ سه بعدی (بخش اول)‏

انواع مواد بکار رفته در چاپ سه بعدی (بخش اول)‏

آغاز طرح ترافیک تهران از فردا
آغاز طرح ترافیک تهران از فردا

آغاز طرح ترافیک تهران از فردا

موسوی: آمریکا صلاحیت قضاوت در دیگر کشورهای جهان را ندارد
موسوی: آمریکا صلاحیت قضاوت در دیگر کشورهای جهان را ندارد

موسوی: آمریکا صلاحیت قضاوت در دیگر کشورهای جهان را ندارد

ورود دومین نفتکش ایران به آب های ونزوئلا
ورود دومین نفتکش ایران به آب های ونزوئلا

ورود دومین نفتکش ایران به آب های ونزوئلا

نگرش واقع گرایانه به تاریخ
نگرش واقع گرایانه به تاریخ

نگرش واقع گرایانه به تاریخ

نگرش های جدید به تاریخ
نگرش های جدید به تاریخ

نگرش های جدید به تاریخ

نگرش سازه گرایانه به تاریخ
نگرش سازه گرایانه به تاریخ

نگرش سازه گرایانه به تاریخ

ماهیت معرفت شناختی تاریخ
ماهیت معرفت شناختی تاریخ

ماهیت معرفت شناختی تاریخ

دلالت‌های رویکرد واقع گرایی تاریخ
دلالت‌های رویکرد واقع گرایی تاریخ

دلالت‌های رویکرد واقع گرایی تاریخ

کرونا در ایران| فوت ۳۴ نفر در ۲۴ ساعت گذشته/ ۱۹ استان بدون فوتی
کرونا در ایران| فوت ۳۴ نفر در ۲۴ ساعت گذشته/ ۱۹ استان بدون فوتی

کرونا در ایران| فوت ۳۴ نفر در ۲۴ ساعت گذشته/ ۱۹ استان بدون فوتی

تأثیر رویکردهای فلسفی به تاریخ در برنامه درسی تاریخ
تأثیر رویکردهای فلسفی به تاریخ در برنامه درسی تاریخ

تأثیر رویکردهای فلسفی به تاریخ در برنامه درسی تاریخ

اصول و معیارهای برنامه درسی تاریخ
اصول و معیارهای برنامه درسی تاریخ

اصول و معیارهای برنامه درسی تاریخ

دستور پخت انواع فلفل دلمه ای شکم پر
دستور پخت انواع فلفل دلمه ای شکم پر

دستور پخت انواع فلفل دلمه ای شکم پر

دستور پخت انواع کیش کدو
دستور پخت انواع کیش کدو

دستور پخت انواع کیش کدو

بیش از 20 کشور اروپایی و آسیایی خریدار تجهیزات  شرکت های دانش بنیان ایرانی
بیش از 20 کشور اروپایی و آسیایی خریدار تجهیزات شرکت های دانش بنیان ایرانی

بیش از 20 کشور اروپایی و آسیایی خریدار تجهیزات شرکت های دانش بنیان ایرانی

آمار مبتلایان کووید 19 در جهان / آمریکا، برزیل و روسیه در صدر کشورهای درگیر
آمار مبتلایان کووید 19 در جهان / آمریکا، برزیل و روسیه در صدر کشورهای درگیر

آمار مبتلایان کووید 19 در جهان / آمریکا، برزیل و روسیه در صدر کشورهای درگیر