0
ویژه نامه ها

مبانی اعمال نظارت قضایی امریکا بر ادارات

نظارت اداری در اصل مشروعیت و در مورد اقدامات خلاف قانون، امری به طور کامل طبیعی است که چنین نظارتی می تواند همه اقدامات اجرایی را در درون سازمان‌ های اداری مطالعه کرده و مواردی را که فاقد مشروعیت است شناسایی کند.
مبانی اعمال نظارت قضایی امریکا بر ادارات
قانونیت عمل هم اصول و معیارهایی دارد که موظف به رعایت آن‌هاست. در حقوق اداری آمریکا در این خصوص برخلاف برخی دیگر از کشورها، متن قانونی وجود دارد. مادة (706) فصل هفتم بخش اول از عنوان پنجم کد قوانین آمریکا، متضمن معیارهایی است که بر اساس آن دادگاه عمل اداره را مورد توجه قرار خواهد داد. این موارد را می توان زیر سه عنوان کلی غیرقانونی بودن عمل، خروج از صلاحیت و عدم رعایت تشریفات، بررسی کرد.
 

غیر قانونی بودن عمل

ادارات دولتی موظف به اجرای قانون است. هر تخطی از این اصل می تواند سبب ابطال عمل اداره شود. در بند (ب) ماده مذکور به این موضوع اشاره شده است: «اگر عمل برخلاف حقوق اساسی افراد بوده و یا مخالف امتیازات و یا مصونیت‌های آن‌ها باشد»؛
 

خروج از صلاحیت

 اصل بر عدم صلاحیت اداره است. هر عمل اداری برای اینکه بتواند نتایج قانونی و مشروع داشته باشد باید از سوی مقامی صادر شده باشد، که نخست، صالح باشد و دوم، از صلاحیت خود تجاوز نکرده باشد. در صورت فقدان هر کدام از این شرایط، می توان عمل اداره را نزد دادگاه صالح به چالش کشید. بند(ج) ماده مذکور به همین موضوع اختصاص دارد: «اگر عمل اداره تجاوز از صلاحیتی باشد که در قانون بدان اشاره شده است...»؛
 

عدم رعایت تشریفات قانونی

 این مسئله در بند(د) همان ماده مورد اشاره قرار گرفته است. در اغلب موارد قانون چگونگی انجام عمل اداری را معین می کند. علاوه بر این حتی در موارد سکوت قانون مربوطه، قانونی گلی با عنوان «قانون آیین تصمیم گیری اداری» وجود دارد که بر اساس آن اداره در تصمیم گیری خود باید اصولی را رعایت کند، حتی استناد به این قانون هم آخرین مرحله نیست. زیرا حقوق اداری آمریکا به دلیل منشأ کامن لویی خود دارای اصولی است که با وجود عدم تصریح در متون قانونی باید همواره از سوی اداره به عنوان اصول برتر اداری مورد توجه و تبعیت قرار بگیرند. از این اصول در متون آمریکایی با نام «اصول رعایت تشریفات مناسب قانون» یاد می شود. مهمترین این اصول کلی را می توان در دو اصل خلاصه کرد:
 
- رعایت حق بر اطلاع و اعتراض و رسیدگی به اعتراض اشخاصی که از یک تصمیم اداری متأثر هستند؛
 
- ممنوعیت اتخاذ تصمیم در مواردی که خود تصمیم گیرنده ذینفع است.
 
نظارت اداری در اصل مشروعیت و در مورد اقدامات خلاف قانون، امری به طور کامل طبیعی است که چنین نظارتی می تواند همه اقدامات اجرایی را در درون سازمان‌ های اداری مطالعه کرده و مواردی را که فاقد مشروعیت است شناسایی کند. اما گاه نظارت اداری فراتر از بررسی تخلفات قانونی است و شامل اقدامات، تصمیمات و دستورالعمل‌هایی است که با وجود مشروعیتی که دارد با روح منافع و مصالح عمومی سازگار نیست فرض کنیم که پلیس برای استقرار امنیت پیش بینی شده و اگر پلیس در اقدامات هر چند قانونی خود، موجب هراس و ناامنی شود، مشروعیت خود را از دست می دهد.
 
منشأ کامن لویی حقوق اداری آمریکا آن را در زمره کشورهایی قرار میدهد که به جبرآن‌های چندگانه و غیر متمرکز وابسته است. در مقابل این، با سنت سیویل لو روبه رو هستیم که در اصل به جبران متمرکز و منسجم می پردازد. در نظام کامن لو جبرآن‌هایی که دادگاه صادر می کند از تنوع خاصی برخوردارند. به این ترتیب شهروند موظف است به هنگام شروع دعوای نظارت قضایی نوع جبران درخواستی را معین کند.
 
جبرآن‌های موجود در حقوق اداری آمریکا را می توان به این شرح طبقه بندی کرد:
 
* صدور قرار بدول:
شهروند می تواند علیه اداره در یک دادگاه بدوی مدنی، درخواست صدور این قرار را ثبت بکند؛
 
* قرار اعلامی:
ادگاه می تواند حسب درخواست شهروند، قراری غیر الزامی صادر کند، مبنی بر اعلام وجود حقوق و تکالیف شهروند و اداره. این قرار هر چند الزام حقوقی در پی ندارد ولی به دلیل اینکه از مرجعی قضایی صادر شده و در صورت عدم اعتنا شاید بتواند در نظارت بعدی تبدیل به قراری الزام آور بشود، از سوی اداره مورد توجه و التزام قرار می گیرد. 
 
* قرارهای امتیازی
- قرار الزام: بر اساس این قرار، دادگاه اداره را موظف می کند که صلاحیت‌های تکلیفی خود را اعمال کرده و از انجام وظایف کوتاهی نکند؛
 
- هاباس کوروپوس: بر این اساس، شهروند می تواند از دادگاه درخواست کند که اداره را از زیر پا نهادن و یا تهدید آزادی‌های وی، بازدارد. برای درخواست این جبران لازم نیست که فرد در عمل در بازداشت باشد. بلکه قریب الوقوع بودن وضعیت بازداشت هم کافی است؛
 
- قرار منع: بر این اساس شهروند از دادگاه درخواست می کند که اداره را از انجام اقدامات معینی منع کند؛
 
- قرار موسوم به «به کدام حق»: شهروند می تواند از دادگاه درخواست کند که در خصوص صلاحیت مقام اداری اعلام نظر کند. در این دعوا وظیفه دادگاه این است که صلاحیت مقام اداری را در اعمال برخی از جنبه‌های قدرت عمومی بازرسی کرده و اگر وی را فاقد صلاحیت تشخیص دهد، از اعمال آن صلاحیت محروم کند.
 
منبع: نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، آیت الله عباسعلی عمید زنجانی و دکتر ابراهیم موسی‌زاده، صص198-196، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، تهران، چاپ اول، 1389
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
کنفدراسیون فوتبال آسیا برنامه انتخابی جام جهانی را اعلام کرد / برگزاری بازی اول تیم ملی در تاریخ 17 مهر
کنفدراسیون فوتبال آسیا برنامه انتخابی جام جهانی را اعلام کرد / برگزاری بازی اول تیم ملی در تاریخ 17 مهر

کنفدراسیون فوتبال آسیا برنامه انتخابی جام جهانی را اعلام کرد / برگزاری بازی اول تیم ملی در تاریخ 17 مهر

ساعت فروش سهام عدالت در بورس چه زمانی است؟
ساعت فروش سهام عدالت در بورس چه زمانی است؟

ساعت فروش سهام عدالت در بورس چه زمانی است؟

شهرام دبیری، رئیس شورای شهر تبریز بازداشت شد
شهرام دبیری، رئیس شورای شهر تبریز بازداشت شد

شهرام دبیری، رئیس شورای شهر تبریز بازداشت شد

وزیر امور خارجه آمریکا از تحریم 4 شرکت نفتی ونزوئلا خبر داد
وزیر امور خارجه آمریکا از تحریم 4 شرکت نفتی ونزوئلا خبر داد

وزیر امور خارجه آمریکا از تحریم 4 شرکت نفتی ونزوئلا خبر داد

هنگامه شهیدی و شادی صدر و ارتباط آنها با پرونده روح الله زم/ماجرای زدن پایگاه سپاه در ازای دریافت 500 هزار دلار
هنگامه شهیدی و شادی صدر و ارتباط آنها با پرونده روح الله زم/ماجرای زدن پایگاه سپاه در ازای دریافت 500 هزار دلار

هنگامه شهیدی و شادی صدر و ارتباط آنها با پرونده روح الله زم/ماجرای زدن پایگاه سپاه در ازای دریافت 500 هزار دلار

نگریستن به تاریخ از منظر دیگران
نگریستن به تاریخ از منظر دیگران

نگریستن به تاریخ از منظر دیگران

اصول یادگیری درس تاریخ
اصول یادگیری درس تاریخ

اصول یادگیری درس تاریخ

جدول برنامه‌های درسی چهارشنبه 14 خرداد شبکه های چهار و آموزش
جدول برنامه‌های درسی چهارشنبه 14 خرداد شبکه های چهار و آموزش

جدول برنامه‌های درسی چهارشنبه 14 خرداد شبکه های چهار و آموزش

اصول معرفت شناختی تاریخ
اصول معرفت شناختی تاریخ

اصول معرفت شناختی تاریخ

اصول اخلاقی یادگیری تاریخ
اصول اخلاقی یادگیری تاریخ

اصول اخلاقی یادگیری تاریخ

اختصاص ندادن تاریخ به سیاست و حکومت
اختصاص ندادن تاریخ به سیاست و حکومت

اختصاص ندادن تاریخ به سیاست و حکومت

قوی مثل امام
قوی مثل امام

قوی مثل امام

نخستین نشست غیرعلنی مجلس یازدهم جهت بررسی مسائل امنیتی کشور هفته آینده برگزار می شود
نخستین نشست غیرعلنی مجلس یازدهم جهت بررسی مسائل امنیتی کشور هفته آینده برگزار می شود

نخستین نشست غیرعلنی مجلس یازدهم جهت بررسی مسائل امنیتی کشور هفته آینده برگزار می شود

رد شایعه تبادل سیروس عسگری با یک زندانی آمریکایی از سوی کاخ سفید
رد شایعه تبادل سیروس عسگری با یک زندانی آمریکایی از سوی کاخ سفید

رد شایعه تبادل سیروس عسگری با یک زندانی آمریکایی از سوی کاخ سفید

مشاهده علائم متنوع در بیماران کرونایی!
مشاهده علائم متنوع در بیماران کرونایی!

مشاهده علائم متنوع در بیماران کرونایی!

برگی از یادداشت‌های روزانه مقام معظم رهبری درباره عیادت از امام راحل(ره)
برگی از یادداشت‌های روزانه مقام معظم رهبری درباره عیادت از امام راحل(ره)

برگی از یادداشت‌های روزانه مقام معظم رهبری درباره عیادت از امام راحل(ره)

امام خمینی(ره) و رهبری جهانی
امام خمینی(ره) و رهبری جهانی

امام خمینی(ره) و رهبری جهانی

اقتصاد انقلابی از نگاه امام خمینی (ره)
اقتصاد انقلابی از نگاه امام خمینی (ره)

اقتصاد انقلابی از نگاه امام خمینی (ره)

راهکارهایی برای تقویت قدرت نه گفتن
راهکارهایی برای تقویت قدرت نه گفتن

راهکارهایی برای تقویت قدرت نه گفتن

تحقق خط امام با کاهش انگیزه های مادی و مقام پرستی
تحقق خط امام با کاهش انگیزه های مادی و مقام پرستی

تحقق خط امام با کاهش انگیزه های مادی و مقام پرستی

اختلال غذا خوردن در دختران نوجوان
اختلال غذا خوردن در دختران نوجوان

اختلال غذا خوردن در دختران نوجوان