0
ویژه نامه ها

وقف در سیره معصومین(علیهم السلام) و علما

سنت حسنه وقف یکی از الگوهای اقصادی مورد تاکید اهل بیت علیهم السلام بوده است. با راسخون همراه باشید تا بیشتر با موقوفات ائمه اطهار و علما آشنا شوید.
وقف در سیره معصومین(علیهم السلام) و علما
وقف نوعی مدل و الگوی اقتصادی است که مورد تاکید ائمه اطهار (ع) قرار گرفته و جایگاه ویژه‌ای دارد. در گذشته به ویژه صدر اسلام، وقف گسترش روزافزون داشته؛ اما با گذشت زمان از این شور و اشتیاق کاسته شده و در پاره‌ای زمان‌ها متوقف شده است.

مطالعه متون وقف‌نامه‌ها در گذشته نشان‌گر این معناست که چگونه دغدغه برخی افراد گسترش فرهنگ دین و توسعه خدمات اجتماعی بوده است. انفاق و کمک مقطعی راه حل مشکلات اجتماعی نیست. وقف کلیدی است که قفل‌های گوناگون را در طول تاریخ گشوده و به خدمت‌رسانی استمرار می‌بخشد. وقف نوعی دوراندیشی و آینده‌نگری است.

نگاهی به سیره رسول خدا و ائمه اطهار (ع) نشان می‌دهد آن بزرگواران علاوه بر ترغیب به وقف و ثواب آن، خود نیز اقدام به این عمل ارزشمند می‌نمودند. علی‌رغم قصور منابع تاریخی در انعکاس همه زندگی معصومان، همان موارد ذکر شده نیز در الگوگیری و اقتدا به آن بزرگواران و مشعل‌داران هدایت کافی است.
 

موقوفات پیامبر اکرم (ص)

الف- وقف باغهای مخیریق: مخیریق یهودی در احد کشته شد او هفت مزرعه داشت به نام‌های العواف، الدلال، البرقه، المثیب، الصافیه و مشربه ام ابراهیم؛ رسول خدا در سال هفتم آن‌ها را بر دخترش فاطمه زهرا (س) وقف کرد که جزء نخستین موقوفات پیامبر محسوب می‌شود.

ب- چاه اعواف، باغ الحدیقه، بخشی از سرزمینهای خیبر، فدک، بنیالنضیر، وادی نخله و طائف از دیگر موقوفات آن حضرت است.
 

موقوفات امیرالمؤمنین (ع)

آن حضرت از محل اموال و دارایی شخصی خود که با دست‌رنج حاصل شده بود و یا از غنائم جنگی بدست آمده بود موقوفات متعددی داشت. این موقوفات، علاوه بر انفاق‌های سری و موردی است.

متن وقف‌نامه مفصلی از حرایق امام کاظم (ع) به ما رسیده که در آن حضرت علی (ع) به موارد وقف خود اشاره می‌فرمایند. پاره‌ای دیگر از موقوفات آن حضرت عبارتنداز:

1- الاحمر: صحرایی بین مدینه و شام
2- ادبیه: اطراف مدینه
3- اذنیه: املاک و بردگان آنجا وقف هستند
4- الأسحن: صحرایی در حدود فدک
5- البغَیبِغات: چشمه‌هایی در ینبع
6- البیضاء: صحرایی دارای مزارع و باغ‌ها
7- خانه‌ای در مدینه
8- عین موات و عین فاقه در وادی قری، عین ینبع، فقیرین و سایر موارد
گستردگی موقوفات علی‌رغم زندگی زاهدانه آن حضرت نشان‌دهنده اهتمام امام به امور مردم است.
 

موقوفات سایر ائمه اطهار (ع):

موقوفات سایر معصومین (ع) را با رعایت اختصار می‌آوریم:

الف- محمد بن علی شافعی از عبدالله بن حسن روایت می‌کند فاطمه زهرا (س) اموال خود را بر بنی‌هاشم و بنی‌عبدالمطلب وقف کردند. همچنین وقف‌نامه‌ای از حضرت زهرا (س) موجود است که به هنگام شهادت در وصیت‌نامه خود، باغ‌های مخیریق را بر علی (ع) و فرزندانشان وقف کردند.

ب- امام حسین (ع) زمین و اشیای دیگر از جمله خانه مسکونی خود را وقف کردند.

ج- مرحوم کلینی می‌نویسد: یزید بن سلیط می‌گوید: امام هفتم موسی بن جعفر (ع) وصیت فرمود و ده نفر را گواه گرفت.... تا آن جا که می‌نویسد.... امام وصیت کرد تولیت ثلث موقوفه پدرم و ثلث خودم نیز با من است.

د- امام کاظم (ع) در وقف‌نامه‌ای همه زمین‌های خود را که مشتمل بر درخت خرما، قنات آب و سایر موارد بود را وقف کردند.
 

موقوفات علما و دانشمندان و شخصیت‌ها

علماء و مراجع دینی پیشتاز وقف بوده‌اند. جمع‌آوری مجموعه موقوفات علماء در طول تاریخ نیازمند کار میدانی گسترده‌ای است. در اینجا برخی نمونه‌ها ذکر می‌شود.
 
1- موقوفه میرزا ابوطالب قمی
یکی از موقوفات پرخیر و برکتی که بیش از ۲ قرن است باعث ترویج خیرات و حسنات شده موقوفه میرزا ابوطالب قمی است.

مرحوم آیت‌الله میرزا ابوطالب قمی (داماد میرزای قمی) در سال ۱۲۴۹ قمری دو دانگ از آبادی‌های ملکی خود در قم را که از ثلث اموال ایشان است برای عزاداری حضرت اباعبدالله (ع) و کمک به زوار فقیر کربلا و مشهد و فقرای ارحام وقف نموده است. این موقوفات اکنون هم ادامه دارد و حتی سایتی برای ثبت‌نام دارند.
 
2- آیت‌الله شیخ عبدالکریم حائری
ایشان زمین وسیعی را به نام قبرستان قم نو، وقف قبرستان عمومی شهر کردند؛ همچنین بیمارستان فاطمی از دیگر موقوفات آن مرحوم است.
 
3- موقوفات آیت‌الله العظمی بروجردی
این مرجع فرزانه اهتمام فراوانی به امر وقف داشتند، مسجد اعظم، مدرسه خان، کتابخانه عظیم مسجد، بیمارستان و آثار متعدد در عراق و ایران از موقوفات ایشان است.
 
4- مقام معظم رهبری مدظله العالی
ایشان ۶ هزار نسخه خطی نفیس را به کتابخانه مرکز آستان قدس وقف کردند. در واقع معظم‌له بزرگترین واقف کتاب‌های خطی آستان قدس رضوی است.
 
5- آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی :
کتابخانه بزرگ دارالقرآن، بیمارستان، مجمع جهانی اسلام لندن، مرکز معجم الى المسائل الفقهیه از موقوفات آن مرحوم است.
 
6- آیت‌الله مرعشی نجفی :
آن عالم ربانی بزرگترین کتابخانه خاورمیانه، مدرسه مرعشیه و حسینیه و چندین مدرسه دیگر را وقف نمودند.
 
نتیجه
سنت حسنه وقف باید احیاء شود و مصادیق و موارد آن گسترش یابد؛ اکنون اکثر موقوفات مربوط به عزاداری امام حسین (ع) است که لازم و ضروری است؛ اما محورهایی مانند ازدواج و اشتغال جوانان، تحصیل آنها، خدمات قرآنی، بیمارستان، مستمندان بعضاً مورد غفلت قرار می‌گیرد.

وقف مانع هدررفت سرمایه‌ها می‌شود. باید به مردم در این زمینه آگاهی داد؛ احکام وقف باید تبیین شود؛ مردم از عملکرد صحیح موقوفات و اداره اوقاف مطمئن شوند؛ به وضعیت موقوفه‌ها رسیدگی و طبق نظر واقف عمل شود؛ مسئولین نیز باید توجه به وقف و شرائط آن داشته باشند و مردم را به نیازهای هر منطقه ارجاع دهند.

پی‌نوشت:
وفاءالوفاء، سهمردی ج3 ص 124
انساب الاشراف بلاذری، ج 1 ص 519
وسائل‌الشیعه، ج 13/ 313
تاریخ بیهقی، ج 6 ص 161
وسائل‌الشیعه، ج 13 ص 311
دعائم‌الاسلام، تمیمی حدیث 1271
کافی، ج 1 ص 156
وسائل‌الشیعه، ج 13 ص 314

منبع: برگرفته از کتاب سخن آرای 1 (سیری در رجزها و شعارهای عاشوراییان در سخنرانی های استاد دکتر رفیعی)


ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
نواهنگ «دلشوره شیرین»/ پویانفر، فصولی و نوشه ور
نواهنگ «دلشوره شیرین»/ پویانفر، فصولی و نوشه ور

نواهنگ «دلشوره شیرین»/ پویانفر، فصولی و نوشه ور

سفر عشق/ محمدحسین پویانفر
سفر عشق/ محمدحسین پویانفر

سفر عشق/ محمدحسین پویانفر

آه من الفراق ای کعبه عراق/ پویانفر
آه من الفراق ای کعبه عراق/ پویانفر

آه من الفراق ای کعبه عراق/ پویانفر

عشق فقط کربلا عشق فقط یا حسین/ پویانفر
عشق فقط کربلا عشق فقط یا حسین/ پویانفر

عشق فقط کربلا عشق فقط یا حسین/ پویانفر

لیلای منی مجنون تو ام هر شب تو حرم مهمون توام/ پویانفر
لیلای منی مجنون تو ام هر شب تو حرم مهمون توام/ پویانفر

لیلای منی مجنون تو ام هر شب تو حرم مهمون توام/ پویانفر

دلم حرم میخواد/ حیدر خمسه
دلم حرم میخواد/ حیدر خمسه

دلم حرم میخواد/ حیدر خمسه

معرفی کتاب«آه» نوشته یاسین حجازی
معرفی کتاب«آه» نوشته یاسین حجازی

معرفی کتاب«آه» نوشته یاسین حجازی

چه جوری نماز آیات بخونیم؟/ آموزش احکام
چه جوری نماز آیات بخونیم؟/ آموزش احکام

چه جوری نماز آیات بخونیم؟/ آموزش احکام

تزورونی اعاهدکم.../ باسم کربلایی
تزورونی اعاهدکم.../ باسم کربلایی

تزورونی اعاهدکم.../ باسم کربلایی

حکمت | چله‌ی چندم امام حسینه؟ / استاد توکلی
حکمت | چله‌ی چندم امام حسینه؟ / استاد توکلی

حکمت | چله‌ی چندم امام حسینه؟ / استاد توکلی

از خود سفر کنیم
از خود سفر کنیم

از خود سفر کنیم

حکمت | کشتی بدون قطب‌نما / استاد عالی
حکمت | کشتی بدون قطب‌نما / استاد عالی

حکمت | کشتی بدون قطب‌نما / استاد عالی

حکمت | من سنتی‌ام / استاد علوی تهرانی
حکمت | من سنتی‌ام / استاد علوی تهرانی

حکمت | من سنتی‌ام / استاد علوی تهرانی

علل و علائم اسهال در نوزاد
علل و علائم اسهال در نوزاد

علل و علائم اسهال در نوزاد

علل و نحوه درمان یبوست در نوزاد
علل و نحوه درمان یبوست در نوزاد

علل و نحوه درمان یبوست در نوزاد

اختلاف آمریکا و اروپا به فروپاشی اروپا می‌انجاد!
اختلاف آمریکا و اروپا به فروپاشی اروپا می‌انجاد!

اختلاف آمریکا و اروپا به فروپاشی اروپا می‌انجاد!

این موکب به اون موکب/ محمدحسین پویانفر
این موکب به اون موکب/ محمدحسین پویانفر

این موکب به اون موکب/ محمدحسین پویانفر

آینده روباتیک کشاورزی
آینده روباتیک کشاورزی

آینده روباتیک کشاورزی

نوحه «سلام» /محمدحسین پویانفر
نوحه «سلام» /محمدحسین پویانفر

نوحه «سلام» /محمدحسین پویانفر

رندان تشنه لب/ مداحی اربعین: پویانفر
رندان تشنه لب/ مداحی اربعین: پویانفر

رندان تشنه لب/ مداحی اربعین: پویانفر

نائب الزیاره/ نواهنگ اربعین: محمدحسین پویانفر
نائب الزیاره/ نواهنگ اربعین: محمدحسین پویانفر

نائب الزیاره/ نواهنگ اربعین: محمدحسین پویانفر