طرح مسأله و ضروت بحث
اقامه نماز یکی از مهم ترین شاخص های جامعه دینی است از این رو همواره بزرگان در متون دینی بر توسعه کمی و کیفی اقامه نماز در جامعه اسلامی تاکید داشته اند. بدون شک اقامه این فریضه دارای رمز و رازی است که برخی ابعاد و آثار آن جز برای اصحاب معرفت آشکار نمی باشد، اما برای اهتمام بیشتر متولیان حکومت اسلامی به این فرضیه و پرداختن به تمام ابعاد آن شایسته است به چند اصل در باب اقامه نماز توجه گردد.اول آن که اقامه نماز از جمله مواردی است که در رأس تمام برنامه های پیامبران الهی از صدر تا ختم بوده است.
دوم آن که نماز تنها عبادتی است که اسلام در هیچ حالتی اجازه ترک آن را نداده و تنها متناسب با شرایط و گرفتاری ها شکل و شیوه آن تغییر می کند.
سوم نماز این ویژگی منحصر به فرد را دارد که ظاهر و شکل آن برای همه افراد یکسان است اما باطن آن به اندازه وسعت معنوی اشخاص عمیق است؛ به گونه ای که با همین نماز، افراد معمولی با خداوند ارتباط بر قرار می کنند و با همین نماز، بزرگان و اولیای دینی با خداوند سخن می گویند و به معراج می روند.
چهارم، همان طور که از آیات، روایات و تفسیر دانشمندان اسلامی برمی آید، نماز خلاصه و گنجینه ای از رموز معارف اسلامی است که در اذکار و اعمال آن تعبیه و ناظر به زندگی فردی، اجتماعی و اخروی انسان است. و اهل معرفت به اندازه وسع خویش بر رمزگشایی این حقیقت اهتمام نموده اند.
پنجم، آن که قرآن کریم اقامه نماز را از جمله مهم ترین وظیفه حکومت اسلامی می داند که به محض برپایی حکومت، می بایست توسط مسئولین زمینه های اقامه این فرضیه را فراهم و سعی و تلاش در بر طرف کردن موانع ذهنی و عینی آن نمایند.
رهبر معظم انقلاب به عنوان عالی ترین مقام حکومت اسلامی که وظیفه اش سیاستگذاری، معماری و تعیین افق های روشن برای جامعه اسلامی است در بیانات و پیام های مختلف خود درحوزه های مختلف علمی، فرهنگی و اقتصادی مسئولان نظام را هدایت و ارشاد می کنند، و یکی از اصولی که از ابتدا تاکنون با اشاره و یا تفصیل ابراز کرده اند و جزو خواسته های اساسی معظم له می باشد مهندسی فرهنگ است و تاکنون بخش های متولی حوزه های فرهنگ برای آن گام هایی اما نا کافی برداشته اند.
ایشان در این خصوص می فرمایند: «فرهنگ یک سیستم است و دارای انواع و اجزایی است و مهندسی فرهنگ به عنوان یک مهندس سیستم باید انجام پذیرد، فرهنگ یک جامعه، اساس هویت آن جامعه است.
فرهنگ که می گوییم اعم از: مظاهر فرهنگی مانند زبان و خط و امثال اینها و آنچه باطن و اصل تشکیل دهنده پیکره فرهنگ ملی است مثل: عقاید، آداب اجتماعی، مواریث ملی، خصلت های بومی و قومی اینها ارکان و مصالح تشکیل دهنده فرهنگ یک ملت است. فرهنگ دارای انواعی است و در مهندسی فرهنگ همه این انواع فرهنگ باید مهندسی شوند.»
همچنین در تعریف مهندسی فرهنگ می فرمایند: «مهندسی فرهنگ این است که با رویکرد سیستمی اجزای فرهنگ اعم از فرهنگ ملی، فرهنگ عمومی، فرهنگ تخصصی، فرهنگ سازمانی، در مجموعه فرهنگ جانمایی شده و روابط آنها بخوبی تنظیم شود. ضعف های اجزا و روابط آنها برطرف شود.» (برگرفته از بیانات معظم له در سال 1383)
فرهنگ اقامه نماز یکی از موارد فرهنگ تخصصی می باشد که مقام معظم رهبری در راستای تفکر فراگیر مهندسی فرهنگ به صورت اختصاصی در پیام های خود به اجلاس های سراسری نماز و سخنرانی های مختلف به آن توجه نموده و شاخص های اصلی مهندسی اقامه نماز را تبیین و گوشزد نموده است.
در این نوشتار، به اهداف اقامه نماز در کوتاه مدت و بلند مدت و همچنین دستاوردها و نتایج قابل پیشبینی آن می پردازیم که با توجه به پیام و بیانات مقام معظم رهبری در ارتباط با اقامه نماز احصا گردیده و متناسب با شاخص های مدیریت و مهندسی فرهنگ تنظیم شده است.
نکته قابل توجه آن است که قصد ما در تدوین این نوشتار، اشاره به مدل خاصی از مهندسی فرهنگ در کلام رهبر معظم انقلاب نبوده است و از آنجایی که عموم محورها و مدل های مورد نیاز یک مهندسی، در کلام ایشان موجود می باشد، بر متولیان است که مدل های خاص مهندسی را با توجه به افق های اشاره شده توسط مقام معظم رهبری، طراحی و اجرا نمایند.
.jpg "اهداف و دستاوردهای اقامه نماز از منظر مقام معظم رهبری")
الف) هدف کوتاه مدت
حقیقت آن است که در کار معرفی نماز کوتاهی های زیادی شده است و نتیجه آنکه نماز هنوز جایگاه شایسته خود را، حتی در نظام اسلامی ما، به دست نیاورده است. (پیام به اجلاس اول)همچنان که برای گزاردن نماز باید قبله را شناخت و به آن روی آورد، برای لبریز کردن فضای دنیا و دنیای دل ها از عطر و جلوه و روح نماز هم قبله ای وجود دارد که باید آن را یافت و بدان روی کرد.
این قبله همان هدف های والا و نهایی نماز است و روی کردن به آن، پیمودن راه هایی است که بدان منتهی می شود، و این راه ها در قالب هدف های کوتاه مدت و میان مدت، تعریف شدنی است. (پیام به اجلاس سیزدهم)
هدف کوتاه مدت، به کارگیری همه ظرفیت علمی و هنری و تبلیغی کشور در این راه و سمت و سو دادن به همه آنگونه تلاش ها در این جهت است. (پیام به اجلاس سیزدهم)
ب) هدف میان مدت
هدف میان مدت، برافروختن چراغ نماز در همه خانه ها و در خانه دل هاست. (پیام به اجلاس سیزدهم)اقامه نماز فقط این نیست که صالحان، خود نماز بگزارند. این چیزی نیست که بر تشکیل حکومت الهی متوقف باشد بلکه باید این ستون دین در جامعه، به پا داشته شود و همه کس با رازها و اشاره های آن آشنا و از برکات آن برخوردار گردند. (پیام به اجلاس اول)
این گنجینه ذکر و راز را هرگز پایانی نیست و هر که با آن بیشتر آشنا شود، جلوه و درخشش بیشتری در آن می یابد. (پیام به اجلاس اول)
همه آحاد نمازگزار باید سعی کنند که نماز را با توجه به معانی کلمات بخوانند، یعنی در نماز با خدای عزیز و رحیم سخن بگویند. این است آن سرچشمه فیضی که جان نمازگزار را سیراب می کند. البته این حقیقت نباید دست آویزی برای نفس بهانه گیر باشد که اگر توفیق چنین توجه و حضوری نیافت، نماز را ترک کنند.
نماز در هر صورت واجب و فریضه است و تارکِ نماز بزرگترین فرصت ارتباط با خداوند سبحان را از دست می دهد. (پیام به اجلاس هشتم)
نمازی که با تدبر در معانی و بدون سهو و غفلت گزارده شود، انسان را روز به روز با معارف الهی آشناتر و به آن دلبسته تر می سازد. (پیام به اجلاس اول)
نماز را که ده ها سال پیش از انقلاب در کشور ما مورد بی مهری و تهاجم تبلیغات گوناگون قرار گرفته بود درکیفیتی شایسته همگانی کنند. (پیام به اجلاس نهم)
اگر نماز با حضور و از سر شوق و در هنگام فضیلت در میان مردمی رواج پیدا کند، اینها دستاوردهای قطعی آن مردم خواهد بود. بدیهی است که نماز از سر کسالت و بی حضور و یا خودنمایانه هیچ یک از این فواید را نخواهد داشت. (پیام به اجلاس نهم)
ج) هدف بلند مدت
هدف بلندمدت اقامه نماز در جامعه، صلاح و فلاح همگانی است. (پیام به اجلاس سیزدهم)شک نباید کرد که این، راهی است به سوی کامیابی و توفیق در همه مهامّ شخصی و اجتماعی راهی است به سوی سعادت و فلاح... (پیام به اجلاس ششم)
نمازِ خاشعانه و سرشار از حال و حضور، بهشتی واقعی، نخست در دل و جان نماز گزار و بتدرج در محیط زندگی می آفریند، و صلاح و فلاح را به انسان هدیه می کند. (پیام به اجلاس هشتم)
چه افراد و جماعتی که با شناختن قدر و جایگاه ذکر و خشوع و انابه – که نماز مظهر کامل آن است – و همراه کردن کار و ابتکار دنیایی با آن، به قله های تعالی و کمال رسیدند، و چه بی خبران و کوته نظرانی که با غفلت از این راز بزرگ هستی، خود را از سعادت کامل محروم ساختند (پیام به اجلاس ششم)
نماز، رکن اصلی دین است و باید اصلی ترین جایگاه را در زندگی مردم داشته باشد. (پیام به اجلاس اول)
درخشش معنویت و صفای ذکر الهی همه آفاق جامعه را روشن و مصفا کند و تن ها و جان ها با هم به نماز بشتابند و در پناه آن طمأنینه و استحکام یابند. (پیام به اجلاس اول)
حیات طیّبه انسان در سایه حاکمیت دین خدا، وقتی حاصل خواهد شد که انسان ها دل خود را با یاد خدا زنده نگهدارند و به کمک آن بتوانند با همه جاذبه های شر و فساد مبارزه کنند و همه بت ها را بشکنند، و دست تطاول همه شیطان های درونی و برونی را از وجود خود قطع کنند، این ذکر و حضور دائمی فقط به برکت نمازحاصل می شود. (پیام به اجلاس اول)
اینک نماز، محبتی بی بدیل و سرچشمه فیضی لایزال، در اختیار ما است که با آن، نخست از خویش و سپس از هرآنکه بدو مهر می ورزیم، انسان صالح بسازیم. (پیام به اجلاس سوم)
باید گفت که نماز معبر اصلی برای سلوک انسان در راهی است که ادیان الهی در برابر آدمی نهاده اند تا بتواند از آن به هدف و غایت اصلی حیات یعنی رستگاری وخوشبختی دنیا و آخرت دست یابد. (پیام به اجلاس نهم)
د) دستاوردها و نتایج قابل پیشبینی
.jpg "اهداف و دستاوردهای اقامه نماز از منظر مقام معظم رهبری")
نتایج و آثار فردی
1- ساختن انسانی روشن ضمیر، ثابت قدم، بی دغدغه و امیدوار
نماز سرچشمه جوشانی است که این همه و بسی فیوضات دیگر را بر دل و جان نمازگزار سرازیر می کند و از او انسانی روشن ضمیر و ثابت قدم و بی دغدغه و امیدوار می سازد. (پیام به اجلاس سوم)نماز همین بر زبان راندن کلمات و گزاردن حرکاتی معین نیست. آن همه فیض و برکت، بر پدید آوردن امواج صوتی و اعمال بدنی بی آنکه روح ذکر و توجه در سراسر این کالبد دمیده باشد، مترتّب نمی گردد، اگرچه حداقل تکلیف با آن ساقط می گردد. (پیام به اجلاس سوم)
2- بهترین قالب برای یاد خدا و نزدیک ترین راه به سرمنزل مقصود
روح نماز، یاد خدا و خشوع و حضور در برابر اوست و این کلمات و اعمالی که با تعلیم الهی بر مکلف، واجب گشته است بهترین قالب برای آن روح و نزدیک ترین راه به آن سرمنزل مقصود است. (پیام به اجلاس سوم)نماز بی ذکر وحضور، کالبدی بی روح است که اگرچه نام نماز بر آن، مجاز نیست، لیکن اثر و خاصیت نماز نیز از آن مترتب نیست.از این حقیقت، در آثار دینی با عنوان «قبولی نماز» سخن رفته است، و چنین آمده است که از یک نماز که تو می گذاری، تنها هرآنچه با حضور و توجه آورده شده، قبول است و بس. (پیام به اجلاس سوم)
3- ایجاد آرامش و اطمینان و موفقیت در همه عرصه های زندگی
به جان و دل نمازگزار، آرامش و اطمینانی را که شرط اصلی موفقیت در همه عرصه های زندگی است، هدیه می کند و تزلزل و اضطراب را که مانع بزرگی در راه اقدام مجدّانه برای پرورش اخلاقی است، از او دور می سازد.هریک از سه خصوصیتی که گفته شد در خور آن است که با تدبر و ژرف نگری دیده و سنجیده شود و از این راه، بسیاری از معارف نماز آشکار خواهد شد. (پیام به اجلاس پنجم)
4- برطرف کننده نگرانی ها ودغدغه های روحی
بزرگداشت نماز و گستردن و بلند کردن نام آن، دل بندگان خدا را وجد و نشاط می بخشد و ابرهای تیره ملال واضطراب را از آفاق آن، پراکنده می سازد، و این برخاسته از ویژگی خود نماز است که مایه آرامش دلها و برطرف کننده نگرانی ها ودغدغه های روحی در نماز گزار است. (پیام به اجلاس چهارم)5- رهایی ازپوچی و بی هدفی و روشن کردن افق زندگی
نماز با حضور و با توجه، نمازی که از یاد و ذکر سرشار است، نمازی که آدمی در آن با خدای خود سخن می گوید و به او دل می سپارد، نمازی که والاترین معارف اسلام را پیوسته به انسان می آموزد؛ چنین نمازی انسان را از پوچی و بی هدفی و ضعف می رهاند و افق زندگی را در چشمش روشن می سازد و به او همت و اراده و هدف می بخشد و دل او را از میل به کجروی و گناه و پستی نجات می دهد. (پیام به اجلاس اول)6- برترین و کارآمدترین وسیله برای تأمین رابطه معنوی با خداوند
نیاز به رابطه معنوی با خداوند رحیم و کریم، بدین جهت امروز برای مردم دنیا از همیشه حادتر و جدی تر است و نماز برترین و کارآمدتررین وسیله برای تأمین این نیار است. (پیام به اجلاس هفتم)7- باعث خودسازی دائمی
این نماز پنجگانه - پنج وقت نماز خواندن - ذکر گفتن؛ «ایّاک نعبد و ایّاک نستعین» را تکرار کردن؛ رکوع کردن؛ به خاک افتادن و خدای متعال را تسبیح و تحمید و تهلیل کردن برای چیست؟ برای این است که انسان به طور دائم مشغول خودسازی باشد. منتها گرفتاریها زیاد است و همه گرفتاریم. (بیانات در روز اول ماه مبارک رمضان، 4/12/1371)8- باعث عروج و ایجاد لطافت و نورانیت بیشتر
اگر این توجه حاصل بشود و یاد خدا در نماز تأمین گردد - که «و لذکراللّه اکبر» - این نماز برای شما «معراج المؤمن» خواهد بود و شما را عروج خواهد داد. عروج، همین است که شما در باطن خودتان، صفا و لطافت و نورانیت بیشتری را بعد از نماز احساس می کنید. (بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، روز 11 ماه مبارک رمضان، 18/1/1369).jpeg "اهداف و دستاوردهای اقامه نماز از منظر مقام معظم رهبری")
9- احساس حضور در مقابل یک مخاطب عالی شأن و عالی مقام
حضور قلب و توجه، کاری است که به تمرین احتیاج دارد. کسانی که این کارها را کرده اند و بلدند، به ما یاد می دهند که انسان باید در حال نماز، خود را در حضور یک مخاطب عالی شأن و عالی مقام که خالق هستی است و مالک همه ی وجود انسان است، احساس کند. هر مقدار از نماز که توانست این حالت را داشته باشد، به تعبیر روایات این نماز، نماز مقبول است و آن خاصیت و اثر را خواهد بخشید. (پیام به اجلاس پانزدهم)10- ایجاد فرصت برای اصلاح غفلت ها و بیماری های معنوی
همین نمازهای پنجگانه، فرصت هایی است که ما می توانیم با استفاده ی از آنها، عروج کنیم؛ خودمان را اصلاح نماییم و زنگارها و پوسیدگی ها و غفلت ها و بیماری های معنوی را از خودمان دور کنیم. نماز، فرصت بسیار خوبی است. شما اگر امتحان نکرده اید - که قاعدتاً امتحان کرده اید و انشاءاللّه عمل دایمی شما، همین طور باشد - امتحان کنید.توجه بکنید که در حال نماز، اگر متوجه خودتان و کاری که از شما سر می زند، باشید، قطعاً بعد از نماز شما، با قبل از نماز شما متفاوت خواهد بود. شرطش همین است که توجه کنید در حال نماز، مشغول چه کاری هستید. بهترش این است که اذکار نماز را بفهمید؛ کار بسیار آسانی است. (بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم، روز 11 ماه مبارک رمضان، 18/1/1369)
نماز در حالات آمادگی روحی، به آدمی عروج و حال و حضور بیشتر می بخشدو در حالات غفلت و ناآمادگی، در گوش او زنگ آماده باش می نوازدو او را به آن وادی نورانی نزدیک می سازد. (پیام به اجلاس یازدهم)
11- جبران کننده خطاها و گناهانی که بر او عارض می شود
ببینید عزیزان من! انسان در معرض خطاهای گوناگونی هست. هر انسانی - بزرگ و کوچک و پیر و جوان ندارد - بالاخره سهوها و اشتباهات و خطاهایی دارد و گناهانی بر او عارض می شود. انسان اگر بخواهد در جاده ی زندگی موفق بشود، نماز می تواند جبران کننده باشد. (بیانات در دومین روز از دهه فجر، روز انقلاب اسلامی و جوانان، 13/11/1377)در آیه ی شریفه ی قرآن می فرماید: «و اقم الصلوه طرفی النهار و زلفا من اللیل ان الحسنات یذهبن السیئات»؛ یعنی نماز را در دو سوی روز و پاره هایی از شب بجا بیاورید؛ زیرا نیکی ها می تواند بدی ها را از بین ببرد. نماز نورانیتی دارد؛
ظلمت ها را از بین می برد، بدی ها را از بین می برد و اثر گناهان را از دل می زداید. انسان بالاخره ممکن است آلودگیهایی پیدا بکند و دست و بالش به خطایی بند بشود. اگر به نماز پایبند باشید، این نورانیت شما باقی خواهد ماند و گناه این فرصت را پیدا نمی کند که در جان شما نفوذ بکند. (بیانات در تاریخ 7/11/1377)
12- زنده کردن روح پرستش و خضوع
نماز، با شکلی که در اسلام برای آن معنی گشته یعنی حرکات و اذکار مخصوص، بطور طبیعی نمازگزار را به دوری از گناه و آلودگی فرا می خواند :« اِنَّ الصَّلوﺓَ تَنْهی عَنِ الفَحشاءِ وَ الْمُنکَر» این فراخوانیِ پیوسته، توانایی آن را دارد که هر کس را از منجلاب ها، رها سازد و عروج بخشد.در او روح پرستش و خضوع در برابر حضرت باری تعالی را که محبوب حقیقی و فطری هر انسان است، زنده می کند و غبار فراموشی از این حقیقت درخشنده را که در ژرفای فطرت او نهاده شده است، می سترد. (پیام به اجلاس پنجم)
13- باز شدن دریچه هوای پاک آزادی از عالم معنا
نماز، نیاز آدمی است. ما گرفتاران تخته بند زندگی مادّی، به دریچه ئی که هوای پاک آزادی را از عالم معنا به ما برساند و دل را از آلودگی و بیخبری برهاند نیازمندیم. بدون این پنجره ی روشنی و طراوت، نهاد آدمی، درخشندگی گوهر خویش را از دست میدهد و دل، رنگ و بو و سرشت گِل می گیرد. (پیام به اجلاس شانزدهم)14- رها ساختن خود ازمیل به برتری جویی و کینه ورزی
ذکر یعنی حقیقت را به یاد آوردن، خود را در برابر خدا یافتن، به او گوش سپردن و به او دل دادن یعنی از دل مشغولی هایی که آدمی را اسیر وسوسه هوس ها می کند یا میل به برتری جویی و کینه ورزی و آزمندی او را ارضاء می سازد، خود را رها ساختن، یعنی او را از جهنمی که برای خود فراهم کرده است به بهشت صفا و انس و بهجت و امن بردن. (پیام به اجلاس یازدهم)15- کم شدن ظلماتِ بددلی ها، آزمندی ها، تجاوزگری ها و حسادت ها
هر چه نمازگزارانِ متوجه و خاشع و ذاکر بیشتر شوند، ظلماتِ خودخواهی ها و خود کامگی ها و بددلی ها و آزمندی ها و تجاوزگری ها و حسادت ها و بدخواهی ها کمتر می شود و نور رستگاری بر پیشانی زندگی، بیشتر می درخشد. (پیام به اجلاس هشتم)16- درمان و سوزاندن ریشه کبر، تفاخر و جبروت های موهوم
نماز، آن گاه که با حال و حضور و آداب، گزارده شود، روح آدمی را به نیازمندی ذاتی وی آشنا می سازد، و ریشه کبر و تفاخر و جبروت موهوم را در درون او می سوزاند. (پیام به اجلاس دهم)آری تکبر، حجاب حقیقت و خار راه فضیلت، و دشمن صفا و صداقت، و انگیزه دشمنی و شرارت است.
آحاد و جامعه های بشری از آغاز عمر خود تا کنون، ضایعات بیشماری را از کبر و خود پسندی اقوام و افراد، و سرکشی ها و تعصبات ناشی از آن، تحمل کرده اند و عبادت اسلامی و بیش از همه نماز، برای زدودن این آفات از جان آدمیان، از جمله درمان های مؤثر و کارآمد می باشند. (پیام به اجلاس دهم)
خشوع در برابر پروردگار، نور بصیرت را بر دل او می تاباند و سایه وهم آلود خود بزرگ بینی را از او می زداید (پیام به اجلاس دهم)
17- کنترل غرائز و احساس زشتی در مقابل جمال مطلق حق متعال
هر انسانی در درون خود یک نفس سرکش دارد، یک پیل مست که اگر مراقبش بودید، با چکش مرتب بر سر او کوبیدید، او شما را به هلاکت نخواهد انداخت؛ رفتار او کنترل خواهد شد و همین نفس انسانی مایه ی پیشرفت شما خواهد شد. نفس، مجموعه ی غرائز انسانی است که اگر این غرائز درست کنترل شوند، در راه صحیح به کار گرفته شوند، درست اعمال شوند، انسان را به اوج کمال خواهند رساند... همه ی انسان ها مبتلا به این پیل مست در درون وجود خودشان هستند که باید این را مهار کنند.این مهار با ذکر خداست؛ با یاد خداست؛ با پناه بردن به خداست؛ با احساس نیاز به پروردگار است؛ با احساس حقارت خود در مقابل عظمت الهی است؛ با احساس زشتی های خود در مقابل جمال مطلق حق متعال است. اینها همه اش ناشی از ذکر است.
انسانی که باتقواست، یعنی مراقب خودش هست و متذکر هست، منشأ شر و ظلم و فساد و طغیان و بدی به این و آن نمیشود. آن ذکر الهی مرتب دارد او را نهی می کند؛ مرتب دارد او را بازمی دارد: «الصّلوة تنهی». «تنهی» یعنی نهی می کند، نه اینکه دست و پای انسان را میبندد؛ غرائز را از کار می اندازد. (پیام به اجلاس هفدهم)
.jpg "اهداف و دستاوردهای اقامه نماز از منظر مقام معظم رهبری")
نتایج و آثار اجتمایی
اشاره
همان طور که بحث فقهی درباره نماز و مقدمات آن، طولانی ترین مباحث فقهی در حوزه های علمیه را تشکیل می دهد، بحث کلامی و عرفانی و اجتماعی نماز نیز باید سلسه مهمی از مباحث دینی مطرح در سطح جامعه را پدید آورد. (پیام به اجلاس چهارم)1- دارای نقش کلیدی در اداره فرد و جامعه
حقیقت آن است که نماز با نقش عظیم تربیتی، با تأثیر شگرف در ایجاد آرامش و سکینه قلبی مؤمنان، با دمیدن روح توکل و تقوا و اخلاص در نمازگزار، با ایجاد فضای تقدس و معنویت در پیرامون نمازگزار که موجب دوری او و دیگران از گناه است و با درسهای معرفتی گوناگون که در الفاظ و اذکار آن نهفته است، بسی بیش از صرفاً یک وظیفه شخصی، و در واقع دارای یک نقش کلیدی در اداره فرد و جامعه است. (پیام به اجلاس هفتم)2- عامل مهم انضباط و انتظام اجتماعی
نماز از آنجا که اولاً سلامت و تعالی اخلاقی و معنوی به افراد جامعه می بخشد. (پیام به اجلاس نهم)ثانیاً از آن رو که با شکل و محتوای ویژه خود نمازگزار را به انضباط می کشاند و از بیهودگی نجات می دهد، به حق باید یکی از عوامل مهم انضباط و انتظام اجتماعی شناخته شود. (پیام به اجلاس نهم)
3- موجب امنیت پیدا کردن جامعه
اگر نماز خواندیم، از درون انسان، از دل انسان بگیرید تا سطح جامعه و تا سطح حاکمیت بر جامعه - هرچه این جامعه بزرگ باشد - به برکت نماز امان پیدا می کند، امنیت پیدا می کند. دل انسان امنیت پیدا می کند، جسم انسان امنیت پیدا می کند، جامعه ی انسان امنیت پیدا می کند. نماز خاصیتش این است؛ اقامه ی صلاه در جامعه این است. (پیام به اجلاس هفدهم)4- دریافت خوشبختی حقیقی در زندگی
انسان هایی که تلاش و مجاهدت در عرصه زندگی بشری با یاد خدا و انس با او و عشق به او همراه می سازند، خوشبختی در معانی حقیقی ان را درمی یابند و آن را برای جسم و جان خود فراهم می کنند. (پیام به اجلاس ششم)5- رها شدن از منافع شخصی و هدایت به خیر همگانی
ریشه ی همه ی تلخکامی های بشر در غفلت از خدا و محدود شدن به منافع شخصی است. نماز، آدمی را از این حصارهای ظلمانی می رهاند و شهوت و غضب او را به سوی حقیقت متعالی و خیر همگانی هدایت می کند. (پیام به اجلاس هشتم)6- معطرساختن فضاهای زندگی از جمله خانواده و محیط کار
نماز آن گاه که با توجه و حضور همراه است، نه تنها دل و جان نماز گزار، که فضای پیرامون او را نیز لطیف و نورانی و معطر می سازد و به خانه و خانواده و محیط کار و محفل دوستان و مجامع شهروندان و همه ی فضاهای زندگی پرتو افشانی می کند. (پیام به اجلاس هشتم).jpg "اهداف و دستاوردهای اقامه نماز از منظر مقام معظم رهبری")
7- بخشیدن امید و قدرت معنوی در میدان های مبارزه و خطرساز
میدان مبارزهای که امروز پیش روی ماست، ما را به تکیه گاه مستحکم ذکر خدا و امید و اعتماد به او، بیش از همیشه و بیش از همه، محتاج می سازد، و نماز آن سرچشمه جوشانی است که این امید و اعتماد و قدرت معنوی را به ما می بخشد. (پیام به اجلاس اول)نماز در عرصه تکاپوی لایزال و ناگزیری که بشر بدان مأمور بلکه مطبوع گردیده است، بزرگترین فریضه و مؤثرترین ابزار است. (پیام به اجلاس سوم)
انسان همیشه به نماز محتاج است و در عرصه های خطر، محتاج تر. (پیام به اجلاس اول)
8- تأثیرگذاری در نیک بختی یک ملت و یک جامعه
نماز با این ویژگی ها و کارسازی استثنایی اش، گستردگی به اندازه گستره همه جامعه اسلامی دارد، یعنی همه در هر حال و هر جا وظیفه دارند آن را به جای آورند و هیچ کس، هرگز از قلمرو این فرضیه الهی بیرون نیست، در می یابیم که اندازه تأثیر آن در تأمین شرط نیک بختی یک ملت و یک جامعه، چقدر زیاد است. (پیام به اجلاس پنجم)حقیقت آن است که هرگاه در میان مردمی نماز - با همه شرایطش - رواج داشته باشد همین یک واجب الهی آنان را تدریجاً به همه نیکبختی ها می کشاند و خیمه دین را در زندگی آنان برپا می سازد. (پیام به اجلاس پنجم)
9- منبع قدرتی لایزال در برابر جبهه فساد و بی عدالتی
مردم ما و جامعه ما، و بخصوص جوانان ما که اکنون بار امانت سنگینی را بر دوش گرفته اند،باید نماز را منبع قدرتی لایزال بدانند، و در برابر جبهه فساد و بی عدالتی و کجروی که امروز بشریت را تهدید می کند، از نماز و یاد خدا نیرو بگیرد. (پیام به اجلاس اول)10- کمک به تأمین هدف های یک جامعه نیکبخت
همه هدف های یک جامعه نیکبخت از قبیل: تأمین عدالت اجتماعی، دستیابی به رفاه عمومی و شکوفایی مادی، پرورش استعدادها و خلاقیت ها درآحاد مردم، برخورداری از دانش و بینش و تجربه، عزت و استقلال و اقتدار ملی، گسترش اخلاق انسانی و روابط سالم میان آحاد مردم و دیگر هدف های والا، در صورتی تأمین می شود که تربیت فردی و تهذیب اخلاقی در آحاد مردم به ویژه در کارگزاران امور کشور، تأمین شود پاک و برخوردار از همت و توکل و اخلاص و صبر و سخت کوشی در آن جامعه باشند که به یاری این پشتوانه روحی، توانایی برداشتن بارهای سنگین را دارا باشند و در برابر موانع گوناگون و به ویژه امواج فساد و تباهی، یارای ایستادگی داشته باشند. (پیام به اجلاس پنجم)هرچه شمار این گونه انسان ها در جامعه و کشوری بیشتر باشد، افق آینده آن جامعه و آن کشور، روشن تر و حرکت به سوی نیکبختی در آن جامعه و آن کشور ممکن تر و آسان تر خواهد بود. (پیام به اجلاس پنجم)
11- عامل نزدیک شدن به بهشت، ذکر در همه احوال
انسان در زندگی شخصی اش، گاه بر اثر محنت ها و شدت ها و مصیبت ها، و در زندگی جمعی اش گاه با حوادث تحول آفرین مانند حرکت عمومی به سوی جهاد یا انفاق یا کمک به نیازمندان، به عامل ذکر نزدیک می شود، و گاه با سرگرمی های هوس آلود و غرق شدن در سرخوشی و اشرافیگری و عیشبارگی، از آن دور می افتد. عنصری که می تواند در همه این احوال او را به بهشت ذکر نزدیک یا نزدیک تر کند، نماز است. (پیام به اجلاس یازدهم)12- مصونیت بخشی در حرکت های انقلابی و اجتمایی
در دوران انقلاب و جنگ تحمیلی نماز ما را در حرکتمان مصمم تر و نیرومندتر می کرد، و امروز که خطر غفلت و عیش بارگی و آرزوهای حقیر و تنگ نظرانه و عادتها و روزمّرگی ها ما را تهدید می کند، نماز به ما مصونیت می بخشد و بن بست های پنداری را می شکند و راه مارا روشن و افق را درخشان می سازد. این تنها برگی از کتاب مناقب نماز است، و همین برای براه انداختن حرکتی جدی تر از گذشته، می تواند انگیزه ای ژرف و کارآمد پدید آورد. (پیام به اجلاس یازدهم)13- ایجاد زمینه نظام اداری متناسب با هدف های جمهوری اسلامی
از جمله زمینه هایی که بعد از انقلاب تا امروز، با همه تلاشی که شده است، نتوانسته ایم در آن پیشرفت شایسته ای را به دست آوریم، زمینه نظام اداری متناسب با هدف های جمهوری اسلامی است.جمهوری اسلامی می خواهد انسان ایرانی، حداقل در درجه اوّل رستگار شود - رستگاری معنوی، رستگاری اجتماعی، رستگاری فردی، رستگاری سیاسی - و از اسارت ها و بندها خارج گردد؛ بندهایی که او را از سیر بازمی دارد؛ به عکس، در مقابل حدود و قوانین و قیودی که در این حرکت و سیر، به او کمک می کند، تعبّد و پایبندی داشته باشد.
نماز هم یک قید است؛ اما «معراج المؤمن» است. این تقیّد و این پایبندی، انسان را به معراج می رساند و از گناهان و آلودگی ها پاک می کند.
این رستگاری چه موقع حاصل خواهد شد؟ نظام اداری متصدّی امور کشور، چقدر می تواند نقش داشته باشد؟ خیلی. ما نمی توانیم بگوییم در این زمینه کم کاری داشته ایم - شاید هم خیلی کار کرده اند - اما به هر حال کم پیشرفت داشتهایم. (بیانات در دیدار کارگزاران نظام، 4/10/1378)
این مهم است؛ این فقط این نیست که ما یک آدم غافل یا بی نماز را به نماز می کشانیم؛ این معنایش این است که ما داریم پایه های یک حرکت عظیم جهانی را که نظام جمهوری اسلامی ستون مستحکم آن است، در میان انسان ها استوار می کنیم.
انسان ها وقتی دلشان با نماز انس گرفت و از طریق نماز با خدای متعال مأنوس و آشنا شدند، به طور طبیعی گناهان از این ها دور می شود؛ دلهایشان نسبت به گناه حساس می شود و آن حالت تقوایی که در شرع مقدس قوام دینداری است، به تدریج در انسان حاصل می شود. ( اجلاس پانزدهم)
14- همسوسازی نمازگزار با نظام آفرینش
ناگفته نگذاریم که این همه، درباره نمازی است که با روح آن یعنی توجه و حضور قلب به جای آورده می شود. چنین نمازی، نمازگزار را با همه آفرینش، هماهنگ و همسو می سازد و راه را برای تحقق سنت های الهی در طبیعت و تاریخ باز می کند، چرا که در بینش اسلامی همه آفرینش درحال تسبیح و عبودیت حضرت حق است: «یُسَبَّحُ لِلّهِ ما فِی السَّمواتِ وَ ما فِی الْاَرضِ... » (پیام به اجلاس پنجم)15- پشتوانه واجبات پرخطری همچون جهادو نهی از منکر
نماز است که مایه های لازم ایثار و گذشت و توکل و تعبد را که پشتوانه حتمی واجبات پرخطر و دشوار همچون جهاد، نهی از منکر و زکات، د روح آدمی پدید می آورد و او را شجاعانه بدان میدان ها گسیل می دارد. (پیام به اجلاس هفتم)نماز، برترین چیزی است که می توان همه افراد جامعه مسلمان را، به تهذیب اخلاقی و تعالی روحی و معنوی برساند. (پیام به اجلاس پنجم)
منبع: مهندسی اقامه نماز در کلام و پیام مقام معظم رهبری، عین اله عابدی، تهران: انتشارات ستاد اقامه نماز، 1388 ش.
