طاهر خوشنویس تبریزی
میرزا طاهر تبریزی(۱۲۶۷-۱۳۵۵ش)، معروف به میرزا طاهر خوشنویس، از نسخنویسان قرنهای سیزدهم و چهاردهم شمسی. میرزا طاهر با تحریر مکرر قرآن و سایر کتب مذهبی، به طاهر خوشنویس مشهور شد.
او به جز خط نسخ بر خط نستعلیق و شکسته نستعلیق نیز تسلط داشت. از آثار ماندگار او، قرآن عظیم با ترجمه و خلاصه تفسیر فیض الاسلام است که متن آن به خط نسخ و ترجمه به نستعلیق است. به جز قرآنهای متعدد، او نهج البلاغه، صحیفه سجادیه، مفاتیح الجنان، منتهی الآمال و چند کتاب از کتابهای درسی حوزه علمیه مثل معالم الاصول و کفایه الاصول را نیز خوشنویسی کرد.
میرزا طاهر نوشتن اوّلین قرآن را در سیزده سالگی آغاز کرد. او در تهران درگذشت و همانجا دفن شد، ولی پس از گذشت ۲۹ سال، قبر او را به مقبرةالشعرای تبریز انتقال دادند.
زندگینامه طاهر خوشنویس
میرزا طاهر تبریزی، فرزند عبدالرحمان در ۱۲۶۷ش در تبریز به دنیا آمد. تحصیلاتش را از هفت سالگی نزد پدر آغاز کرد، و نزد وی به قرائت قرآن پرداخت. سپس صرف، نحو و فقه را نیز فراگرفت و چون علاقه وافری به هنر خوشنویسی داشت، در اثر پشتکار و تمرین بسیار توانست بدون راهنمایی استاد به اصول و قواعد هنر خط پی ببرد.
او نخستین نوشته خود را در نه سالگی به چاپ رسانید. نوشتن اوّلین قرآن را در سال ۱۲۸۲ش در پانزده سالگی آغاز کرد و چهار سال طول کشید. در هفده سالگی همزمان با انقلاب مشروطه، مدرسههای فیوضات و رشدیه و مموریال در تبریز از وی برای تعلیم خط دعوت کردند. او برای تشویق شاگردانش مبلغی از درآمد ماهیانهاش را به عنوان جایزه به شاگردان مستعد تخصیص داده بود.
میرزا طاهر خوشنویس پس از پانزده سال خدمت در مدارس ملّی، مدّت ۳۵ سال هم به طور رسمی در مدارس تبریز به آموزش هنر خوشنوسی اشتغال داشت.
وفات طاهر خوشنویس
میرزا طاهر در حدود ۱۳۴۹ش به تهران رفت و تا پایان عمر در آنجا ماند و در ۱۳۵۵ش درگذشت و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد. در بزرگداشتی که آذر ۱۳۷۶ش در تبریز برای وی برگزار شد، مقرر شد که قبر او از تهران به تبریز انتقال یابد و نهایتاً در ۱۰ بهمن ۱۳۸۴ش قبر میرزا طاهر خوشنویس از تهران به مقبرةالشعرای تبریز انتقال یافت.
شاگردان طاهر خوشنویس
استاد شهریار، از دوستان میرزا طاهر بود و در حدود سالهای ۱۳۳۱ش. به بعد جهت یادگیری خط شکسته تحریری به منزل میرزا میرفت. حوالی سالهای ۱۳۳۲ش. حیدربابا اثر استاد شهریار با خط میرزا طاهر به چاپ رسید.
مردی که خطش نفیس باشد
آن طاهر خوشنویس باشد
شایسته بود به نامش الحق
این جمله خوشنویس مطلق
در مشق جلی و نسخ و تحریر
استاد بود به نیک تعبیر
چکامه خوشنویسان
آثار طاهر خوشنویس
این نسخنویس با تحریر مکرر قرآن و سایر کتب مذهبی که در شمارگان زیاد چاپ و منتشر شد در این زمینه شهرت بهسزایی یافت و به طاهر خوشنویس مشهور شد، برخی آثار وی عبارتند از:
قرآن کریم، با ترجمه و تفسیر فارسی و خواص سور،آیات و تجوید.
قرآن مجید، با منتخب التفسیر مهدی الهی قمشهای.
قرآن مجید، تنزیل من رب العالمین، به تصحیح ابوالقاسم نجل، عبدالرحیم سلطان القُرّاء، به خط نسخ.
قرآن عظیم، با ترجمه و خلاصه تفسیر فیضالاسلام، متن به خط نسخ، ترجمه به خط نستعلیق.
قرآن مجید، به خط نسخ.
کتاب شواهد سیوطی.
ترجمه صحیفه کامله، فیض الاسلام.
معالم الاصول(مقدمه معالم الدین)، متن به خط نسخ، حاشیه به خط شکسته نستعلیق.
سرمشقهای طاهر خوشنویس، به خط نستعلیق.
خلاصة النحو.
نفثة المصدور فیما یتجدد به حزن یوم العاشور.
رساله رشدیه، با ۳ رساله دیگر.
صراط المستقیم، با ۳ رساله دیگر در یک جلد، ۷۲+۷۴ صفحه، خشتی، سنگی.
ذخیرة المعاد(در اعمال مختصّه ماه رمضان)، متن به خط نستعلیق، آیات و ادعیه به خط نسخ.
صراط المُنعَمین، با رساله عیشة راضیه.
عیشة راضیة(با کتاب صراط المنعمین)، رقعی، سنگی.
مفاتیح الجنان، ادعیه به خط نسخ، ترجمه فارسی به خط نستعلیق.
بحر المعارف، وزیری، سنگی.
ترجمه دیوان محمد کریمخان کرمانی(متن عربی منظوم و ترجمه منثور فارسی).
دیوان فی المراثی(شعر).
ابواب الجنان (در ادعیه و اوراد)، به خط نسخ.
رباعیات حکیم عمر خیام به خط نستعلیق.
کفایة الاصول، با حاشیه ابو الحسن بن عبد الحسین اردبیلی مشکینی.
حاشیه مشکینی بر کفایة الاصول.
مصباح الفقیه(شرح الشرایع)، الجزء الثالث، زکوة، سنگی، به خط نسخ.
جامع المقدمات(عربی و فارسی)، متن به خط نسخ، حاشیه شکسته نستعلیق.
دُرج گهر (کلمات قصار حضرت رسول).
تهذیب المنطق، جیبی، سنگی.
اَلفیّة فی النحو(ادبیات عرب در قالب نظم).
قرآن مجید، متن به خط نسخ، حاشیه به خط نستعلیق.
منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، به خط نستعلیق، آیات و ادعیه به خط نسخ.
تبصرة المتعلمین فی احکام الدین، جیبی، سنگی، متن و حاشیه به خط نسخ.
حیدر بابایه سلام.
هدایة الطالب الی اسرار المکاسب، به خط نسخ.
جواهر العددیة، متن به خط نستعلیق، بخشهای عربی به خط نسخ.
گلستان سعدی
ابراهیم تهرانی
ابراهیم تهرانی؛ مشهور به میرزا عمو از خوشنویسان خط نستعلیق در نیمه دوم قرن سیزدهم قمری و آغاز قرن چهاردهم قمری و شاگرد میرزا غلامرضا اصفهانی است.
نام او را بر آثارش به صورتهای «میرزا ابراهیم الطّهرانی الشّهیر بمیرزا عمو»، «محمد ابراهیم طهرانی مشهور بمیرزا عمو» و گاهی تنها «میرزا عمو» میتوان مشاهده کرد.
آثار ابراهیم تهرانی
ابراهیم ، خوشنویسی توانا بود که در کتیبه نویسی آثاری برجسته از خود برجای نهاده است. آثار تاریخ دار او در ۱۲۹۱-۱۳۱۴ ق / ۱۸۷۴-۱۸۹۶م نوشته شده است.
کتیبههای بازمانده از او در بناهای مذهبی به ترتیب تاریخ کتابت عبارتند از:
کتیبه اطراف ایوان آینه امامزاده حمزه در شهر ری با تاریخ ۱۲۹۱ق که از بهترین آثار او به شمار میآید.
کتیبه کمربندی ایوان شمالی صحن کهنه حرم حضرت معصومه(س) بر کاشی خشتی لاجوردی با رقم «نَمَّقَه میرزا عمو» که قطعهای است در ۷ بیت از عبدالمجید قمی متخلص به سید و در آن، تاریخ بنای ایوان یعنی ۱۳۰۱ق /۱۸۸۳م آمده است.
کتیبهای در دو بیت، کنده شده بر سنگ مرمر آستانه دری که میان رواق و ایوان آینه حرم حضرت معصومه(س) قرار درد، با تاریخ ۱۳۱۰ق
کتیبه پایه گلدسته شرقی جلو ایوان مقصوره مسجد سپهسالار (سابق ) تهران شامل آیه شریفه «انّما یعمر مساجدالله...» با تاریخ ۱۳۰۲ق
کتیبه درِ ورودی حرم امامزاده طاهر در آستانه حضرت عبدالعظیم حسنی با تاریخ ۱۳۰۸ق
کتیبه در نقرهای سمت شرقی حرم حضرت معصومه (س) شامل ۱۸ بیت از سرودههای شوریده شیرازی با تاریخ ۱۳۱۰ق
کتیبه درِ نقرهای دیگری در همانجا میان رواق و ایوان آینه، شامل ۱۴ بیت شعر از شوریده با تاریخ ۱۳۱۴ق
کتیبه بدون تاریخی نیز شامل سوره کوثر، آیه نور و سوره عصر به خط او در ایوان صحن آرامگاه شیخ صدوق (ابن بابویه) در شهر ری موجود است.
از ابراهیم تهرانی آثاری نیز به صورت مرقّع یا قطعات برجای مانده است که در مجموعههای شخصی نگهداری میشود.
منابع:
درگذشت خطاط شهیر، استاد میرزا طاهر خوشنویس تبریزی (۱۳۵۵ش)، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
جلالی دیزجی، علی، کتابشناسی آثار و احوال میرزا طاهر خوشنویس، تحقیقات اسلامی، ۱۳۷۰ش، شماره ۱.
میرزا طاهر خوشنویس (درگذشت ۱۳۵۵، تهران)، سایت مفاخر ایران.
برقعی، علی اکبر، راهنمای قم، قم، ۱۳۱۷ش.
بیانی، مهدی، احوال و آثار خوشنویسان، تهران، ۱۳۴۵ش.
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ش.
فیض، عباس، گنجینه آثار قم، قم، ۱۳۴۹ش.
مدرّسی طباطبایی، حسین، تربت پاکان، قم، ۱۳۳۵ش
مصطفوی، محمدتقی، آثار تاریخی تهران، ۱۳۶۱ش.
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
